Il-kawtela tal-Qatarin

1. Waħda mil-lezzjonijiet politiċi li mhux dejjem jittieħdu, anzi, li jiġu njorati hija proprju din. Nisimgħu b’ħafna diskors fuq kemm ittieħdu deċiżjonijiet mgħaġġla, proprjament tifħir. Imma fihom nagħrfu wkoll in-nuqqas ta’ preċiżjoni u attenzjoni li kull deċiżjoni politika timmerita. F’dak li meta wieħed iqis sew ikun ukoll iktar attent għal dawk li ser jintlaqtu u wkoll għal kif din ser issarraf verament f’effikaċja biex issolvi problema. Aktar ma tkun immirata u kkalkulata kif għandha, tant aħjar. Aħjar milli wieħed jitkaxkar f’toroq fejn ma jistax idur lura minnhom għax qabadhom mingħajr ma kkalkulahom minn qabel.

Baqgħu l-istess?

2. F’mumenti huwa minnu li popli jkunu eżasperati b’sitwazzjoni soċjali li kull soluzzjoni tispiċċa tajba: l-aqwa li tibdel. Anki jekk aktar ’il quddiem isibu li mit-taġen ikunu qabżu dritt fin-nar. Forsi f’ħafna anki dak li hu għaddej minn Gaża għal Iżrael huwa f’dan. Storiku Amerikan, Charles Lock Mowat (1911-1970), wara ż-żewġ Gwerer Mondjali kien kiteb hekk: “The war had both changed things and left them the same. Some changes soon ceased to be remarkable or were absorbed into the system.” (Il-gwerra sija bidlet ċerti affarijiet kif ukoll ħalliethom l-istess. Ċerti tibdiliet ta’ malajr ma baqgħux notevoli jew ġew mixruba lura mis-sistema.) F’dan wieħed irid jistaqsi fejn ser inkunu wara l-ftehim li ġie mħabbar sabiex il-kunflitt u l-attakki li kienu għaddejja, jieqfu.

Ħarġet mill-idejn

3. F’ħafna, u għal raġunijiet varji, is-sitwazzjoni kienet ħarġet mill-kontroll. Il-proċess sabiex tirbaħ il-vuċi tas-sewwa u tipprevali l-paċi kienu f’kollox mitlufa u kważi abbandunati. Kien hemm bżonn sforz qawwi li jidher li fl-aħħar sar. Konna sejrin lejn anarkija totali u inkontrollabbli. Bnedmin li għandhom, u li huma kapaċi jsibu soluzzjoni ġiebu ruħhom fil-pożizzjoni fejn waħedhom ma jistgħux u għaldaqstant iridu l-għajnuna ta’ oħrajn. Meta l-vjolenza tipprevali u l-kawtela titwarrab, kull naħa ssir ugwali. Għandha x’għandha fl-istorja tagħha. Għandhiex demokrazija vera jew ċiviltà twila ssir l-istess meta ma tagħrafx li hemm mument meta trid tiġbed lilha nfisha lura u tieqaf.

Ħarsa fit-tul

4. Il-politiku veteran Lord David Howell (1936) din is-sena ppubblika ktieb ieħor ġdid bit-titolu Avoiding the Coming Anarchy. A short book for optimists in dangerous times biex jiggwidana. Huwa jgħid hekk: “Great dangers lie ahead, but they are not inevitable. Avoidance is possible. Tables can be turned. Powerful undercurrents, often little understood or discussed, can be harnessed at least to stave off catastrophe, or even to take us in the direction of better times and a safer world.” (Quddiemna hemm perikli kbar, iżda mhumiex inevitabbli. Jistgħu ma jseħħux. Il-pożizzjoni tista’ tinbidel. Kurrenti qawwija minn taħt, ħafna drabi ftit mifhuma jew diskussi, jistgħu jiġu kkontrollati almenu sal-punt li tinżamm lura katastrofi, li wkoll jistgħu joħduna fid-direzzjoni ta’ żminijiet aħjar u f’dinja iktar sigura.) Din hija l-pożizzjoni li għandha tiżviluppa. F’dan, it-tama tagħna hija proprju fil-ftehim li seħħ u li nittamaw li ser jiġi attwat sal-punt li hemm bżonn.

Ħriġna minn annus horribilis?

