ĦAL TARXIEN – TRIQ IŻ-ŻEJTUN – KUNDIZZJONI TA’ TRIQ.

 

31649. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI  staqsa lill- Ministru għat-Trasport u l-Infrastruttura: B’referenza għall-mistoqsija parlamentari 31056 rigward Triq iż-Żejtun f’Ħal Tarxien, jista’ l-Ministru jgħid min hu l-Ministru konċernat?

01/03/2017

  ONOR. JOE MIZZI:  Ninforma lill-Onor. Interpellant li din il-materja ta’ taqax taħt ir-responsabilta’ tal-Ministeru tiegħi, għaldaqstant nitolbu jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-Mistoqsija Parlamentari 31056.

Seduta  490

06/03/2017

SEA MALTA – ĦLAS LILL-EX IMPJEGATI

 

31648. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI  staqsa lill- Ministru għat-Trasport u l-Infrastruttura: B’referenza għall-mistoqsija parlamentari 31051 rigward ħlas lill-ex impjegati tas-Sea Malta, jista’ l-Ministru jgħid min hu l-Ministru konċernat?

01/03/2017

  ONOR. JOE MIZZI:  Ninforma lill-Onor. Interpellant li din il-materja ta’ taqax taħt ir-responsabilta’ tal-Ministeru tiegħi, għaldaqstant nitolbu jirreferi għat-tweġiba li ngħatat għall-Mistoqsija Parlamentari 31051.

Seduta  490

06/03/2017

D-Demokrazija Hija l-Aqwa Sistema.

 

1.      Nhar l-Erbgħa li għaddew tlaqna warajna l-karnival u bdejna żmien ir-Randan Imqaddes.  Stajt ninnota numru sew ta’ Maltin u Għawdxin li ma ħallewx il-jum jgħaddi.  Diversi attendew għall-funzjonijiet reliġjużi.  Il-knejjes ta’ pajjiżna kienu, fil-maġġor parti tagħhom, mimlija tajjeb.  Imfittxija minn persuni ta’ rieda tajba li jippruvaw jagħrfu iktar l-iskop tal-ħajja tagħhom, u fl-istess ħin iqegħdu lilhom infushom għas-servizz tas-sewwa.  Li, fuq kollox, jirrealizzaw li trab konna, aħna, u għad nerġgħu nsiru f’dan il-passaġġ tal-eżistenza umana tagħna.

Nies tal-affari tagħhom

2.      It-temporanjetà tal-ħajja tibgħat, għal ħafna, messaġġi varji.  Iktar għarfien f’dak li qiegħed isir u kemm wieħed għandu jkun attent u bilanċjat biex ma jorbotx lilu nnifsu ma’ ħwejjeġ din id-dinja fix-xejn.  Fuq in-naħa l-oħra hemm dawk li għadhom, b’xi mod, ulied il-materjaliżmu marxista li jaġixxu differenti.  Fir-realtà però, f’dawn il-gżejjer, uliedha huma nies tal-affari tagħhom.  Bnedmin li jħaddnu l-onestà u jimmiraw lejn is-sempliċità u l-essenzjal f’din il-ħajja.  Fejn il-kumplikazzjonijiet, it-taħwid, it-tgħawwiġ m’huwiex bażikament parti minn dak kollu li aħna.

Demokrazija, ekonomija

3.      F’dan, wieħed jifhem iktar kemm irridu nkunu attenti u diretti f’dak li jirrappreżentaw l-istituzzjonijiet demokratiċi u s-sistemi ekonomiċi li nħaddnu.  Dawn, għalkemm addattaw għal ċirkostanzi varji, m’humiex limitati għas-servizz tal-magħżula.  Dawn m’humiex hemm għal dawk li “kapaċi”, minħabba l-konnessjonijiet politiċi varji tagħhom, japprofittaw ruħhom.  Huma għas-servizz ta’ kull ċittadin f’dawn il-gżejjer.  Ma hemmx dubju li d-demokrazija hija l-aqwa sistema li tagħti dinjità, libertà u ġustizzja lill-bnedmin.  Biss, trid titħaddem mhux bil-pezzi bukkuni, imma fis-sħiħ tagħha.  Min qiegħed fil-poter għandu d-dmir li jagħmel dak li jaqbel lill-poplu, u mhux dak li jaqbel lilu nnifsu.  M’għandux jaħbilu, jew jidħak bih.  Anqas ma għandu jkun inġust u jimxi bil-preferenzi klijentelari.

Tqassim inġust

4.      Anki s-sistema ekonomika tagħna, li hija mudell kapitalista, ma tista’ tiġi mħaddma għall-ftit.  Ma hemmx dubju li din hija l-aħjar sistema li trendi l-iktar ġid.  Għandha, però, dawn l-elementi essenzjali.  L-ewwel, li hija “newtrali” u tiddependi mill-qafas tal-liġijiet li topera fihom.  It-tieni, wieħed irid jassigura li, fit-tħaddim tagħha, min huwa parti mill-produzzjoni ma jiġix sfruttat, imma rispettat fil-ħidma tiegħu.  It-tielet, u l-iktar importanti, li jkun hemm it-tqassim ġust tal-ġid li jirnexxilha toħloq.  Min qiegħed fil-poter ma jistax jinjora dan u jabdika mir-responsabbiltà tiegħu li jikkontrolla.  Illum għandna diversi persuni fil-klassi tal-ħaddiem li qegħdin jiġu sfruttati u għandna l-konsegwenza li dan qed iġib tqassim inġust tal-ġid ekonomiku.

Limiti ta’ deċenza

5.      Sfortunatament, kif qed naraw u nisimgħu, hemm ċaħda min-naħa tal-amministrazzjoni dwar dan in-nuuqas kollu.  Il-pagi f’pajjiżna jixhdu preċiż dan l-abbuż.  Għandna, fil-fatt, parti mis-settur privat li qegħda tħaddem lill-ħaddiem fil-prekarjat u bl-inqas salarju u kundizzjonijiet li għalihom xejn ma huwa jsir mill-Gvern biex jiġu kkontrollati u l-ħaddiem protett.  U terġa’, fis-settur pubbliku għandna żewġ skandli abbużivi u distruttivi.  L-ewwel, ġabra ta’ ħaddiemu jitħallsu taħt skema fl-agħar forma ta’ sfruttament immexxija bil-kunsens tal-Gvern minn union tal-ħaddiem.  It-tieni, b’kuntrast, xmara twila ta’ kuntratti tax-xogħol lil dawk li huma magħżula, li jaqbżu kull limitu ta’ deċenza.

Tkissir skandaluż

6.      Dan huwa poplu li fi l-maġġor parti tiegħu jrid u qiegħed jaħdem għas-sewwa.  Jipprova jaqla’ l-ħobża ta’ kuljum bis-sewwa u jħossu insulentat u mkasbar meta jara li ħaddieħor qiegħed jingħata pagi qawwija u huwa, minflok, iduq il-pett taż-żarbun.  Hawn inġustizzja skandaluża li għaliha ma hemmx reazzjoni, anzi tolleranza assoluta.  Dan qiegħed iġib tkissir fit-tessut soċjo-ekonomiku tagħna.  Kif għallem il-Papa Franġisku reċentement: “In the papers there are so many scandals and there is also the great publicity of scandals.  And with the scandals there is destruction”.

Widnejn torox

7.      Dan huwa li qiegħed idejjaq lill-poplu llum.  Dawn l-iskandli kbar li huma kollha frott tat-tħaddim żbaljat tad-demokrazija u tas-sistema ekonomika tagħna.  Dan huwa l-messaġġ dirett, ċar u sempliċi li qiegħed jiġi ndirizzat lejn il-poteri temporanji tal-lum.  Messaġġi li għalkemm jingħadu sew, qed jaqgħu fuq widnejn torox.  Anzi, biex jiżdied l-oltraġġ, qed naraw minflok min jipprova jibbumbarda b’kontromessaġġi komplikati, inutili u li jippruvaw biss jieħdu l-attenzjoni minn dan l-istat tal-affarijiet.  Nifhmu li l-Gvern għandu vantaġġi qawwija fuq il-mezzi ta’ komunikazzjoni għax jikkmanda u għandu l-mezzi finanzjarji.  Biss, dan m’għandux il-poter li jaqleb il-ħażin f’sewwa, l-inġust f’ġust, il-gideb f’verità u l-iskandli f’normalità.

Sempliċità mhux kumplikazzjoni

8.      Hemm varjetà ta’ kif taljena ‘l-poplu.  Hemm, anzi, mezzi sofistikati ħafna llum.  Imma wara li jkunu nstemgħu l-messaġġi.  Wara li jkun hemm l-impatt medjatiku li Marshall McLuhan jiddeskrivi fil-kliem: “The medium is the message”, xorta l-bnedmin ta’ din l-art ifittxu s-sempliċità u mhux dak li huwa kumplikat.  Ifittxu, kif qegħdin, biex jagħrblu sewwasew x’qiegħed isir mill-Gvern tal-ġurnata u jifhmu l-impatt negattiv tiegħu.  Għad għandna soċjetà li, fil-maġġoranza tagħha, tfittex dak li huwa veru u mhux dak li jippresta ruħu ta’ hekk.  Għandna bnedmin iffurmati tajjeb, li jafu li dak li dawk li huma l-iskandli attwali huma distruttivi.  Proprju għalhekk li l-fiduċja tagħna tibqa’ fil-bnedmin ta’ rieda tajba li jikkomponu din is-soċjetà għax kapaċi jfittxu u jsibu l-verità

It-Triq Għas-Sewwa Hija Dejjem Diffiċli.

1.     Dak li l-Ewropa għaddiet minnu tul it-Tieni Gwerra Dinjija fetħet għajnejn diversi bnedmin ta’ rieda tajba.  B’mod partikolari dwar dak li hemm bżonn isir sabiex dak li seħħ ma jirrepetix ruħu.  Il-qtil indiskriminat, il-ġenoċidju, it-twettiq ta’ delitti kontra l-umanità, ta’ delitti kontra l-gwerer mir-reġimi totalitarji ġibdet l-attenzjoni li hemm bżonn liġijiet ġodda, strutturi u mekkaniżmi legali differenti li jistgħu jikkontrollaw, jipproċessaw u jiġġudikaw min jikkommetihom.

2.     Fil-proċess legali li sar ġewwa l-belt tedeska ta’ Nurimberga kontra l-ġenerali, ministri u kapurjuni nażisti twaqqfet apposta l-Qorti Internazzjonali li taħtha ġie preparat att ta’ akkuża, instemgħu l-provi, ġew iġġudikati u ssentenzjati diversi; kien ġust u neċessarju.  Imma qajjem ukoll numru ta’ problemi legali xejn faċli sabiex wieħed isolvi.  L-iktar jekk dan il-proċess legali setax isir taħt il-liġijiet ta’ dawk iż-żminijiet.

3.     Proprju minħabba f’dawn id-dibattiti legali, wara diversi snin fl-1998 ġie ffirmat fis-17 ta’ Lulju ġewwa Ruma trattat li bih twaqqfet Qorti Kriminali Internazzjonali.  Trattat li pajjiżna fortunatament iffirma, u fit-13 ta’ Diċembru 2003 għamel parti sħiħa mil-liġijiet tiegħu.

4.     Din il-Qorti għandha d-dritt tisma’ każijiet kontra persuni li jikkommettu delitti kontra l-umanità.  Qorti li hija bażata f’The Hague ġewwa l-Olanda u li tiġġudika bnedmin li ħafna drabi, waqt it-tmexxija dittatorjali tagħhom jistigaw jew iħallu l-atroċitajiet isiru.  Dan però twettqu meta Stat firmatarju jonqos milli jinvestiga, jipproċedi u jieħu l-passi li għandu kontra dawn il-bnedmin.

5.     Dan huwa, mingħajr ebda dubju, pass kbir fiċ-ċiviltà umana.  Pass li jissoda d-demokrazija u l-kontroll kontra min jitħajjar imexxi Stat lejn id-dittatura u d-dnubiet mortali tagħha.  Il-messaġġ huwa dirett lejn min jitħajjar jieħu bħala mudell l-atti banali u ħżiena li n-nażiżmu u l-faxxiżmu sfortunatament għaddew.  Min jidħol għal dan, jaf diġà li llum jew għada ser isib warajh il-liġi.  Waħda li fuq kollox u fuq kull bniedem tagħraf li hemm liġi naturali li toħroġ mir-rispett lejn id-drittijiet tal-bniedem.

6.     Fl-aħħar darba li dehret il-President ta’ din il-Qorti, l-Imħallef Silvia Fernandez de Gurmendi, quddiem l-Assemblea tal-Ġnus Magħquda fi New York ippreżentat rapport interessanti ta’ ħidmet riċenti ta’ din il-Qorti.  Wara tmintax-il sena hemm progressi u rigressi.  Il-progress huwa mmarkat mill-fatt li l-Qorti qed taħdem b’iktar effiċjenza fejn f’sena jingħataw tlett sentenzi, instemgħu l-provi kollha fi tnejn u ieħor daqt jibda.

7.     Fejn id-dittatur Jean-Pierre Bamba ġie kkundannat tmintax-il sena ħabs mhux biss talli ma żammx delitti kontra l-umanità milli jsiru minn ta’ taħtu, imma wkoll talli huwa stess wettaq delitti kontra l-gwerra.  Kien hemm ukoll sentenza ta’ disa’ snin ħabs kontra Al Mahdi li fil-Mali, bħala parti mill-grupp ta’ Al Qaeda nstab ħati li ħa sehem fit-tkissir ta’ monumenti storiċi ġewwa Timbuktu.

8.     Kif qalet tant tajjeb de Gurmendi: “The last two decades have witnessed huge progress in the consolidation of international criminal justice as a fundamental part of the international community’s response to conflicts and mass atrocities”,  u kompliet: “In 1998 the ICC was created by countries and with the support of civil society from all continents to investigate and prosecute perpetrators of genocide , crimes against humanity and war crimes by whomever committed. In creating the court as a permanent and independent judicial institution, States recognised the link between justice peace and sustainable development, and reaffirmed their commitment to fight impunity.”

9.     Il-progress huwa evidenti.  Lezzjonijiet lid-dinja u messaġġ dirett lill-ħatja.  Ir-rigress, però, huwa hemm ukoll.  L-ewwel ta’ dawk il-pajjiżi, fosthom sfortunatament bħall-Istati Uniti tal-Amerika, l-Indja u ċ-Ċina li għadhom, għar-raġunijiet tagħhom, ma sarux parti minn din is-sistema.  It-tieni, ta’ tlett pajjiżi Afrikani: il-Gambja, il-Burundi u l-Afrika ta’ Isfel u l-Federazzjoni Russa, li f’din is-sena ddeċidew li joħorġu mit-trattat, l-ewwel tlieta fuq l-iskuża żbaljata li qed teħodha wisq kontra tagħhom, u t-tieni wara rapport dwar il-konflitt fil-Krimea.

10.   Madanakollu, il-Qorti Kriminali Internazzjonali hija istituzzjoni ġudizzjarja essenzjali, waħda li tkompli żżid mal-garanziji neċessarji sabiex ikun hemm ordni mondjali ġust.  Li, kif qalet reċentement il-prosekutur Fatou Bensouda f’din il-Qorti, li hija avukat mill-Gambja: “Any act that may undermine the global movement towards greater accountability for atrocity crimes and a rule-based international order in this new century is surely regrettable”.  It-triq għas-sewwa hija dejjem diffiċli, però għax hija hekk, fl-aħħar tirnexxi.

Il-Kaos Persistenti

1.     Hawn proċess ta’ konfużjoni li qed jikber fis-soċjetà tagħna – wieħed li ma jistax jinstab tarf tiegħu, fejn kontinwament l-argumenti jinġiebu ta’ taħt fuq.  Dak li huwa sewwa jiġi attakkat bħala li m’huwiex ta’ ġid, u dak li huwa żbaljat, imfaħħar u ttollerat.  Qbadna triq li, flok qegħda trendi l-frott, qed tnibbet il-ħsara.  Diversi fil-pajjiż jitkellmu u jiddikjaraw li, minflok qed insegwu l-ordni, qegħdin nippersistu fid-diżordni permanenti.  Dak li soltu jkun temporanju, li kif għallmu l-Griegi mill-kaos jiġi wara l-ordni, m’huwiex qiegħed iseħħ.  Qegħdin nippersistu f’koma kaotika.  Taħwid li qed iġib tgerfix ieħor u m’aħniex nifhmu kemm dan qiegħed jinfirex f’kull parti tas-soċjetà tagħna.

Promotur tad-diżordni

2.     Ħadd m’huwa jippretendi li għandu jkollna soċjetà li kollox ikun taħt il-kontroll assolut tal-Istat.  Biss, ħafna jippretendu li l-Istat għandu jassigura li jkun hemm: l-ewwel, tqassim ġust tal-ġid komuni, u t-tieni, li ma jkunx hemm diżugwaljanzi.  Dawn huma regolit a’ ordni li min irid iwettaq is-sewwa fis-soċjetà għandu jsegwi.  Min imexxina f’dan il-poplu nippretendu li għandu jieħu ħsieb li l-klassijiet kollha, b’mod speċjali min huwa minn taħt, jimxi ‘l quddiem.  Isegwi proċess ta’ ġustizzja u distribuzzjoni ugwali, mhux il-kontra.  Imma llum fil-konfużjoni li għandna qed naraw minflok li l-Gvern, li jrid ikun difensur tal-ordni, huwa minflok il-promotur tad-diżordni.

Diżugwaljanza multiplikata

3.     Mill-istess id, mill-istess moħħ, mill-istess proċess għandna numru ta’ persuni magħżula, privileġġjati, tal-qalba nett li qed jingħataw, b’deċiżjoni tal-Istat u mhux tas-suq, kuntratti ta’ xogħol qawwija.  Mentri oħrajn, biex ma jibqgħux jidhru fuq ir-reġistru tal-impjieg, qed jingħataw salarji medjokri.  Biex ma jkunx hemm min iqajjem il-punt li hawn persuni bla mpjieg adegwat, tneħħew mill-figuri tal-istatistika bħallikieku qegħdin issa jdaħħlu l-‘living wage’.  Fid-diżordni ta’ ideat u prijoritajiet għandek, b’deċiżjoni tal-Gvern preżenti, ħaddiema fl-iskema li qed jitħallsu daqs wieħed u għoxrin (€21)ewro kuljum, mentri għandek il-magħżula tal-kuntratti li qed jiġbru mitejn u disgħin ewro (€290).  Differenza ta’ diżugwaljanza multiplikata għal erbatax-il darba.

Suq tal-kera

4.     Il-kaos jitwieled aktar mill-ħsieb assenti jew diżordinat għax ħaġa ġġib oħra.  Flok għandna Gvern li huwa difensur, u fl-istess ħin protettur kontra l-iżbalji u l-inugwaljanzi li jitwieldu mis-suq, għandna minflok wieħed li qiegħed isir parti mill-konfużjoni li s-suq jaf jipproduċi.  Dan huwa iktar evidenti fil-kirjiet tal-proprjetajiet privati.  Is-suq qiegħed jistabbilixxi u jippretendi ħlas ferm ikbar ta’ kera fix-xahar.  Wieħed jifhem aktar għax għandna domanda qawwija għall-kirjiet għal raġunijiet varji.  B’mod partikolari: l-ewwel, bil-preżenza ta’ 35,500 persuna li m’humiex ċittadini ta’ dawn il-gżejjer li ngħataw il-permess li jaħdmu hawn; u t-tieni, bl-effetti tal-programm tal-bejgħ taċ-ċittadinanza Maltija.  Ma’ dawn, fi proċess il-kontra l-Gvern, flok intervjena biex jifhem x’qed jiġri daħħal numru ta’ miżuri fiskali li huma wkoll, fil-kejl varju, is-sidien għaddew f’żidiet akbar fil-kirjiet.

Biża’ u inċertezza

5.     Anke fejn tidħol il-forza tal-ordni pubbliku, il-pajjiż qiegħed iħoss proċess ikbar ta’ diżordni dieħel.  Wieħed li, bl-eventi kostanti li qed naraw, qed ikabbar il-biża u l-inċertezza.  Il-kriminalità, l-illegalità f’ebda soċjetà ma wieħed jista’ jiddikjara li hija assenti.  Imma huwa dejjem imperattiv li l-gvern tal-ġurnata jassigura li din tonqos, tiġi kkontrollata u l-ħatja jinstabu u jitressqu l-qorti.  Il-poplu qed jara li t-tqegħid ta’ bombi f’karozzi ta’ persuni varji ma naqsux, anzi żdiedu.  Issa, terġa’, is-sitwazzjoni ħadet id-direzzjoni aktar perikoluża li l-bombi jieħdu fost in-nies innoċenti li m’għandhom x’jaqsmu xejn.  Dan id-diżordni jitlob, minn kull gvern, attenzjoni u kontroll.

Diżordni diżorganizzat

6.     Dan huwa dmir kostanti, wieħed regolari li jrid isir mill-pajjiż.  Biss, hawn ukoll ma tantx kien hemm xi għajnuna partikolari lejn dak li l-forza tal-ordni għandha tistenna mill-Istat.  Id-deċiżjonijiet li ttieħdu minn dan il-Gvern fil-bidu tal-leġislatura f’dan is-settur speċjali issa qed naraw l-effett tagħhom.  Ilkoll nafu kif persuni li kellhom esperjenza ta’ snin ta’ ħidma jiddefendu ‘l-Istat u liċ-ċittadini fil-kastell ta’ daru, tneħħew.  Wara Marzu 2013 beda proċess fejn dik l-informazzjoni, dak l-għarfien istituzzjonali ġew imwarrba sistematikament u kompletament.  Dak li kien ilu snin jinbena b’diffikultajiet kbar, b’sagrifiċċju w sogru personali tkisser f’perjodu qasir, qisu ma ġara xejn.  Flok ittieħdu deċiżjonijiet li jissudaw l-ordni rajna diversi lejn id-diżordni diżorganizzat.

Lejn katarsi

7.     Forsi qegħdin, jew sejrin, lejn dik il-pożizzjoni li l-psikanaliżi ssejjaħ ‘katarsi’.  F’dak l-istat li wieħed jidħol wara li jerġa’ jġib quddiem għajnejh il-ġrajjiet li għadda minnhom.  Inkella qegħdin, minflok, nibdew naċċettaw li seħħ proċess invers li bih wassal mhux biex titrażżan is-sikrana, imma biex tikber u minflok rajna li nżorbot ix-xitla t-tajba.  F’kull soċjetà, f’kull żmien, hemm il-kunflitt kontinwu bejn il-ġust u l-inġust, is-sewwa u dak li m’huwiex, l-ordni u l-kaos.  Biss, dmirna fl-istituzzjonijiet demokratiċi ta’ dan il-pajjiż huwa li nkunu favur il-ġustizzja, is-sewwa u l-ordni, u li ma nsirux parti, b’xi mod, mill-kontra.  Ta’ bnedmin li aħna nistgħu, fl-intenzjonijiet tajba tagħna, insibu ruħna fuq in-naħa żbaljata.  Però, dan għandu jixprunana biex nimxu lura u nikkuntrastaw dak li ma jagħmilx ġid.

Koma politika

8.     Sfortunatament il-pajjiż qiegħed fuq din it-trid tad-diżordni u, iktar minn hekk, ma hemmx reazzjonijiet għaliha; anzi dħalna f’forma ta’ koma politika.  Qbadna toroq li, anke fil-pedamenti sodi u kostanti tagħna, qed jieħdu daqqiet kbar.  L-onestà u l-integrità fil-komportament politiku marru lejn it-triq tad-diżordni.  Proprju għax pajjiżna qed isib ruħu f’tant każijiet li jippuntaw lejn il-korruzzjoni.  Li qegħdin nisimgħu l-ħin kollu bi preferenzi, nepotiżmi, bażużliżmu u klijenteliżmu.  Li nsibu ruħna fuq ilsien oħrajn proprju minħabba dak li għaddej.  Wasalna fil-punt fejn, kif qed jingħad iktar mill-poplu, għalxejn issejjaħlu ‘l-Gvern biex jaġixxi.  Ħadd minnu ma jidher li qed jirreaġixxi proprju għax wasalna fi stat permanenti ta’ kaos.