It-triq it-twila.

1.      Ħadd ma jista’, b’xi mod iċekken il-livell tal-ħsara li saret lil pajjiżna.  Jiżbalja min jipprova jaħrab minn dak li għandna quddiemna.  Dak li seħħ taħt Gvern Laburista ta’ Muscat ser jibqa’ magħna għal żmien itwal milli ħaddieħor qiegħed jagħti x’wieħed jifhem.  Biex noħorġu minnu hemm bżonn ħafna passi tajba.  Hemm bżonn, ċertament, ferm inqas konfrontazzjoni min-naħa tal-Partit Laburista, li qiegħed fil-maġġoranza bħalissa.  Min jimmaġina li ser jibqa’ għaddej waħdu, mingħajr l-appoġġ ta’ diversi, ma jafx x’inhuwa jgħid.  Hemm proċess twil li jitlob ferm u ferm attenzjoni, u inqas u inqas slogans politiċi li jġibu l-firda u jindikaw immaturità politika.

Formula unika?

2.      Ma hemmx, f’dan, triq waħda, jew soluzzjoni unika.  Wisq inqas ma hemm xi proċedura maġika u infallibbli.  Hemm bżonn ta’ diversi inizjattivi biex il-pajjiż jimxi ‘l quddiem.  Fosthom, l-ewwel: li jibda billi jiggarantixxi tmexxija tajba u nadifa minn issa ‘l quddiem; it-tieni: sabiex jidħol fi proċess li minnu jirbaħ il-kunfidenza tal-Istati Membri l-oħra fl-Unjoni Ewropea; u t-tielet: sabiex jara li l-poplu tittaffilu t-tbatija ekonomika, soċjali, kulturali u loġistika li ser jgħaddi minnha.  Ir-raba’: sabiex nikkunsidraw x’passi ekonomiċi għandna nidħlu għalihom sabiex ngħinu u ma nieqfux mill-iżvilupp li dħalna għalih fi snin twal ta’ ħidma.  Fir-realtà, hemm bżonn programm fit-tul, u mhux fil-qosor.

Din hija r-realtà

3.      Forsi fi ħdan il-Partit Laburista ftit għadhom fehmu kemm il-problema hija serja u gravi.  Jista’ jkun ukoll, fuq in-naħa l-oħra, li ħafna kienu jafu b’dak li kien għaddej u ma żammewx l-affarijiet milli jkomplu.  Biss, biex iġġib Gvern li kien imdorri jaħdem b’ċertu sistema żbaljata lura biex jaħdem tajjeb, hemm bżonn bidliet kulturali li ma huma faċli xejn.  Daħlet issa, wara seba’ snin, prattika, metodu, li tant qegħda kullimkien li ma tistax tinbidel b’sempliċi dikjarazzjonijiet.  Wisq u wisq inqas bil-bidla sempliċi tal-Prim Ministru tal-pajjiż.  Iktar u iktar meta dan, flok jersaq għad-djalogu u l-parteċipazzjoni, iżomm il-linja tal-Gvern Muscat u jwebbes rasu fit-torri ta’ Kastilja.

Kif żviluppaw

4.      Tajjeb, proprju f’dan, li wieħed iħares lura lejn dawn l-aħħar sentejn, biex jifhem iktar dak li kien qiegħed jgħaddi minn ras il-“potenzi” Muscatjani.  Tajjeb li wieħed iżomm f’moħħu kemm kienet importanti għalihom, dak iż-żmien, li l-Partit Nazzjonalista jiġi attakkat inġustament u b’metodi xejn tajba.  Kien hemm żewġ prijoritajiet: l-ewwel: li l-Partit jgħaddi minn żmien li jidher li huwa maqsum f’għajnejn il-poplu; it-tieni: li kontinwament jintbagħtu messaġġi negattivi dwar l-abbiltajiet tal-Kap tal-Oppożizzjoni, Dr Adrian Delia.  Niftakru kif, għal kważi tmintax-il xahar, Muscat kien, kull nhar ta’ Ħadd, jibgħat dawn iż-żewġ messaġġi u jgħid li ma hawnx Oppożizzjoni fil-pajjiż.

Hawn Oppożizzjoni, u qegħda tissoda

5.      Hemm, f’dan, kif iseħħu l-eventi tal-ħajja.  Forsi b’doża li għandek dejjem tistenna dak li ma tistenniex.  Biss, il-bniedem liried iwettaq din l-aġenda negattiva, sab lilu nnifsu fl-istess pożizzjoni ta’ dak li kien qiegħed jgħid li ħaddieħor għandu.  Il-ġebla li xeħet u għatta jdejh, issa ġiet lura fuqu.  Huwa ser ikollu jitlaq minflok, u l-Partit Laburista qiegħed, biex ngħidu l-inqas, f’mument diffiċli ħafna.  Il-mewġa l-kbira għaddiet minn fuq il-Partit Nazzjonalista f’Lulju.  Biss, issa, ħadet magħha lil min kien jidher tant b’sod u b’saħħtu.  Il-politika hija, kif għidt drabi varji oħra, pendlu – daqqa tmur naħa u daqqa tmur oħra.

Ġie fi kliemna

6.      Kien żball tal-Gvern Laburista ta’ Muscat, u kollu kemm huwa, li njora, żeblaħ u ċekken id-diversi sejħiet li sarulu mill-Oppożizzjoni sabiex jieħu azzjoni u jibdel lilu nnifsu u diversi liġijiet.  Kien, f’dan, ċertament negattiv, li tilef opportunitajiet tad-deheb biex ikollu kunsens nazzjonali.  Tilef f’żewġ direzzjonijiet.  L-ewwel: ġie umiljat għax irid iwettaq, issa, dak li kien ilu jiċħad li għandu jwettaq.  Irid imur lura mill-kelma tiegħu u jieħu dak li, anzi, kien jgħid li m’għandux iseħħ.  It-tieni: wassal messaġġi ta’ ħsara kbira fis-soċjetà għal min ġie quddiem bil-proposti.  Żera’ żerriegħa kontra s-sewwa, u issa qiegħed ikollu jaqta’ l-frott tagħha huwa stess.

Il-bidla demokratika

7.      Il-forza politika demokratika tgħallem li l-poter jgħaddi minn id għal oħra.  Jgħaddi minn partit għal ieħor.  Biss, f’dan kien żball tal-Partit Laburista li jipprova jaqta’ barra lill-Partit Nazzjonalista fil-ħajja u l-ħidma li l-istituzzjonijiet demokratiċi jitolbu.  Kieku kien iktar pożittiv u miftuħ fl-ideat seta’ jsir iktar.  Kieku ma daħħalx lilu nnifsu fir-retorika li m’għandux jisma’ l-vuċi tal-Oppożizzjoni, kieku ma ġiex f’dan.  Partit fl-Oppożizzjoni jiġi bil-vuċi u l-ħsibijiet tiegħu, dejjem.  Sija jekk ikun dak attwali, kif ukoll jekk ikun hemm ieħor.  Biss, il-pajjiż ma jimxix ‘il quddiem jekk ma jkunx hemm, kemm jista’ jkun kunsens, djalogu, kompromess u qbil.

Għandhom bżonn tal-Oppożizzjoni

8.      Kif inhija s-sitwazzjoni, issa ġiet iktar u iktar li l-Gvern għandu bżonn l-Oppożizzjoni.  Mingħajrha mhux ser jimxi sabiex iġib lura xi forma ta’ kredibilità.  Mingħajrha mhux ser jifhem id-dimensjonijiet u l-kumplikazzjonijiet sħaħ ta’ dak li għaddejjin minnu.  Mingħajrha m’huwiex ser ikollu r-riżorsi għall-ideat tal-bidla, u jispiċċa li jkun irid jimita u jirrepeti dak li m’huwiex konvint minnu.  Iktar ma xi ħadd fil-Gvern jifhem dan malajr, iktar ikun aħjar għal pajjiżna.  Iktar ma xi ħadd jifhem, anzi, li s-sitwazzjoni m’għadhiex bħal ma kienet sa’ Settembru 2019, iktar aħjar.  Is-sitwazzjoni politika nbidlet, u sew, u proprju għalhekk li s-soluzzjonijiet iridu jkunu verament rilevanti.  It-triq għal pajjiżna hija f’hekk, ċertament, waħda twila.

Tafdax biex ma tħallilx!

1.      Fil-lingwa sinjura tagħna hemm kelma għal min jisraq, u hemm ukoll waħda li tiġi użata meta tippermetti, jekk mhux tħajjar b’egħmilek, lil ħaddieħor jieħu dak li ma huwiex tiegħu.  Ngħidu, u tiġi użata li tħallel, f’dan il-kuntest storiku li għaddejjin minnu.  Għax hemm min jimmarka l-istorja għat-tajjeb, u hemm min le.  Jista’, min imur fit-tieni triq, jibqa’ jinsisti li ma żbaljax.  Jista’ jipprova jipperswadi li azzjoni ħażina, għalih hija waħda tajba, imma hemm il-fatti, ir-realtà, il-verità, li minnhom ħadd ma jista’ jaħrab.

Niskopru għala

2.      Tul din il-ġimgħa skoprejna għala l-Gvern Muscat ma riedx li jiġi pubblikat ir-rapport.  Mertu tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-avukati nkarigati mill-Kap tal-Partit, dak li kien mistur ġie għad-dawl tax-xemx.  Mertu, ċertament kbir, tal-Kap tal-Oppożizzjoni Dr Adrian Delia li baqa’ jinsisti, minkejja l-kurrenti kollha li kellu jaffronta.  Baqa’ jinsisti li għandu jressaq kawża.  Baqa’ jinsisti li jappella.  Ħa fuqu r-responsabbiltà li jikxef il-korruzzjoni, imur għat-trasparenza u jippubblikah.  Illum nistgħu nagħrfu iktar għala l-Gvern Muscat kellu kull interess mhux li jippubblika, imma li jħalli kollox mistur.  Ried, fil-fatt, jgħid biss dak li kien jaħseb li huwa kien jara bħala konvenjenti għalih.

Il-Verità ma tinħatafx

3.      Hemm bnedmin li jaħsbu li jistgħu jaħtfu l-verità f’idejhom u jiddominawha.  Imma l-verità hija għas-servizz tas-sewwa.  Proprju għalhekk li, Ħadd wara Ħadd, tasal fuq kull persuna.  Ma riedx jippubblika mill-bidunett, anke jekk ipprova jagħti x’jifhem il-kontra.  Iddikjara mod u wettaq mod ieħor.  Ipprova jidher li huwa favur it-trasparenza, imma fil-fatt ma kienx.  Ipprova, anzi, jużah għall-iskopijiet politiċi tiegħu, biex jiddikjara biss dak li huwa stess kien jaf.  Kien hemm min mexa f’dik it-triq, imma l-Kap tal-Oppożizzjoni ried ikun jaf mhux parti mill-verità, imma dik sħiħa.

Ippermettejt dak li huwa żbaljat

4.      Mir-rapport li ġie għad-dispożizzjoni, mertu tas-sentenza li rebaħ, ħarġu diversi fatti.  Ix-xewqa tiegħi tibqa’ dik li nappellaw lil kemm nistgħu bnedmin ta’ rieda tajba li jaqraw huma.  Nifhem – hemm elf u ħames mitt faċċata.  Imma biżżejjed jekk wieħed jaqbad biċċiet, u jibda jgħarbel.  Biżżejjed, ngħid, għax minnhom tifhem iktar.  Anzi, issib il-prova kemm is-sitwazzjoni kienet u għadha ħażina ġewwa Kastilja.  Hemm imsemmija numru ta’ persuni.  Konsulenti u persuni fi ħdan l-uffiċċju personali ta’ Joseph Muscat, li kienu nvoluti f’atti illegali u żbaljati.  Ippermettew u, anzi, kienu parti minn brimba ta’ tixrid ta’ miljuni.  Ħlasijiet li saru sabiex bnedmin jitħallsu talli nxtraw, u b’garanzija li kienu ser jibqgħu jinxtraw.

L-imġieba kollox

5.      L-imġieba ta’ dawn il-bnedmin hija indikattiva, u prova mill-iktar ċara u diretta li l-bniedem maħtur mill-poplu biex jiddefendihom kien qiegħed jippermetti aġir żbaljat.  B’azzjoni, jew in-nuqqas tagħha, b’kommissjoni jew ommissjoni ħalla lil min jagħmel minn Kastilja fortizza Ġeriko.  Hemm ġew kienet saret speċjalizzata kif tieħu, tiġbor u tqassam il-miljuni.  Rabtiet żbaljati.  Aġir li jmur kontra kif wieħed għandu jmexxi l-prestiġju ta’ pajjiż.  Kellha, ċertament, tkun ħidmet id-daqq tat-trombi tal-verità li waqqgħulha l-ħitan tagħha.  Niżlet biċċa biċċa, jum wara jum f’dawn l-aħħar xhur.  Waqgħet b’konsegwenza malajr f’dawn il-ġimgħat.

Hemm min ser jibqa’ ma jaċċettax

6.      Nibqa’ nara bnedmin li ma jridux jaċċettaw il-verità.  Il-kitba mal-ħitan tar-rejiet jaħirbuha.  Jibqgħu jgħidu li ma ġara xejn.  Anzi, kemm kollox kien qiegħed isir sewwa.  Imma f’dan, hemm realtà li min kien qiegħed imexxi issa ddikjara li ser jirriżenja darba għal dejjem.  Ir-raġunijiet aħna nafuhom, anki jekk ħaddieħor jista’ jagħmel ħiltu biex jiċħadhom.  Il-korruzzjoni organizzata u istituzjonalizzata tal-miljuni, flimkien mal-parteċipazzjoni attiva jew passiva fil-mewt tas-Sinjura Daphne Caruana Galizia ħadd ma jista’ jgħattihom iktar.  Ħarġu għad-dawl tax-xemx u magħhom, fir-rapport ippubblikat, prova ċara u diretta tax-xibka li l-klikka f’Kastilja kienet bniet.  Kienet tgħix magħha jum wara jum fit-tajn.

Id-dell hemm ser jibqa’

7.      Anki jekk ser isiru sforzi kbar biex il-Partit Laburista jagħti wieħed x’jifhem li kollox sejjer “normaliŻ, jafu li bdew jgħixu gidba oħra.  Hemm issa dell li ebda kandidat u mexxej futur ma huwa ser jeħles minnu.  Ser, jagħmel x’jagħmel, ikollu jħallas ta’ dak li wettaq żbaljatament ħaddieħor.  Il-verità hija li wara tant snin fl-oppożizzjoni, it-tmexxija Laburista waqgħet fl-iżball b’qawwa malajr.  Dan ħadd ma jista’ jaħrab minnu.  Hemm huwa, u hemm ser jibqa’.  Għax anki jekk hemm “in-normalità apparenti” ta’ vot fost il-membri tal-partit, xorta l-verità hija li qed issir f’ċirkostanzi abnormali.  Dan m’huwiex każ ta’ mexxej li sejjer bl-unuri għax irreġistra xi suċċess u qiegħed iċedi x-xettru.  Dan huwa l-kontra – ċeda x-xettru kontra qalbu u sejjer, jgħid x’jgħid, mhux fil-glorjuż.

Effetto Delia

8.      X’inhuwa ġej għall-pajjiż u għall-Partit Laburista ħadd ma jaf.  Wieħed jista’ jbassar, imma l-verità għad trid tindika t-triq.  Ser nifhmu iktar x’ġara u x’wassal, il-kawżi u l-effetti tagħhom.  Imma dan ser isir fi proċess twil għaż-żmien li ġej.  Ir-realtà hija li l-Gvern Muscat tkisser u kkrolla kompletament.  Sparixxa f’ħakka t’għajn.  Twarrab meta fiċ-ċirkostanzi, li għalkemm kien hemm min ħass li ġejjin, ftit setgħu jbassru.  Id-daqq tat-trombi tal-verità, l-għajta tar-rappreżentanti tal-poplu ma setgħetx titwarrab.  Il-Partit Nazzjonalista, għodda medjatiċi kbar m’għandux.  Għandu, iżda, ix-xabla tal-verità.  Dik li m’huwiex ser jabbanduna.  Għax waqt li ħaddieħor abbanduna l-għerf ta’ missirijietna li ma jafdax biex ma jħallilx, Adrian Delia ħabbat bieb il-ġustizzja biex il-ħażen jinkixef.

   

Tajn u ferm iktar tajn.

1.     Tlaqna din il-ġimgħa nisimgu l-vanġelu f’jum fejn niċċelebraw il-festa tal-patruna antika ta’ dawn il-gżejjer, Santa Luċija.  Qrajna dwar il-qlajjiet u t-tajn reliġjuż li kien inxeħet lejn San Ġwann Battista u Sidna Ġesù Kristu.  Kliem li jipprova jiskredita u jċekken.  Kliem li rridu nżommu quddiemna.

Tiżżeffen

2.     Fil-politika, ċertament nafu li t-tajn faċli sabiex jinxeħet.  Faċli li wieħed jipprova jiskredita lil ieħor.  Mhux faċli biex wieħed ineħħi minn fuqu dak li jinxeħetlu.  Ċerti drabi, jgħaddu snin twal.  Drabi oħra, jibqa’ ħajtu jġorr fuqu dell li ma jeżistix, imma li jiżżeffen.  Tkun saritlu inġustizzja.  Waħda li l-piena tagħha jibqa’ jħallas għaliha, anke jekk m’għandux ħtija.  Biss, il-pożizzjoni tinbidel fejn dak li jkun għandu tort.  Il-politika hija f’dan iktar kiefra mal-bnedmin, però daqshekk ieħor taf tkun hekk mal-Istati, mal-popli.

Faċli titlef li għandek

3.     Ngħidu x’ngħidu, diversi persuni jfittxu li jkollhom kredtu u stima fis-soċjetà.  Li jkollhom min ikellimhom b’rispett, li jħares lejhom b’opinjoni tajba dwarhom.  Ħafna jispiċċaw jgħixu għall-istima; ħafna oħra jaħdmu biss għall-istima.  Hija, għal diversi, valur uniku, aqwa mill-muniti tad-deheb f’xi senduq.  Proprju għalhekk li jsiru attakki fil-politika: biex jiskreditaw lil dawk li għandhom kredtu.  Proprju għalhekk li daħlet din l-użanza żbaljata u mimlija velenu li minnha, lil min m’għandekx grazzja miegħu, tneħħilu l-unur li jgawdi.  Hemm min iċedi għaliha u hemm min jibqa’, ħajtu kollha, jikkumbattiha.

Dan diġà iebes

4.     Dan, fih innifsu, huwa diġà kumplikat u diffiċli.  Però, huwa iktar iebes min iġarrab u mhuwiex fil-politika.  Hemm bnedmin fis-soċjetà li jbatu t-telf tal-kredtu, iġorru l-marki ta’ tajn apparenti magħhom.  Hemm passi innoċenti, fin-normalità tal-ħajja li jiġu interpretati bħala mimlija ħażen.  Hemm azzjonijiet li jsiru minn oħrajn li jew qegħdin direttament, jew indirettament, kontra bnedmin mhux fil-politika.  Hemm ukoll bnedmin fil-politika li jħammġu u jattakkaw lil dawk li huma barra l-ħajja pubblika.  Iġibuhom fid-dawl biex fuqhom jinxeħet tajn li ma jistgħux jirribattu, u anqas għandhom is-saħħa biex iwieġbu.  Dan fil-familja, fix-xogħol, fis-soċjetà t-tajn imisshom u jeħel magħhom.

Fil-bniedem, fl-Istati

5.     L-Istati nazzjonali jaġixxu u jgħaddu minn dak li l-bnedmin jgħaddu minnu.  L-Istati, numru ta’ drabi jsibu ruħhom, huma wkoll, akkużati u mħammġa b’dak li m’għandhomx tort għalih.  It-tajn politiku jinxeħtilhom u jkollu effett fuq il-ħajja tal-popli.  Fuq id-dinja soċjali, kulturali, imma kif l-esperjenza turi, direttament fuq dik ekonomika.  Is-suq intern ta’ dawk l-Istati, il-prodotti tagħhom, il-kelma tan-negozjanti tiegħu jitqegħdu taħt id-dell.  Il-fiduċja tonqos, l-avvjament jitlaq u l-kredtu jitlaq.

Meta titħammeġ

6.     Hemm imbagħad dawk li jidħlu fit-tajn huma.  Hemm dawk il-bnedmin li jixħtu fuqhom infushom dan il-materjal li jispiċċaw ma jifilħux iġorru.  Bnedmin fil-politika għandhom responsabbiltà akbar hawn, skont il-pożizzjoni li jġorru.  Membri Parlamentari jsibu l-ġudizzju tal-elettorat li ma jerġax jagħtihom il-kunsens.  Ministri jispiċċaw jitneħħew jew jirriżenjaw.  Prim Ministri agħar minn dan kollu.  Fil-bidu jiċħdu, wara jaħarbu minnha, jibdew jattakkaw iktar ‘l-avversarji tagħhom u fl-aħħar jiġi l-mument meta bilfors iridu jwarrbu.

Seħħ f’pajjiżna

7.     Dan kollu seħħ f’pajjiżna f’dawn l-aħħar xhur.  Rajna, f’dawn l-aħħar tmienja u erbgħin xahar, ċaħda sħiħa ta’ dak li kien loġiku li jsir.  Quddiem il-korruzzjoni, quddiem l-omiċidju politiku ta’ Daphne Caruana Galizia, la l-Prim Ministru ma ħass li għandu jieħu xi responsabbiltà politika, u anqas ra li xi ħadd ieħor jiċċaqlaq.  Minflok, l-istrateġija kienet waħda: dik li taħrab mill-problema, taħrab mit-tajn li kien qiegħed jinġabar billi tidħol f’attakk qawwi kontra l-Oppożizzjoni.  Tattakka b’saħħa ‘l-mexxej tiegħu b’allegazzjonijiet qawwija.  Issaħħan u tqiegħed pożizzjonijiet politiċi fejn l-għan prinċipali kien wieħed: dak li turi ‘l-partit fl-Oppożizzjoni maqsum.  F’ħafna, irnexxielu.  Però ma ġiex fejn xtaq.  Il-Partit irreżista, anke jekk kellu jgħaddi mill-proċess intern, iebes u perikoluż ta’ mozzjoni ta’ sfiduċja fit-tmexxija tal-Partit.

Ma rnexxilux

8.     F’dan kollu, kellu l-effett negattiv tiegħu.  Huwa li kien diġà fit-tajn, iddeċieda li jibqa’ jixħet iktar, ferm iktar tajn fuq ħaddieħor.  Direttament fuq il-Kap tal-Oppożizzjoni.  Hemm, iva, din ir-regola fil-ħajja.  Min ikun fil-ħmieġ isib ruħu ġustifikat jixħtu fuq ħaddieħor.  Min ma jkunx isibha diffiċli, għaliex ma jkollux it-tajn fil-kaxxa, fil-karattru u f’ħidmietu.  Ma jsibx ruħu ġustifikat f’xi mekkaniżmu imwieled mill-kitba ta’ Niccolò Macchiavelli.  Min jirċievi l-azzjonijiet irid biss ikompli għaddej sakemm ikun iktar, u iktar ċar, li dak it-tajn li nxeħet fuqu ġie hekk mixħut inġustament.

Tilef il-partita

9.     Biss, f’dan kollu huwa iktar u iktar ċar li l-Prim Ministru llum jista’ jgħid li tilef kompletament il-partita.  L-istrateġija, it-tattika użata kienet ‘il-bgħid mid-dawl, ‘il-bgħid mis-sewwa, mill-valuri fundamentali tal-ħajja, u falliet.  Flok aċċetta u kkonfronta l-ħażen li kien qiegħed jgħix miegħu f’Kastilja, spiċċa meħud minnu.  Storja ċertament sewda ħafna.  Waħda li terġa’ tipprova li min imexxi poplu bħal tagħna u jaħrab mill-valuri li l-prinċipji etiċi Nsara għaddew lid-demokrazija Ewropea jsib ruħu fejn wasal hu.

Il-futur

10.   Ser ikun hemm tentattivi għar-riforma min-naħa tal-Partit Laburista.  Dawn m’għandhomx jiċċekknu, imma jiġu nkwadrati fl-istorja tallum.  Jibqgħu dawk li kellhom l-okkażjoni li jwaqqfu dak li kien qed jiġri, u issa jridu jippruvaw jibdew inaddfu t-tajn li ġie mxerred.  It-tajn qiegħed fuq u ġewwa Kastilja.  Min ġej irid, l-ewwel, jagħti rendikont ta’ kemm-il tunnellata hemm imwaħħla mal-ħitan u mal-art; wara x’passi ser jara li jidħlu biex dan ma jerġa’ qatt iseħħ; u t-tielet, x’passi ser jieħu għall-quddiem.  It-tajn li għandna huwa wieħed mill-iktar iebes biex jitneħħa.  Daħal fil-pori, fit-tessut tal-ħidma tal-Partit Laburista, fil-vini, fil-kapillari l-iktar żgħar u rqaq.

Strateġija sħiħa għas-sewwa

11.   Il-Partit Nazzjonalista ġie attakkat, diversi drabi, inġustament.  Ġie akkużat li huwa wisq il-partit tar-regoli u tal-liġi.  Biss, dan tħaddan dejjem għax ħares li jagħraf li min iżomm l-ordni morali, l-ordni, wara, iżżommu.  Ħares, anzi, dejjem fl-imperfezzjoni umana tiegħu li jkollu strateġija sħiħa għas-sewwa.  Dan ma kienx il-każ tal-Partit Laburista f’din il-leġislatura.  Anzi, kien hemm il-kritika interna li l-amministrazzjoni tal-Prim Ministru Alfred Sant kienet wisq favur ir-regoli ta’ amministrazzjoni demokratika, u għalhekk falla.  U għalhekk il-bżonn li jsir kollox il-kontra.

Id-dinja tibqa’ li hija

12.   Illum, l-effett negattiv hemm qiegħed.  Fid-diżordni li kellna f’dawn l-aħħar seba’ snin, issa ser ngħaddu mill-proċess ta’ tbatija biex niġu lura għall-ordni.  L-ekonomija, il-ħajja tal-bnedmin f’din is-soċjetà ser jiġu effettwati fin-negattiv.  Diġà naqset ir-rota tal-kummerċ f’dawn il-ġimgħat b’mod qawwi li diġà bdiet tinħass.  Issa din tista’ tikber bil-ħruġ ċert tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea.  Jekk ma nifhmux fejn aħna, ma nistgħux nibdew niċċaqilqu ‘l quddiem.  Jekk ma nirrealizzawx kemm għandna tajn fuqna, ma nistgħux nibdew innaddfu.

Kunsill Ġenerali

13.   Proprju għalhekk li l-ġimgħa, fil-jum għażiż meta niċċelebraw ir-Repubblika, il-Partit ħass l-urġenza li jlaqqa’ Kunsill Ġenerali stratordinarju.  Dan huwa l-partit tar-riforma.  Dan huwa dak li għolla isem pajjiżna u huwa dak li għada pitgħada ser ikun qiegħed finalment indaddaf.  Għax it-tajn hemm qiegħed, u dmirna huwa li nkompu naħdmu biex jitneħħa darba għal dejjem minn fuq ir-Repubblika Demokratika u Ewropea tagħna.

Tajn u ferm iktar tajn

1. Tlaqna din il-ġimgħa nisimgħu l-vangelu f’jum fejn niċċelebraw il-festa tal-patruna antika ta’ dawn l-gżejjer, Santa Luċija. Qrajna dwar il-qlajjiet u tajn religuz li kien inxteħet fuq San Gwann Battista u Sidna Ġesu Kristu. Kliem li jipprova jiskredita u jċekken. Kliem li rridu nżommu quddiemna.

Tiżżeffen

2. Fil-politika ċertament nafu li t-tajn faċili sabiex jinxteħet. Faċili li wieħed jipprova jiskredita lill-ieħor. Mhux faċili biex wieħed inehhi minn fuqu dak li jinxteħetlu. Ċerti drabi jgħaddu snin twal. Drabi oħra jibqa ħajtu jġorr fuqu dell li ma jeżistix imma li jiżżeffen. Tkun saritlu inġustizzja. Waħda li l-piena tagħha jibqa jħallas għaliha anki jekk m’għandux ħtija. Biss il-pożizzjoni tinbidel fejn dak li jkun għandu tort. Il-politika hija f’dan iktar kiefra mal-bnedmin, però daqshekk ieħor taf tkun hekk mal-istati, mal-popli.

Faċili titlef li għandek

3. Ngħidu x’ngħidu, diversi persuni jfittxu li jkollhom kredtu u stima fis-soċjetà. Li jkollhom min ikellimhom b’rispett li jħares lejhom b’opinjoni tajba dwarhom. Ħafna jispiċċaw jgħixu għall-istima, ħafna oħra jaħdmu biss għall-istima. Hija għal diversi valur uniku aqwa mill-muniti tad-deheb f’xi senduq. Proprju għalhekk li jsiru attakki fil-politika sabiex jiskreditaw lil dawk li għandhom kredtu. Proprju għalhekk li daħlet din l-użanza żbaljata u mimlija velenu li minna min m’ għandekx grazzja miegħu tneħħilu l-unur li jgawdi. Hemm min iċedi għaliha u hemm min jibqa ħajtu kollha jikkumbattiha.

Dan diġà iebes

4. Dan fih innifsu huwa diġà komplikat u diffiċili. Però huwa iktar iebes min iġarrab u m’ huhiex fil-politika. Hemm bnedmin fis-soċjetà li jbgħatu t-telf tal-kredtu, jġorru l-marki ta’ tajn apparenti magħhom. Hemm passi innoċenti, fin-normalità tal-ħajja li jiġu interpretati bħala mimlijin ħażen. Hemm azzjonijiet li jsiru minn oħrajn li jew qegħdin direttament jew indirettament kontra bnedmin mhux fil-politika. Hemm ukoll bnedmin fil-politika li jħammġu u jattakkaw dawk li huma barra l-ħajja pubblika. Jġibuhom fid-dawl biex fuqhom jinxteħet tajn li ma jistgħux jirribattu u anqas għandhom s-saħħa biex iwieġbu. Persuni li jsibu ħajjithom titfarrak biċċa biċċa. Dan fil-familja, fix-xogħol fis-soċjetà t-tajn jmisshom u jeħel magħhom.

Fil-bniedem fl-istati

5.L-istati nazzjonali jaġixxu u jgħaddu minn dak li l-bnedmin jgħaddu minnu. L-istati numru ta’ drabi jsibu ruħhom huma wkoll akkużati u mħamġin b’dak li ma għandhomx tort għalih. It-tajn politiku jinxteħtilhom u jkollu effett fuq il-ħajja tal-popli. Fuq id-dinja soċjali, kulturali imma kif l-esperjenza turi, direttament fuq dik ekonomika. Is-suq intern ta’ dawk l-istati, l-prodotti tagħhom, l-kelma tan-negozjanti tiegħu jitqgħedu taħt id-dell. Il-fiduċja tonqos, l-avvjament jitlaq u l-kredtu jitlaq.

Meta titħammeġ

6. Hemm imbgħad dawk li jidhlu fit-tajn huma. Hemm dawk il-bnedmin li jixħtu fuqhom infushom dan l-materjal li jispiċċaw ma jifilhux iġorru. Bnedmin fil-politika għandhom responsabbilità akbar hawn skont l-pożizzjoni li jġorru. Membri parlamentari jsibu l-ġudizzju tal-elettorat li ma jerġax jagħtihom il-kunsens. Ministri jispiċċaw jitneħħew jew jirriżenjaw. Prim Ministri għar minn dan kollu. Fil-bidu jiċħdu, wara jaħirbu minnha, jibdew jattakkaw iktar l-avversarji politiċi tagħhom fl-aħħar jiġi l-mument meta bil-fors jridu jwarrbu.

Seħħ f’pajjiżna

7. Dan kollu seħħ f’pajjiżna f’dawn l-aħħar xhur. Rajna f’dawn l-aħħar tmienja u erbgħin xahar ċaħda sħiħa ta’ dak li kien loġiku li jsir. Quddiem il-korruzzjoni, quddiem l-omiċidju politiku ta’ Daphne Caruana Galizia la l-Prim Ministru ma ħassx li għandu jieħu xi responsabbilità politika u anqas ra li xi ħadd ieħor jiċċaqlaq. Minflok l-istrategija kienet waħda: dik li taħrab mill-problema, taħrab mit-tajn li kien qiegħed jinġabar billi tidħol f’attakk qawwi kontra l-oppożizzjoni. Tattakka b’saħħa l-mexxej tiegħu b’allegazzjonijiet qawwija. Ssaħħan u tqiegħed pożizzjonijiet politiċi fejn l-għan prinċipali kienet waħda dik li turi l-partit fl-oppożizzjoni maqsum. F’ħafna irnexxielu. Però ma ġiex fejn xtaq. Il-partit rreżista anki jekk kellu jgħaddi mill-proċess intern iebes u perikoluż ta’ mozzjoni ta sfiduċja fit-tmexxija tal-partit.

Ma rnexxilux

8. F’dan kollu kellu l-effett negattiv tiegħu. Huwa li kien diġà fit-tajn ddeċieda li jibda jixħet iktar, ferm iktar tajn fuq ħaddiehor. Direttament fuq il-Kap tal-Oppożizzjoni. Hemm iva din ir-regola fil-ħajja. Min jkun fil-ħmieg jsib ruħu gustifikat jixħtu fuq ħaddiehor. Min ma jkunx isibha diffiċili għax tajn ma jkollux fil-kaxxa, fil-karattru u f’ħidmietu. Ma jsibx ruħu ġustifikat f’xi mekkaniżmu imwieled mill-kitba ta’ Niccolò Machiavelli. Min jirċievi l-azzjonijiet jrid biss jkompli għaddej sakemm jkun iktar u iktar ċar li dak t-tajn li nxeħet fuqu ġie hekk mixhut inġustament.

Tilef il-partita

9. Biss f’dan kollu huwa iktar u iktar ċar li l-Prim Ministru illum jista’ jgħid li tilef kompletament il-partita. L-istrategija , it-tattika użata kienet ‘l bgħid mid-dawl, ‘l bgħid mis-sewwa, mill-valuri fundamentali tal-ħajja u falliet. Flok aċċetta u kkonfronta il-ħażen li kien qed jgħix miegħu f’Kastilja spiċċa meħud minna. Storja ċertament sewda ħafna. Waħda li terġa tipprova li min imexxi poplu bħal tagħna u jaħrab il-valuri li l-prinċipji etiċi nsara għaddew lid-demokrazija Ewropea jsib ruħu fejn wasal hu.

Il-Futur

10. Ser ikun hemm tentattivi għar-riforma minn naħa tal-Partit Laburista. Dawn m’għandhomx jiċċeknu imma jiġu nkwadrati fl-istorja tal-lum. Jibqgħu dawk li kellhom l-okkazzjoni li jwaqqfu dak li kien qed jiġri u issa jridu jipprovaw jibdew jnaddfu t-tajn li ġie mxerred. It-tajn qiegħed fuq u ġewwa Kastilja. Min ġej irid l-ewwel jagħti rendikont ta’ kemm ‘l tunellata hemm mwaħħla mal-ħitan u mal-art, wara x’passi ser jara li jidħlu biex dan ma jerġa qatt iseħħ u t-tielet x’passi ser jieħu għall-quddiem. It-tajn li għandna huwa wieħed mill-iktar iebes biex jitneħħa. Daħal fil-pori, fit-tessut tal-ħidma tal-Partit Laburista fil-vini, fil-kapillari l-iktar zgħar u rqaq.

Strateġija sħiħa għas-sewwa

11. Il-Partit Nazzjonalista ġie attakkat diversi drabi inġustament. Ġie akkużat li huwa wisq il-partit tar-regoli u tal-liġi. Biss dan tħaddan dejjem għax ħares li jgħaraf li min iżomm l-ordni morali l-ordni wara żżommu. Ħares anzi dejjem fl-imperfezzjoni umana tiegħu li jkollu strateġija sħiħa għas-sewwa. Dan ma kienx il-kaz tal-Partit Laburista f’din il-leġislatura. Anzi kien hemm il-kritika interna li l-amministrazzjoni tal-Prim Ministru Alfred Sant kienet wisq favur r-regoli ta’ ammnistrazzjoni demokratika u għalhekk falla. U għalhekk il-bżonn li jsir kollox ‘l kontra.

Id-dinja tibqa li hija

12. Illum l-effett negattiv hemm qiegħed. Fid-diżordni li kellna f’dawn l-aħħar seba’ snin issa ser ngħaddu mill-proċess ta’ tbagħtija biex niġu lura għall-ordni. L-ekonomija, il-ħajja tal-bnedmin f’din is-soċjetà ser jiġu effettwati fin-negattiv. Diġà naqset ir-rota tal-kummerċ f’dawn l-ġimgħat b’mod qawwi li diġà bdiet tinħass. Issa din tista’ tikber bil-ħruġ ċert tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea. Jekk ma nifhmux fejn aħna ma nistgħux nibdew niċċaqilqu ‘l quddiem. Jekk ma nirrealizzawx kemm għandna tajn fuqna ma nistgħux nibdew innaddfu.

Kunsill Ġenerali

13. Proprju għalhekk li l-gimgħa fil-jum għaziz meta niċċelebraw ir-Repubblika l-Partit ħass l-urġenza li jlaqqa Kunsill Ġenerali straordinarju. Dan huwa l-partit tar-riforma. Dan huwa dak li għolla isem pajjiżna u huwa dak li għada pit għada ser jkun qiegħed finalment inaddaf. Għax it-tajn hemm qiegħed u dmirna huwa li nkomplu naħdmu biex jitneħħa darba għal dejjem minn fuq ir-Republika Demokratika u Ewropea tagħna.          

Verament wisq u wisq gravi

1.     Dak li pajjiżna għaddej minnu bħalissa qatt ma rajna bħalu.  Kemm ilna indipendenti, kellna Prim Ministri differenti u ħadd minnhom ma daħal f’basla bħal din.  Irid ikun ċar li dan mhuwiex ħidmet ħaddieħor, imma frott ta’ dak li wettaq, jew naqas milli jwettaq, il-Prim Ministru attwali.  Ħa jkun ċar li seta’ ħarab minn dan meta ra l-ewwel sinjali snin ilu.  Minflok ħa t-triq tas-sewwa, għażel li jwebbes rasu u jibqa’ jgħix ma’ dak li ma kienx.  Għalhekk, diversi huma konvinti li postu llum m’għandux ikun iktar hemm.

Il-pożizzjoni llum

2.     Hemm żewġ faċċati għal din il-munita.  L-ewwel: hemm fuq naħa kilba kbira sabiex toħroġ, u ssir magħrufa, il-verità.  It-tieni: fuq l-oħra hekk kif joħorġu minnha x-xokk, il-mistħija, is-sens ta’ tradiment.  Fejn diversi ma jridux jaċċettaw dak li qed jisimgħu u jaraw b’għajnejhom.  Ħafna tilfu d-direzzjoni.  Ħafna qegħdin jaħarbu mir-realtà f’dinja tagħhom.  Oħrajn ma jridux iħarsu lejn dak li qed jifhmu: li l-kaġun ta’ dan kollu huwa l-Gvern Laburista.

Il-fatti

3.     Il-każ għadu qiegħed jinkixef biċċa biċċa.  Jum wara jum, qegħdin nisimgħu xiehda varja.  Nisimgħu kif, u min qiegħed jingħad li kien involut.  Jidħlu fin-nofs dawk li anqas tkun trid temmen li qegħdin hemm.  Joħorġu dawk li għandhom ikunu hemm.  Fejn it-teatru huwa ċ-ċentru tal-poter tal-pajjiż.  Kastilja, jum wara jum, tissemma’ bi prominenza.  Tissemma’ fejn il-protagonisti u l-atturi ta’ din it-traġedja Maltija jinġabru jgħidu, jikxfu u jwaħħlu f’xulxin.

Korruzzjoni

4.     Il-pajjiż ilu jaf sitt snin li, f’dawn il-gżejjer, il-korruzzjoni saret l-ordni tal-ġurnata.  Hemm livelli varji tagħha.  Hawn, però, għandek il-ħoxna – dik tal-miljuni fuq il-miljuni.  Kuntratti varji, kuntratti akbar bejn bnedmin li ma jqattgħux il-ġurnata fis-sagristija.  Bnedmin li ħadu ħidmiethom ġewwa Kastilja.  Fejn fiha jidħlu u minnha joħorġu.  Kienu wisq viċin tal-poter.  Użaw il-kuntatti tagħhom fil-poter għall-vantaġġ personali tagħhom.  Dawn jidher li l-Prim Ministru kien jafhom, kien jarahom, kien jiltaqa’ magħhom, kien jieħu r-ritratti magħhom.  Ħadu l-kunfidenza, rikbuh u l-post ġie ċentru tagħhom.