5. Skont dak li seħħ u dak li ġie maqbul bejn il-partijiet u l-Istati Uniti, il-Qatar, l-Eġittu u t-Turkija u diversi pajjiżi oħra kollox idur ma’ dawn il-jiem li ġejjin. Nittamaw li jseħħ li l-ostaġġi Iżraeljani ħajjin jiġu verament rilaxxati u l-mejtin identifikati u mgħoddija lil qrabathom kif ukoll, fuq in-naħa l-oħra, il-priġunieri u d-detenuti Palestinjani. Dan huwa parti minn dan il-ftehim ta’ seba’ punti li jrid jitwettaq fi tnejn u sebgħin siegħa. Huwa pass ’il quddiem fil-ħidma li l-politika barranija Amerikana mmexxija mill-Presidenza ta’ Donald Trump wettqet. Jista’ jkun hemm min huwa xettiku u sakemm jara l-paċi verament ma jemminx. Hemm min ukoll ma jarax dan bħala pass li sar fi żmienu, li seta’ sar qabel. Iktar u iktar li dan seħħ taħt id-direzzjoni ta’ persuna li għadu kif iddikjara li jobgħod l-għedewwa tiegħu u li f’pajjiżu għaddejjin wisq azzjonijiet politiċi ħżiena ta’ tpattija. Però, hu x’inhu, illum dan il-ftehim sar u ser ikun hemm l-effett tiegħu.

Konsegwenzi

6. F’dan, il-kawtela politika titlob attenzjoni imma almenu jidher li hemm triq li tista’ tmexxina lura lejn il-paċi. It-tama tagħna hija dik li din tagħlaq darba għal dejjem il-kwistjoni ta’ żewġ stati li jgħixu flimkien u li nafu li ilha ġejja u sejra. Konsegwenza wkoll tal-fatt li numru ta’ stati, tagħna inkluż, irrikonoxxew issa l-Istat Palestinjan. Hemm punti ta’ konverġenza politika li issa jafu jiftħu fl-immedjat kif ser issir ir-rikostruzzjoni ta’ Gaża. F’dan pajjiżna tilef ftit punti fl-abbiltà tiegħu li jkun vuċi kostanti għall-paċi, spalla ma’ spalla ma’ oħrajn.

Forsi aktar

7. Stajna forsi sostnejna aktar sija qabel lill-Papa Franġisku, kif ukoll illum lill-Papa Ljun. Fi proċess ta’ awto-kritika naħseb li stajna konna iktar viċin, u użajna aktar il-vuċi tagħna biex ninsistu kontra kull kurrent li l-paċi setgħet tinkiseb. Stajna konna aktar ġenerużi milli konna u emminna lkoll li ftehim jista’ jseħħ. F’dan aktar fejn nomini għan-Nobel ma tantx huma proprju f’posthom. Kemm għalhekk ser inkunu parti attiva fil-bini mill-ġdid tal-post u kemm ser ikun hemm ftuħ għall-Malta f’dan irridu naraw. Nittama però li ser nikkontribwixxu verament aktar lil dawk li abbandunajna qabel, f’din li tista’ tkun paġna ġdida.

Eudaimonia

8. Il-Griegi, u speċjalment il-filosfu eċċellenti Aristotli (384-322 QK) jikteb fuq dan il-kunċett. Kif tibni nazzjon li jkun suċċess fl-abbundanza. Kif fih ikollok dak il-pedament ta’ virtujiet fundamentali, moralità, fejn hemm sens u skop veru fil-ħajja tal-bniedem. Proġett li għandu jkun hemm għal kull poplu. Dak Palestinjan, iktar issa li qiegħed forsi fil-bidu ta’ ħajja demokratika ġdida. Dak li għandu bżonn għajnuna soda, mhux neċessarjament lezzjonijiet, sabiex jibni aktar lura lilu nnifsu fil-paċi. F’dawn is-sentejn kien hemm wisq imwiet u dan kien kollu żball kbir proprju minħabba l-attakk mill-iktar kundannabbli tas-7 ta’ Ottubru. F’dan nittamaw fil-kawtela tal-kattari li l-paċi tirrenja u l-ġid jitwettaq.

META JAQGĦULHOM IL-PARAVENTI

1. Dak li ngħad tul il-ġimgħa li għaddiet ġie, u b’xi mod għadu, qed jiġi analizzat. Hemm min jaħseb u jħossu impressjonat b’argument jew ieħor. Hemm min jogħġbu d-diskors tal-Prim Ministru jew dak tal-Kap tal-Oppożizzjoni. Hemm ukoll min esprima opinjoni kuntrarja jew għal wieħed jew għat-tnejn li huma. Forsi wkoll, fil-ħajja tallum mhux kulħadd huwa ippreparat ikompli jisma’ diskorsi fit-tul u jippreferi l-qosor, id-dirett u ċ-ċar b’inqas attakki inutli. Però, hu x’inhu, jibqa’ l-fatt li dawn saru u diversi f’dawn il-jiem ser isibu ruħhom lura fir-realtà. Fl-għarfien li l-fatti huma l-kontra tal-istampi varji li ngħadu. Ħafna drabi l-poplu qiegħed jara li l-politiċi mhumiex jifhmu dak li huma għaddejjin minnu u dawk li huma l-prijoritajiet veri tagħhom.

Il-morr tal-ħajja

2. Fil-verità, wara d-diskors tal-Budget għall-prospett ta’ dak li ġej, ħafna diġà jagħrfu li mhuwiex biżżejjed għall-bżonnijiet li ser jiffaċċjaw. Il-punt determinanti f’dan jibqa’ li hemm rata ta’ inflazzjoni li mhix ser tinżel daqshekk drastikament. Il-ħajja hija għolja u m’hemmx prospett li fl-aħħar tas-sena u fl-ewwel sitt xhur tas-sena li ġejja ser tibdel triqitha. Iktar u iktar meta d-diskors kien iktar konċentrat kemm issa kollox huwa tajjeb ħafna u kemm, fl-2012, ħdax-il sena ilu skorruti, kollox kien ħażin. Wieħed għandu jinkwieta meta jkollu jibqa’ jisma’ dak li suppost seħħ fil-passat u kif illum irridu nħarsu lejn l-istorja li naħa tattakka u oħra tiddefendiha. Il-poplu jista’ jisma’ dan, imma fil-verità l-iktar li jinteressah hu x’ser isir illum.

Iż-żidiet

3. Ħafna diġà qegħdin jifhmu li dak li ngħata bħala żieda fil-kategoriji varji, li qed niġu nfurmati bih f’ossessjoni li tipprova tikkonvinċina, ser itaffi u mhux isolvi. Il-pajjiż jagħraf li bil-gwerra li issa żdiedet fl-elenku bejn il-Ħamas u Iżrael, il-kumplikazzjonijiet ekonomiċi ser ċertament ikomplu jiżdiedu u mhux jonqsu. Jagħraf iktar li fil-fond ta’ dak li ngħad, strateġija ekonomika li toħroġna verament minn dan il-waqfien, ma ngħaditx. Waqfien, għax huwa ċar li għal dawn l-aħħar tlett appuntamenti, il-linja kienet kemm ser inkomplu nżidu u mhux kif nistgħu naħdmu aħjar b’linji ġodda u differenti. F’dan il-mument huwa ċar ħafna li m’hemmx ideat ġodda li jinsabu fl-elenku tal-Gvern. Mhux biss, imma agħar, hemm ir-rassenjazzjoni li m’aħniex ser navvanzaw ’il quddiem u ser nibqgħu weqfin. Il-pajjiż illum qiegħed f’mument passiv u fejn f’ħafna għadu jiddependi fuq id-deċiżjonijiet politiċi li ttieħdu snin twal ilu. Deċiżjonijiet ikkritikati u issa kollha aċċettati, tant li dan il-Gvern qiegħed idur lura għalihom. Jingħad x’jingħad, il-Partit Nazzjonalista fil-Gvern kellu viżjoni li wettaq ħafna minnha.

Stennija

4. F’dan però nfetaħ xenarju kompletament ġdid, u f’ħafna, mistenni. Il-parti tal-elettorat li mhuwiex konvint minn dak li qiegħed jingħad miż-żewġ naħat tal-Kamra qiegħed jikber progressivament. Ħafna jridu jkunu jafu fejn verament sejrin u mhumiex ippreparati jaċċettaw dak li jingħad imma li mhux jipperswadihom. Semgħu wisq kliem fl-aqwa u fl-eċċellenzi varji li mhumiex lesti jidħku bihom infushom. Fil-gallarija partikolari tagħhom qed jaraw x’inhu għaddej, jistennew il-bidliet. Jistennew li jkun hemm linji politiċi differenti miż-żewġ naħat tal-Kamra. Fejn jistgħu jafdaw b’aktar f’dak li jħossu li huma piż u responsabbiltà għax-xhur u s-snin li ġejjin. Uħud qed jaraw l-elezzjoni tal-Parlament Ewropew li ġejja f’Ġunju 2024 bħala l-mument determinanti. Oħrajn le.

Dak li ġej

5. Fir-realtà hemm ċertu postponiment li dawk li mhumiex wisq konvinti qed jaraw. Dawk li jippretendu li dak li għandu jsir illum ma jdumx sa għada. Kemm dak li qed jaraw f’dan li ser jiġri hija ħaġ’oħra. Hemm diġà dawk li huma ċerti li xejn m’huwa ser jinbidel. Dawk li qed jesprimu l-opinjoni, xejn mimlija entużjażmu, li wara elezzjoni ġenerali oħra, tiġi meta tiġi, dan ser isir. Hemm xettiċiżmu li twieled, trabba u qed jissoda. Anzi, jekk wieħed jagħmel ħiltu biex jipperswadi l-kontra, xorta l-pożizzjoni tibqa’ dik li hija. Ċerti drabi, anzi agħar, fis-sens li tissoda iktar lil ħaddieħor fid-determinazzjoni li jgħid le. Dan għax waqt li jkun għaddej miegħek jarak f’għajnejh bħala ineffettiv fil-bżonn li jirnexxilek, ma’ oħrajn, iġġib il-bidliet li l-pajjiż għandu bżonn.

Diskorsi

6. Ħafna drabi ssibek f’dawk il-kliem li kont qrajt xi mkien: “His bluff had been called, and he was left in the position of the emperor without any clothes.” Is-sena li ġejja, il-pajjiż ser ikun aljenat bl-appuntament elettorali ta’ Ġunju u fih ser nisimgħu ħafna diskors. Dak tal-mexxejja u dak tal-kandidati separatament li max-xhur ser iħossu iktar il-libertà li jgħidu kif iħossuha huma, qisu mhumiex f’partit politiku, għax jaħsbu li ser jiġu eletti. Dan ser iservi ta’ paraventu komdu, u f’ħafna sens ser jixtri aktar żmien fil-Gvern fix-xhur li ser ikunu qed jgħaddu. Konvenjenza politika, imma mhux għall-poplu. Dan għax jaf li waqt id-duħħan u l-istorbju, ħtiġijietu mhux ser ikunu wisq fl-aġenda nazzjonali kif jixirqilhom li jkunu.

Il-punt jiġi wara

7. Waqt li l-Gvern ser jittama li l-miżuri li ħabbar illum jibqgħulu rilevanti għas-sitt xhur li ġejjin, u forsi fid-duħħan u fil-paraventi li qed naraw kontinwament jaf jirnexxilu, fuq in-naħa l-oħra hemm x’ser jiġri wara. Mhux biss, imma aktar f’dan iħares u jittama iktar li ma jkomplux jiżdiedu l-iskandli li kważi kellna kull xahar matul din is-sena. Jibqa’ jittama li d-dnubiet mortali u l-iżbalji kollha li saru fl-ewwel żewġ leġislaturi tiegħu ma jkomplux jiġru warajh. Xorta, f’dan kollu, hemm ir-realtajiet, il-fatti li ser ikomplu jiġu wara fuqu u jrid iwieġeb għalihom. L-ewwel: f’kemm il-poplu ser ikun f’pożizzjoni li jgħix ħajja deċenti li fiha almenu jlaħħaq. It-tieni: f’kemm il-poplu ser ikun konvint li għandu Gvern kapaċi jmexxih ’il quddiem. It-tielet: f’kemm huwa ser ikun kapaċi jifred lilu nnifsu mill-ewwel Gvernijiet Laburisti. F’dan, kif daqt naraw, ser isib ruħu fil-kliem li qrajt: “His bluff has been called, and he was left in the position of the emperor without any clothes.” U hemm, il-paraventi jaqgħu.

IL-MIBGĦEDA ŻBALJATA

1. Hemm politiċi li ġarrbu sew, u għax għaddew minn dawk l-esperjenzi, fehmu. Fehmu li hemm linja politika li sservi u li tista’ tibni biha, mentri hemm ukoll dik tal-kontra. Dik li biha żżarma, tkisser, tfarrak, u flok ġid joħroġ minnha d-deni. Hemm min ma’ dan jaqraw ukoll dak li raw oħrajn qabilhom. Dawk li semgħu politiċi varji jiddikjaraw punti u proġetti li fil-verità kienu biss bażati fuq il-ħdura u l-mibgħeda tal-oħrajn. Issaħħan lin-nies fil-linja retorika tiegħek ta’ dawk kontra tagħna u kemm hemm bżonn li jiġu eliminati. Bnedmin li rebħu l-appoġġ popolari fuq wegħdiet li ma setgħux iseħħu. Fuq proposti politiċi li waqt li kienu qed jingħadu dehru jleqqu, imma maż-żmien serview biex itappnu kollox.

Tmaqdar

2. F’dan m’hemmx agħar fil-politika minn dik li trid tkasbar ‘l-avversarju tiegħek. Ma hemmx sistema tant anti-demokratika minn dik li flok tifhem dak li ħaddieħor ikun qiegħed jgħid, tipprova biss tkissru. Id-diskors ma jgħinx, anzi jsarraf f’iktar passi fit-toroq tal-mibgħeda u l-intolleranza. Għaddejna minnu dan kollu, sija fl-istorja Ewropea tal-aħħar mitt sena kif ukoll, sfortunatament iktar, f’pajjiżna. Fejn rajna gravitajiet kbar. Għax diġà huwa ħażin li tkasbar bnedmin oħra, imma dan jikber fis-serjetà meta tkun taf li ħaddieħor ma jistax iwieġeb għad-diskors li tkun qiegħed tgħid għax qiegħed fi żvantaġġ għalik. Pajjiżna għadu ma fehemx biżżejjed li l-politika t-tajba ma tistax timxi ’l quddiem f’dawn it-toroq. Għadu ma fehemx l-iżball li sservi l-estremiżmu tal-lemin.

Reċenti

3. Il-messaġġ politiku, meta jiġi d-diskors tal-Budget, qisu flok jikkalma jitlaq jirranka iktar fil-kuntrasti u pożizzjonijiet xejn f’posthom. Il-vuċi tal-Gvern f’dan hija diġà b’saħħitha, imma meta tasal biex tqiegħed il-linji tagħha b’dan il-mod tindika li għandha problemi interni. L-agħar aktar f’dan però hu meta nara li jkun hemm min li biex iwieġeb jirrivolġi ruħu lura bl-istess munita. Il-mibgħeda tista’ titqabbad, però jiddependi minnek kemm tkun kapaċi tirbaħha lura bis-sewwa. Għax ir-realtà hija li meta minflok tiġi mkaxkar u tibda int ukoll tgħajjar u tiddisprezza lil bnedmin oħra tiġi fl-istess livell bħalhom. Il-politika t-tajba ma ssirx hekk.

Anti-Semitiżmu

4. F’dan aktar f’din il-mewġa kerha li qegħdin naraw taħkem iktar numru ta’ postijiet fl-Ewropa u fid-dawl tal-konflitt li għaddej bejn Iżrael u l-Ħamas. Qed naraw iktar każijiet ta’ anti-Semitiżmu. Lhud li jiġu attakkati u ittimbrati bl-istilla ta’ David mhux fuq il-bażi tal-ideat tagħhom, imma fuq ir-razza. Niftakru f’dak li għaddiet minnu l-Ewropa meta żewġ politiċi kaxkru miljuni warajhom fit-toroq żbaljati tad-distruzzjoni. Dawk li kkonvinċew oħrajn jgħaddu liġijiet anti-Semiti u li fuq il-bażi tagħhom ġabruhom u qatluhom fl-iktar sistema kerha li l-bneidem seta’ joħloq: fil-kampijiet tal-konċentrament. Inqatlu diversi bnedmin bħalna, proprju għax dawn bdew mewġa ta’ mibgħeda politika li wasslet sabiex miljuni jinqatlu. Hija tal-mistħija kif għad għandna diversi li ma jafux b’dak li seħħ.

Daqshekk ieħor

5. Ninkwieta ruħi f’pajjiżna meta nara, naqra u nisma’ b’persuni li huma suppost imgħallma, professjonisti fil-linja tagħhom li flok jindirizzaw l-argument jattakkaw lill-persuna. Ninkwieta iktar nara dan l-ispettaklu xejn dekoruż, qisna ġewwa xi ċirklu, fejn il-politiku jew dak li qiegħed jindirizza lill-poplu jrid jiġbed l-attenzjoni fuqu b’dan l-istil mill-iktar kundannabbli ta’ kif tagħmel il-politika. Iktar u iktar minn dawk li jiddikjaraw li ser jipproteġu s-sistema demokratika u minflok il-kontra: jaġixxu bl-iktar strumenti żbaljati tad-dittatorjati. Eżerċizzju fit-tweżwiż, fejn ħadd ma jgħid xejn, ħadd ma jopponi, u anzi, il-gazzetti jkomplu jirrappurtawhom qishom orakli ta’ Delfi. F’dan daqshekk ieħor nibqa’ skantat kif iktar ma jkun hemm estremiżmi li jingħadu, iktar ikun hemm bnedmin li ssoltu jużaw ir-raġuni li ssibhom iċapċpu u jħeġġu għal iktar żbalji.

Ripetizzjoni

6. Diġà s-sitwazzjoni hija kkumplikata fid-dinja b’mexxejja li huma fl-estremiżmi tagħhom b’popli li tawhom aktar saħħa politika milli kellhom. Diġà dawn ġabuna f’limiti fejn il-gwerra, għal skuża jew oħra, għaddejja fl-Ukrajna u ġewwa Gaża. Imma almenu nippretendi li fl-aggressività sproporzjonata li qed naraw ma nikkontribwux aħna wkoll. Ma nkunux aħna wkoll strumenti ta’ mibgħeda u intolleranza anti-demokratika. Inkunu preċiżament il-kontra. Id-djalogu, id-diskussjoni u l-moderazzjoni mhumiex punti ta’ debbolezza, imma ta’ forza. Ir-raġuni, dejjem jekk għandek raġun, m’għandhiex magħha l-bżonn tal-vjolenza fil-lingwa. Agħmel il-punt, agħmlu sew b’mod ċar u bbażat fl-argument u tasal ferm iktar. Dawk li jkollhom tort, ħafna drabi jkunu estremisti. Dawk li ż-żmien jurina li jgħidu ħaġa imma fir-realtà jwettqu oħra. Bħal dawk li mill-Oppożizzjoni jattakkaw l-illegalità, il-kriminalità u l-korruzzjoni imma meta jkunu fil-Gvern issibhom jippermettu dawn kollha, jew agħar, iwettquhom.

Hemm lezzjonijiet

7. F’dan hemm ħafna lezzjonijiet li hemm bżonn nieħdu darba għal dejjem. Nibqa’ skantat kif politiċi li jriduha, flok irażżnu lura lilhom infushom, jintilfu jsiru skjavi tal-likes u x-shares billi jitkellmu kif m’għandhomx. Kuljum ninnota li s-sitwazzjoni sejra aktar lura. Sejra f’pożizzjoni li flok tissoda d-demokrazija trid iddgħajjifha u magħha l-vuċijiet favur iċ-ċentru moderat. Kull min jitkellem kontra l-proxxmu b’dikjarazzjonijiet mimlija bil-mibgħeda jkun qed jaħdem kontra l-paċi, il-ġustizzja u d-demokrazija. Ikun qed jgħin biex jissoda u jiġġustifika lil dawk li qed ikomplu jġibu iktar gwerer soċjali u militari. Forsi f’dan iġibu quddiem għajnejhom dak li ddikjara l-Papa Franġisku ftit jiem ilu, meta qal: “Nothing is lost in peace. All is lost with war.” (Xejn ma jintilef fil-paċi. Kollox jintilef fil-gwerra). Nittama li f’dawn il-jiem, flok nippersistu fl-iżball ninbidlu għas-sewwa li għandna nkunu.

NIFHMU MINN DAK LI ĠEJ

1. Kull jum jixhed għal dak li għaddejjin minnu. Dak li ninsabu fih. Dak li huwa preżentement f’doża qawwija l-prodott, il-konsegwenza ta’ dak li seħħ f’dawn l-aħħar għaxar snin. Hemm falliment ġenerali fit-tmexxija politika mondjali u nazzjonali li qed tolqotna fil-laħam il-ħaj. Timmarkana fl-għarfien li jekk ma jittieħdux il-passi neċessarji, l-istampa ser tiswied. Anki jekk nibqa’ fost dawk li jħarsu lejn id-dawl u jemmnu li f’mument ser ifeġġ, xorta l-preżent irid jiġi ikkonfrontat. Ma nistgħux naħsbu li l-affarijiet ser isiru tajba waħedhom. Iridu jsiru miżuri differenti u trid tinbena lura kultura politika li tagħraf dan kollu. Tagħraf fejn hi u fejn għandha tkun.

Noħorġu minn ġimgħa

2. Il-pajjiż li għandu għal qalbu l-ġid nazzjonali, dak li jrid li nimxu verament ’il quddiem ħass li kien hemm wisq daqqiet ta’ ħarta. Hemm numru ta’ punti li jimmarkawna f’dan. Serje ta’ sitwazzjonijiet xejn faċli, imma li kkumplikaw ruħhom għax tħallew lura, mhux konfrontati. Aktar ma nisma’ l-propaganda ta’ dawk li jridu jikkonvinċuna li huma l-Gvern speċjali li jaffronta l-problemi, aktar nara l-kontra. Din il-ġimgħa tlaqna proprju fuq din is-sieq, nisimgħu b’sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell li tikkarga d-doża. Il-kwistjoni tal-Isptarijiet u l-kuntratti li ngħataw, bl-isfumaturi kollha tagħhom turi li dan ma ġiex ikkonfrontat. Kien aktar ċar għalija li l-prijorità kienet li teħles mill-kwistjoni, mill-attenzjoni nazzjonali kemm jista’ jkun malajr. Daħal ukoll f’dan x’ser jiġri għada fid-diskors tal-Budget. Passi biex idawwru l-għajnejn u l-widnejn mill-gravità ta’ dak li ġie deċiż aktar milli wieħed jagħti r-rimedji u r-risposti li l-poplu qiegħed jistenna.

Bruda politika

3. Din il-linja strateġika ma ġġibx aktar bnedmin fil-parteċipazzjoni politika. Iġġib, minnha nfisha birda, li flok tnaqqas qed iżżid fil-firxa tagħha. Tista’ ma taqbilx u ma tagħtix kunsens elettorali lill-Partit Nazzjonalista, imma xorta tippretendi spjegazzjoni. Kif Gvern Laburista, li kien jiddikjara li huwa favur il-ħaddiem iħalli, l-ewwel li dan iseħħ mill-bidu u kif wara jibqa’, proprju minn kif qed jiġi perċepit, passiv. Id-dell li dan il-kapitolu qiegħed jifrex fuq dak il-partit ma jistax jiġi kanċellat billi ma tingħtax spjegazzjoni ċara u l-verità sħiħa toħroġ barra. Ċertament f’dan huwa iktar evidenti li hemm min ħaxxen butu a skapitu tal-Istat Malti. Min għadna ma nafux, u f’dan hemm l-għarfien nazzjonali li ma tantx hemm xi tama kbira li dawn il-flus ser jiġu lura.

Rabja soċjali

4. Forsi ma konniex qed nindunaw b’dak li kien għaddej. Imma x-xeni li rajna tul din il-ġimgħa, terġa’ mogħtija l-pubbliċità mill-medja nazzjonali, għandhom jitolbu riflessjoni. Meta tara quddiemek tfajliet jiġġieldu u jsawtu lil xulxin. Meta tara wkoll oħrajn jassistu u ma jippruvawx jifirdu jew jintervjenu b’xi mod tifhem li hemm sitwazzjoni ferm aktar gravi milli naħsbu. Għax jekk il-ġenerazzjonijiet futuri huma diġà mimlija rabja, wieħed jibda biex jistaqsi: x’ser ikollna għada pitgħada? Mhux biss, imma wieħed irid jara l-prodott ta’ xhiex huwa dan kollu. Wieħed jista’ ma jaqbilx, imma dan ma jfissirx li għandu jirreaġixxi b’dan il-mod. Forsi għal xi wħud dan jidħol fil-klassifika ta’ dak li huwa ‘normali’, imma fir-realtà mhuwiex. Hemm raġunijiet iktar ċari li juru li s-soċjetà għandha dożi qawwija ta’ rabja. Waħda li diġà ġiet iċċertifikata. Waħda li però mhix tiġi indirizzata u minflok qed tkompli għaddejja u ittollerata qisu mhu xejn.

Fl-isfond ta’ madwarna

5. Dan iktar fl-isfond ta’ dak li qiegħed iseħħ. L-ewwel, il-ħsieb li m’hemmx Stat fejn tirrenja l-ġustizzja u fejn il-preferenzi huma qawwija u li l-pjaċiri jmexxu l-ordni soċjali fih. It-tieni, fl-għarfien li x-xenarji tal-kunflitti ta’ madwarna huma koroh u ma’ kull ġurnata jridu jikrieħu iktar. Il-bniedem li jrid ikompli jħares lejn id-dawl qiegħed ibati huwa u jagħraf kemm il-vuċijiet għall-paċi mhumiex jinstemgħu. Jista’ xi ħadd idawwar wiċċu minn dak li qiegħed ikompli jiġri fil-gwerra tal-Ukrajna, u issa f’dik bejn Iżrael u l-Ħamas? Naħseb li ċertament le. Fl-isfond tal-aħbarijiet li ma jistgħux inlaħħqu magħhom li qed juru li aktar bnedmin qegħdin imutu fix-xejn. Jitilfu d-dritt tal-ħajja, u anzi, flok waqfien iktar qiegħed jikber il-ħsieb li hemm xi forma ta’ ġustifikazzjoni li telimina persuni umani bħalek u bħali għal xi raġuni politika jew territorjali. Id-dell u d-dlam ta’ dan l-aġir uman ma jqawwix wisq qalbna fl-isforzi kontinwi tagħna biex inħarsu lejn futur aħjar mill-preżent tallum.

Mexxejja politiċi

6. F’dan kollu, ċertament hemm vojt li qiegħed jinħass fil-kwalità u fil-valuri li diversi mexxejja politiċi jġorru magħhom. Id-dinja mhix fl-aħjar mument tagħha u f’dan qegħda tfittex iktar li jkollha bnedmin li kapaċi jmexxuha ’l quddiem u ’l barra minn dan kollu. Dan jgħodd għall-kunflitti li nfetħu u dawk li jidher li mhumiex wisq ’il bgħid li jinfetħu. Flok hemm żerriegħa ta’ paċi, hemm iktar sikrana li twelled il-gwerra. Flok hemm il-konvinzjoni li kapaċi nibdlu dak li għandna, hemm aktar aċċettazzjoni ta’ dak li għandna. Nistennew x’ser jiġri u nħallu f’idejn il-partijiet biex jiddeċiedu meta ser jieqfu. Sitwazzjoni li ser tkompli tikkumplika fejn sejrin f’din id-dinja. Wara snin ta’ paċi relattivi, issa irrassenjati sejrin mmorru lejn perjodu twil ta’ gwerer.

Ordni u taħwid

7. F’dan kollu huwa iktar ċar li hemm bżonn nifhmu l-bżonn ta’ ferm iktar ordni fid-dinja u fil-gżejjer tagħna. Nifhmu li l-liġijiet isiru biex jiġu obduti. Nifhmu li fihom irridu nkabbaru aktar il-kultura tagħna għas-sewwa. Inkabbru dak li fis-sekli nsibu li jwettaq il-ġid u mhux id-deni. Il-passività tagħna, in-nuqqas ta’ preżenza sabiex nagħtu xhieda għas-sewwa jgħinu biss biex inkabbru dak li mhuwiex sewwa. Id-diskors tal-Budget ta’ għada jista’ jkun wieħed li jaljenana minn dan kollu, però mhuwiex wieħed li ser jgħin biex it-taħwid li qed naraw jispiċċa u titkattar l-ordni soċjali. F’dan kollu ngħid li għandna nifhmu iktar dak li ġej u x’passi tajba għandna u nistgħu nieħdu biex nibdlu din ir-rotta ħażina.