15.4.14

L-effett ta’ ekonomija żbaljata.



1.         Ftit snin ilu kienet ġiet f’idejja l-gazzetta Franċiża “Le Monde” li fiha d-dibattitu fuq ħidmet Hannah Arendt kien ċentrali.  F’parti minnu ngħad is-segwenti: “L’interroger sur l’importance de l’oeuvre de Hannah Arendt aujourd’hui, c’est entre autres se demander si les societés democratiques pouvent être definitivement considerees comme impermeables à la mentalitè totalitaire”.  Fi ftit kliem, nistgħu f’mument ta’ l-istorja tagħna neskludu li d-demokraziji huma nieqsa minn mentalitajiet totalitarji.

2.         Suġġett verament interessanti għal min irid jibqa’ jimxi ‘l quddiem u jipperfezzjona t-tessut ta’ l-istituzzjonijiet demokratiċi tal-pajjiż.  Il-kredenzjali demokratiċi tagħna jitilgħu ‘l fuq u jibqgħu sejrin hekk għax għandna għal qalbna dan is-suġġett, anzi kommessi li nibqgħu naħdmu għalih.  Huwa żgur parti vitali, fus ċentrali tal-ħsieb politiku tagħna.  Ma narawx id-demokrazija bħala għodda konvenjenti sabiex nieħdu l-poter f’idejna, imma kwalità essenzjali għat-tmexxija ġusta ta’ soċjetà.  Mingħajrha ma nistgħux immexxu ‘l quddiem.

3.         Il-punt huwa verament parti mill-ġebla tax-xewka, iktar u iktar meta jitqiegħed fil-konfont tal-kunċetti neo-liberali li ġew xprunati żbaljatament fis-soċjetà tagħna.  Dan fih innifsu jimmerita attenzjoni għax irridu nammettu li dak li sar ġewwa Stati Ewropej, u cioè li rriproduċew kunċetti ta’ ekonomija kapitalista mill-iktar liberali ġewwa l-kamp politiku kellu effett fuqna wkoll.  Id-dibattitu wassal sabiex illum, dejjem wara d-diżastri ekonomiċi li rajna, li nerġgħu nqisu mill-ġdid dak li għaddejna minnu.  Naraw kemm konna korretti u min kien għamel l-iżball li wasalna fejn illum qed nippruvaw noħorġu minnha.

4.         F’dawn l-aħħar jiem, fl-Università ta’ Turin, Luciano Gallino f’diskors tiegħu biddel il-viżjoni ta’ dan is-suġġett.  Huwa qiegħed jipprospetta linja ta’ ħsieb kuntrarja għal dak li ġeneralment huwa kkunsidrat bħala l-kaġun u l-effett, f’kelma waħda flok kienet l-ekonomija li nvadiet u kienet aggressiva lejn l-ideoloġiji politiċi, is-sitwazzjoni żviluppat b’mod differenti bil-kaġun li ġiegħlet lil ta’ l-aħħar tinbidel.  Huwa jgħid is-segwenti: “Piuttosto va constatato che, a partire dai primi anni 80 del secolo scorso, in numerosi paesi tali confini sono stati deliberatamente spalancate all’economia non da altri che dalla politica, dai suoi parlamenti, e dalle leggi da questi emanate.”

5.         It-twelid ta’ dak li hu kkunsidrat bħala “neo-liberaliżmu” jitlaq proprju minn hawn.  Il-libertà tas-suq, il-ħsieb li dan ser jirregola u jikkontrolla lilu nnifsu ġieb miegħu l-kunċett li fil-libertà mingħajr ġustizzja, is-soċjetà waħedha “spontanjament” ser issib ordni naturali.  Sar l-argument li ma hemmx bżonn ikollok liġijiet li jikkontrollaw għax is-suq waħdu ser jagħmel dan.  Linja ta’ ħsieb żbaljata għax l-istorja taċ-ċiviltà umana turi li dan ma jaħdimx.  Għalhekk, skond dawn, l-Istat għandu jiġi miżmum milli jintervjeni għax inkella ser iżomm lura dan l-iżvilupp “normali” u naturali.  Kif aħjar jgħid Gallino: “Di conseguenza occorre impedire che lo Stato o il Governo per esso, interferiscano con l’attivazione e il buon finanziamento di tale ordine”.  Flok li l-politika iggwidat l-ekonomija neo-liberali spiċċat għalhekk maħkuma minnha.


6.         Forsi dan ġej ukoll minn kunċett li għandna fina li jekk ikun hemm il-ġid materjali allura soċjetà qed titmexxa tajjeb.  Ġewwa Firenze hemm żewġ pitturi li jikkuntrastaw lil xulxin.  Stat immexxi ħażin iġib rovina, ieħor tajjeb l-affluwenza.  Però llum nafu li dak li sar sekli ilu proprju ma kienx korrett.  Dan għax jista’ jkollok Stat immexxi tajjeb u demokratiku li però m’għandux affluwenza. Stat demokratiku jrid jagħżel jekk jorbotx lilu nnifsu ma’ bilanċ bejn il-libertà u l-ġustizzja u min irid iħalli  kompletament f’idejn il-libertà.  Il-konsegwenzi tat-tieni rajniehom u għadna qed induquhom.  Huma bnew soċjetà li fl-aħħar tal-ġurnata, f’isem il-libertà, f’isem dik l-“ordni naturali” ġiebu diżastru finanzjarju u soċjali fuq kulħadd.  Il-ġid ekonomiku kien temporanju u bbażat fuq pedamenti ħżiena.  Nittama li din il-lezzjoni tinżel u jifhmuha dawk li jaħsbu li biex jirbħu elezzjoni jridu jinsew li kienu soċjalisti biex isiru neo-liberali.

Dan l-artikolu deher fil-harga tal-Mument tal-25 ta Frar 2010.

No comments: