Rjus iebsa
2. Verament, kull bniedem, anki jekk jista’ kunsill ta’ oħrajn, jagħżel li jagħżel dak li jsegwi u dak li le. Inkella jibqa’ maħkum minn min kellmu qabel jew l-aħħar u ma jsegwihx. Inkella, għalkemm jaf li huwa tajjeb għalih, xorta ma jimxix fuqu għax ġie mingħand min ma riedx li jiġi. Hemm ukoll il-kategorija tal-irjus diffiċli, dawk li jkunu xi ftit suppervi. Dawk li anqas ma jkunu lesti li jagħtuk xi forma ta’ widen għax konvinti li jafu ferm iktar minnek jew minn oħrajn. Nifhem dejjem, u fir-realtà dan għaddejt minnu u nibqa’ ngħaddi minnu. Fil-fatt, dak li tgħaddi minnu fil-passat, fil-kaxxa tal-esperjenza tiegħek, iservik. Għalik ukoll, anki jekk ħafna drabi taqta’ dak li ġej jew fejn sejrin l-affarijiet. Imma wkoll, f’dan il-proċess, mingħajr ma taf, fuq l-oħrajn issir forma ta’ vuċi skomda, antipatika, li tmiss mal-kuxjenza ta’ oħrajn u għalhekk, billi huwa inti li titkellem, ma jridux jisimgħuk. Jaħsbu li qed tgħid il-ħmerijiet, imma ferm iktar tard jifhmu li jkunu żbaljaw.
L-istorja tgħallem
3. F’dan aktar nifhem f’kemm kotba jirrakkuntaw dak li seħħ qabel u li, terġa’, aktar dawk li jsegwu riċerka iktar fonda u dettaljata biex imexxuk. Ikunu ta’ gwida għalik u għarbiel kontinwu tiegħek innifsek. Iktar u iktar meta ssib ruħek vuċi fid-deżert. Bħalissa proprju għandi f’idejja ktejjeb sabiħ. L-awturi huma tnejn: Alberto Mangani u Yolanda Godoy Lozano. It-tnejn magħrufa u awturi ta’ diversi kotba storiċi oħra. Il-ktieb, stampat fl-1998, għandu t-titlu Teodolinda La Longobarda. Imiss mal-ġrajja madwar din il-persuna, Reġina tal-Longobardi. Jingħad li għexet bejn is-snin 570 u 628 wara Kristu, għal madwar sittin sena li fihom iddominat f’qisu tlett fażijiet. Mart żewġ Rejiet: Autari l-ewwel, Agilulfo t-tieni, u wara reġġenti tat-tifel Adoloaldo. Stmata tant fl-għaqal u l-kapaċitajiet tagħha. Marbuta mal-belt ta’ Monza, fejn jingħad li bniet knisja ddedikata lil San Ġwanni l-Battista. Parti importanti fl-iżvilupp tas-saħħa u l-affermazzjoni Kattolika fil-pajjiż u fost il-Longobardi.
Interessanti
4. Ħajjitha hija verament mimlija b’punti ta’ interess għax teħodna fi żmien li llum ma tantx huwa msemmi. Forsi ċertament ukoll minħabba d-diffikultà li għandna fir-riċerka u l-fonti storiċi ta’ dak li seħħ. Però l-awturi jsemmu numru ta’ dokumenti u ittri li ġew, b’xi mod, preservati u trażmessi fil-ġenerazzjonijiet. Qed nitkellmu fuq madwar elf u erba’ mitt sena ilu, meta ma kienx hemm tant din it-tradizzjoni. Anzi jidher ċar li mertu tal-istoriku magħruf u ċitat Paolo Diacono, li kien patri, Nisrani, poeta u storiku, li nkitbet l-istorja tal-Longobardi. Jingħad li qabel, l-istorja kienet tiġi trażmessa fil-memorja tar-rakkonti ta’ dak li seħħ bil-fomm. Difatti, dawn iż-żewġ awturi, f’mument jagħżlu li jikkwotaw biċċiet twal minn kitbietu sabiex jaffermaw il-punt. Li huwa sabiħ fih innifsu, proprju għax juri li kien hemm dinja kkumplikata, fejn il-gwerra kienet parti mill-aġenda kontinwa tal-bnedmin.
Intelliġenza
5. F’dan, il-ktieb jiddiskuti b’ċertu tul ittra partikolari li kienet oriġinarjament intbagħtet f’Settembru tas-sena 593 wara Kristu. Il-Papa Girgor l-Ewwel, magħrufa magħna bħala l-qaddis il-kbir, jikteb minn Ruma ittra lir-Reġina Teodolinda, sabiex iġibha għall-ordni. Fiha juża lingwaġġ iebes u ta’ ċanfira. Jibda hekk: “Ci è stato riferito che la vostra gloria è stata indotta da alcuni vescovi a un errore nei confronti della Santa Chiesa, tale che vi siete esclusa dalla comunione con la comunità cattolica. Per questo motivo, quanto più ci siete cara, a maggior ragione ci lamentiamo di voi, perché date retta a uomini sciocchi e inesperti, che non solo non sanno quello che dicono, ma riescono a malapena a intendere ciò che ascoltano.” (Ġejna nfurmati li s-sinjurija tiegħek ġiet indotta minn ċerti isqfijiet fi żball fil-konfront tal-Knisja, tant li eskludejt lilek innifsek mill-komunjoni mal-komunità Kattolika. Għal din ir-raġuni, għax inti daqshekk għażiża għalina, għandna raġunijiet kbar biex nilmentaw dwarek, għax qed tagħti każ ta’ bnedmin boloh u inesperti, li mhux biss ma jafux x’qed jgħidu, imma bilkemm jirnexxilhom jifhmu dak li jisimgħu.)
Kif kienu qabel
6. L-ittra ma marritx direttament, imma kif kienet il-konswetudni, l-ewwel marret għand l-Isqof Costanzo li l-Papa, kontra l-kurrent, kien għadu kif innominah f’Milan. Dan, kif irċeviha, qraha imma ddeċieda li ma jgħaddihiex. Ħa parir mingħand Bonifacio, li kien intelliġenti bħalu, u minflok dehrilhom li jibgħatuha lura għand il-Papa u tawh parir jiktibha mill-ġdid, b’ton ftit differenti, u ma jidħolx f’ċerti kwistjonijiet reliġjużi. L-awturi tal-ktieb jgħidulna hekk: “Il pontefice non se l’ebbe a male, convenne con Costanzo che, se la lettera poteva risultare controproducente, era stato saggio non recapitarla e preparò un nuovo testo.” (Il-Papa ma ħadhiex ħażin u qabel ma’ Costanz li jekk l-ittra kien ser ikollha effett kontroproduċenti, kien għaqli li ma tintbagħatx u kellha tiġi ppreparata ittra ġdida.)
It-Tieni Ittra
7. L-affarijiet ma seħħewx malajr u ittra oħra nkitbet f’Lulju tas-sena 594, fejn it-test prinċipali nbidel u permezz tagħha beda rapport iktar qawwi bejn ir-Reġina u l-Knisja Kattolika. Saret dik li riedet li din tissaħħaħ u ħadet ħsieb li minkejja li żewġha Agilulfo kien Arjan, binhom Adaloaldo jiġi mgħammed fir-rit Kattoliku. Però, f’din l-ittra nsibu pinzellata isbaħ li mal-ewwel paragrafu, li l-Papa kien ħallih, miegħu żied din is-sentenza: “Costoro, finché non si documentano, né danno retta a chi si documenta, rimarranno nella stess errata convinzione che si sono fatti di noi.” (Dawn, sakemm ma jaqrawx u jaraw, jagħtu każ sew tat-testi veri, jibqgħu fl-istess fehma żbaljata li ffurmaw dwarna.) Mertu ta’ din il-ħidma bilqħaqal, u proprju fil-gwida ta’ persuni li taw pariri tajba, ir-rabtiet bejn ir-renju Longobardu u l-Knisja Kattolika ssudaw. Teodolinda mmarkat ruħha f’dan u baqgħet identifikata f’ħidmieta matul is-sekli. L-Ewropa tal-lum għandha tkun f’dan grata għal dawn il-bnedmin li ħadu l-parir it-tajjeb.
