NIFTAKRU FIX-SHOAH

1. Kif turina l-istorja, kienu diversi dawk il-bnedmin li għażlu li jibnu l-karriera politika tagħhom fuq il-mibgħeda. Isaħħnu kontra oħrajn. Jimlewhom sabiex jagħrfuhom mhux iktar bħala bnedmin, imma bħala għedewwa, oġġetti. Adolf Hitler u Josef Stalin kienu fost dawk l-iktar prominenti f’dan. Mexxew oħrajn f’toroq żbaljati. Ħaduhom lejn gwerer li fihom inqatlu ħafna nies. Eliminaw b’feroċja liema bħalha lil dawk li kienu ddikjaraw bħala ‘ħżiena’. Inqatlu miluni ta’ Lhud fil-kampijiet ta’ konċentrament. Inqatlu diversi oħrajn fil-Gulag. Strumenti ta’ repressjoni politika. Dik li hija tal-lemin u tax-xellug estrem, u li għadha ddur mas-saqajn u ppratikata llum anki minn dawk li jiddikjaraw ruħhom bħala ‘suppost’ Demokratiċi.

Nibqa’ kontra

2. Il-politika tal-estrem ma tirbħilhiex bl-estrem imma bl-użu tar-raġuni. Min fid-demokrazija ma fehemx dan għandu bżonn jirrealizza li bl-istess nuqqas ta’ għarfien isir l-istess bħal dak li huwa stess qiegħed jikkundanna. Huwa minnu li parti mid-debbulizza apparenti tad-demokrazija hija dik li fiha jitwieldu dawk li jabbużaw. Hija, f’ħafna sens, parti mill-prezz tal-libertà li d-demokrazija ġġib. Hija wkoll l-eżami li jsirilha biex turi kemm hija soda fl-għeruq tagħha. Hija wkoll l-isfida sabiex l-eċċezzjoni tissoda r-regola. Politiċi demokratiċi jagħrfu aktar proprju f’dan li għandhom dmir jikkumbattu l-estremiżmi bl-użu tal-loġika u bil-fatti. Jekk għall-argumenti tal-estremi m’għandekx difiża, dik hija pożizzjoni li trid attenzjoni. Imma ċertament mhux dik li fiha tingħalaq billi tneħħi l-libertajiet u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Ma hemmx dubju

3. M’għandix dubju li wieħed jista’ jidher apparentement dgħajjef jekk ma jkunx “aħrax”, imma dan ma jdumx fit-tul. Diversi mexxejja sabu ruħhom f’din il-pożizzjoni u għażlu li jkunu moderati u ma kkonfrontawx. Kienet il-linja politika demokratika ta’ Eddie Fenech Adami, li għadda minn ħafna hu u familtu. Ma marx biex jivvendika ruħu fuq min għamillu l-ħsara. Għażel dak li mexxejja oħra kienu qegħdin iwettqu, bħal ma kien għamel Nelson Mandela. Dak li tiftaħ djalogu u fl-istess ħin tikkonvinċi lil dawk li kienu żbaljati bil-fatti. Pajjiż u nazzjon jingħaqad għax ikollu bażi ta’ valuri umani sodi li mhumiex imwielda fil-mibgħeda, fir-razziżmu u fl-intolleranza. Ikollok dejjem, f’kull soċjetà u f’kull żmien, lil min jabbuża mis-sistema demokratika imma ma tiġix ġustifikat li, biex tibdel, twettaq l-istess nuqqas inti stess.

Laqgħat

4. F’dan nagħrfu li kien hemm bżonn min jafferma ruħu fil-Gvern billi jorganizza laqgħa fil-ħames sena tiegħu. Jekk kien hemm min kellu xi dubju dwar dan jew żiedu jew ħallih fejn kien. M’hemmx dubju dwar min huwa Prim Ministru llum, u wisq anqas li huwa differenti minn ta’ qablu. Il-messaġġ seta’ kien estern, imma jidher aktar intern. Xorta f’dan huwa proċess demokratiku li jafferma ruħu f’punt wieħed, u dan bl-użu tar-raġuni. Dak f’kemm persuna huwa kapaċi jikkonvinċi lil ħaddieħor. Jipperswadi li m’għandux tort, jew aħjar, li għandu raġun. Jiġi min jiġi attakkat mill-ministri tal-Gvern, din hija għażla. Jista’ l-mument ikun diffiċli u skomdu, imma dik trid tkun il-linja fit-tul.

Għada niftakru

5. Dan l-argument fih ċertament aktar piż proprju quddiem il-fatt li għada f’pajjiżna wkoll ningħaqdu biex niftakru fil-miljuni ta’ bnedmin ħutna li mietu fil-kampijiet tal-konċentrament. Niftakru f’dak li għaddewhom minnu. Kif ifakkruna diversi kittieba, fosthom Viktor Frankl (1905-1997), f’dak il-proċess li bih kull persuna titlef id-dinjità tagħha. Kull m’għandha. Qaxxrulhom xaharhom, tawhom numru stampat fuq il-ġilda flok isem, ittrattawhom ħażin, neħħewlhom kull forma ta’ dinjità. Fejn, kif jingħad minn Frankl dwar il-libertà interjuri: “Although the Nazis had taken away virtually every freedom and vestige of humanity from the camp inmates, there was one freedom they could not take away: the freedom to choose how to respond.” (Għalkemm in-Nażisti kienu ħadu prattikament kull libertà jew forma ta’ umanità minn dawk li kienu fil-kampijiet tal-konċentrament, kien hemm libertà waħda li ma setgħux jieħdu: il-libertà li tagħżel kif twieġeb għal dan.)