Omiċidju politiku

5.     Mhux biss flus, imma hemm xibka ta’ kuntatti u komplotti li kompliet fi triqitha sabiex tiġi maqtula l-mara Daphne Caruana Galizia.  Minn dak li qed joħroġ, Kastilja ma kinitx wisq ‘il bogħod minn dan.  Kien hemm min jaf.  Kien hemm min kien qiegħed jiġi nfurmat.

Problemi nazzjonali

6.     Dan kollu ġieb miegħu ġabra ta’ problemi.  Il-pajjiż ħa daqqa ta’ ħarta kbira.  Ir-reputazzjoni tagħna marret lura ħafna.  Diversi jarawha bħala ‘irreparabbli’. Jarawha diffiċli li terġa’ tinġieb lura.  Jifhmu li fi snin twal ta’ ħidma, il-Partit Nazzjonalista kien irnexxielu jgħolli ‘l-poplu tagħna ‘l fuq fl-istima.  Jifhmu li biex iġġibha lura, u turi li hemm min huwa kapaċi jmexxi pajjiż u poplu, trid ħafna żmien u ħafna ħidma iebsa.

Hemm distinzjoni

7.     Il-kumplikazzjoni hija ikbar għall-Partit Laburista f’dan.  Għax hemm distinzjoni bejn il-Gvern u huwa.  Ir-reputazzjoni, fil-mument, tilifha pajjiżna u anki huwa.  Kif jgħaddi ż-żmien, però, il-pajjiż jista’ jirkupraha, speċjalment jekk ikollu bidla fit-tmexxija tiegħu.  Imma l-Partit Laburista jkun għad fadallu snin iġorr miegħu din il-fama żbaljata.  Waqt li għada pitgħada l-pajjiż jaf jerġa’ jieħu f’idejh l-eventi u l-libsa nadifa li tixraqlu, il-Partit Laburista jkun għadu jdur, ifittex u jifhem x’ġara fid-deżert. 

Bidla fit-tmexxija

8.     Bidla fit-tmexxija tal-Partit Laburista hija bidu għalih.  Mhux neċessarjament ser ikun hekk għall-pajjiż.  Issa, jilħaq min jilħaq, ser jiret dejn politiku xejn faċli biex jiġi mħallas.  Dejn li ma tħalliex minn bnedmin ta’ partit ieħor, imma minn dawk li huma fil-Partit Laburista stess.  Anki jekk jipprova jiċħad dak kollu li sar, u mit-triq jipprova jidħol f’kunven tal-klawsura, xorta wettaq il-ħsara lilu nnifsu, u bil-kbir.

Xorta diffiċli

9.     Xorta ser ikun diffiċli biex wieħed jispjega lil min ta l-fiduċja lill-Partit Laburista kif u x’sewwasew ġara.  Biex dan ikun jista’ verament iseħħ, trid issir investigazzjoni ċara u sħiħa.  Isir rapport ċar u pubbliku fuq kif il-poter ġie użat żbaljatament f’Kastilja f’dawn l-aħħar snin.  Punt, għalija, determinanti, imma ċert li ser ikun hemm min jipprova jċekken, jaħrab jew jaħbi milli jwettaq.

Il-verità sħiħa

9.     Il-verità sħiħa trid tingħad.  Iż-żejt nafu li jitla’ f’wiċċ l-ilma.  Imma nafu wkoll li biex dan iseħħ, irid isir meta l-ilmijiet jikkalmaw.  Fil-kalma biss, u mhux fir-rabja, hemm il-vantaġġi: l-ewwel, li l-bnedmin jifhmu dak li ġara; t-tieni: jifhmu l-effetti negattivi tagħha u t-tielet: jibdew jifhmu li hemm bżonn soluzzjoni għaliha.  Il-pjazza tibqa’ l-pjazza.  Imma huma iktar importanti l-mezzi ta’ komunikazzjoni.  Iktar importanti l-informazzjoni sħiħa tal-fatti, tal-verità lill-bnedmin.  Għax dawn jitkellmu waħedhom.  Ma hemmx bżonn ta’ iktar, ħlief li tassigura l-verità u xejn iktar aħjar minnha.

Għadna fil-bidu

10.   F’dan irridu nifhmu li għadna fil-bidu.  Mill-proċess legali fil-Qorti għad irridu nisimgħu.  Il-każ għad fadallu biex jingħalaq.  Fil-frattemp, il-pajjiż ser jibqa’ jġorr fuqu din id-dabra.  Fil-frattemp ser jifhem dejjem iktar li dak li ġara huwa verament wisq u wisq gravi.

CONTAINERS BIL-FLUS

12186. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Intern u Sigurtà Nazzjonali: B’referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 11884, jista’ l-Ministru jinforma l-Kamra jekk almenu dan il-każ ġiex investigat mill-Korp tal-Pulizija?

18/11/2019

  ONOR. MICHAEL FARRUGIA:  Ninforma lill-Onor. Interpellant li dan il-każ ma ġiex investigat mill-Pulizija u nerġa’ nistiednu jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

Seduta  285

02/12/2019

NAZZJONIJIET UNITI - VOTI

12185. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Promozzjoni tal-Kummerċ: B’referenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 10543, jista’ l-Ministru jinforma x’kienet ir-raġuni u l-pożizzjoni wara l-astenzjoni ta’ pajjiżna fil-vot li ttieħed fit-22 ta’ Diċembru 2018 fil-Global Call for Concrete action for the total elimination of racism, racial discrimination etc (A/Res/73/362) fin-Nazzjonijiet Magħquda?

18/11/2019

  ONOR. CARMELO ABELA:  Ninforma lill-Onor. Interpellant li fil-vot li ttieħed fit-22 ta’ Diċembru 2018 fil-Global Call for Concrete action for the total elimination of racism, racial discrimination etc (A/Res/73/362) fin-Nazzjonijiet Magħquda, il-membri imsieħba tal-Unjoni Ewropea, inkluz Malta, qablu fuq pożizzjoni komuni u astjenew.

Seduta  285

02/12/2019