Dan huwa l-punt

6. Dik qegħda hawn ukoll: il-libertà li tagħżel kif twieġeb għal dak li għaddej. Għax jekk int fil-poter u tħossok tant aggravat li trid tiddefendi lilek innifsek mill-akkużi veri jew apparenti, agħmel użu mis-sistema demokratika li għandna. Agħmel użu mil-linja li fiha tipproteġi u tassigura l-libertà u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem, anke jekk kontra tiegħek. Għax il-bilanċi demokratiċi diġà jinsabu hemm. Għaliex ukoll, huma x’inhuma l-affronti li qed tħoss, b’dan il-mod tassigura li tirbaħ int u miegħek tirbaħ id-demokrazija. F’Jum ix-Shoah nittama li niftakru kemm għandna dmir nipproteġu dak li għandna u f’dan kemm huwa faċli li nitilfu, bħal ma tilfu oħrajn, il-valuri demokratiċi tagħna.

JIXRAQ

1. Jekk wieħed ikollu jdur l-artikli varji li ktibt tul dawn is-snin li ilni nagħti sehmi fid-dinja politika jinduna. Jinduna li diversi drabi ktibt u faħħart ħidmet Eddie Fenech Adami. Hemm fihom spunti varji li f’ħafna rbatt ma’ dak li kien għaddej fuq il-linja nazzjonali. Salv dak li kont ktibt meta ġie nominat u maħtur President tar-Repubblika ta’ pajjiżna. Hemm faħħart ħidmietu u sostnejt il-pożizzjoni li kien pass politiku loġiku li huwa jiġi hekk maħtur. Għalkemm deher li huwa fl-aħħar fażi tal-karriera politika u pubblika tiegħu, fil-fatt ma kienx. Baqa’, kif jiddikjara fil-ktieb li kien inħareġ bl-isem ta’ Inservi. Ħidma Politika 1969-2009 (2009) ta’ Michael Schiavone u Leonard Callus. Baqa’ l-bniedem li jgħix man-nies u li kapaċi jifhem il-polz tal-poplu, iservihom.

Tul il-ġimgħa

2. Nikteb aktar dan fid-dawl tal-fatt li matul din il-ġimgħa ser ikun qiegħed jagħlaq disgħin sena. Proprju nhar l-Erbgħa, is-7 ta’ Frar, ser inkunu qegħdin niċċelebraw dan il-mument importanti. Wieħed li huwa, ċertament, wieħed ta’ ferħ meta wieħed jiftakar dak li dan il-bniedem, minkejja d-diversi kumplikazzjonijiet li kellu jaffronta, irnexxilu jasal għalih. Ferħ għall-fatt li għadu magħna, jgħix u jfakkarna f’dak kollu li għadda minnu. Xiehda ħajja għaliha, u fl-istess għal dak kollu li ġarrab pajjiżna. F’dak kollu li għadda minnu sabiex inġiebet lura t-triq it-tajba bid-diversi bidliet li kellhom bżonn isiru. Irnexxilu, bl-għaqal kostanti tiegħu, iġib progress soċjali u ekonomiku li l-pajjiż, fil-kumplikazzjonijiet sħaħ tiegħu, kien jiflaħ. Ċertament mhux kull deċiżjoni li ħa ġiet aċċettata minn kulħadd, u f’mumenti ġie ikkontestat ukoll, imma meta wieħed iħares lejn ħidmietu komplessivament ma jistax ma jirreġistrax li pajjiżna mexa sew ’il quddiem bil-merti tiegħu.

M’għandekx tirtira

3. F’ħafna, meta wieħed iħares lejn il-karriera politika tiegħu, jifhem iktar il-kliem ‘determinazzjoni’ u ‘perseveranza’. Għamel diversi sagrifiċċji, u miegħu l-familja, sabiex imexxi ’l quddiem partit mimli kumplikazzjonijiet u poplu daqshekk ieħor ikkumplikat. Kif biddel il-linja politika u fl-istess ħin żamm il-kolp fid-diffikultajiet u l-isfidi li s-snin ta’ bejn l-1981 u l-1987 ippreżentaw. Għamel mill-partit wieħed iktar uman, moderat, taċ-ċentru u li jaħrab l-estremiżmi li, f’sitwazzjonijiet bħal dawk, kien faċli ħafna li wieħed isib ruħu fihom. Fortunatament kien kapaċi jħares ’il quddiem u japprezza lil dawk li kellu madwaru. Jifhem fejn iridu jmorru, u fl-istess ħin jagħraf kif jeħodhom. L-impenn ħawtiel u kostanti tiegħu ma naqasx. Ma kienx jistenna l-eventi, imma kien ikun protagonist fihom. Fuq kollox, wara snin fil-politika bi tmien elezzjonijiet warajh wera dak li jgħidilna tajjeb The Economist tal-ġimgħa li għaddiet: “Why you should never retire.” Dan għax, sena wara sena, baqa’ jsib il-pjaċir u l-entużjażmu li jaqbeż għall-oħrajn u jmexxi b’ħeġġa dejjem iktar soda.

Niftakar

4. Għalkemm ta’ żagħżugħ kont indum imqajjem nistenna lil missieri jiġi lura mill-Parlament jew mil-laqgħat li kien ikollu fil-ħajja politika, f’dak iż-żmien jiena ma kontx involut. Kont insegwi dak li kien ikun għaddej u nifhem iktar id-diffikultajiet varji li kienu qegħdin jiġu affrontati mill-Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni. Biss, ma kontx nattendi għall-attivitajiet salv darba, meta missieri kien ħadni f’wieħed mill-aħħar mass meetings li kien sar mill-partit f’Ħal Qormi, taħt il-Kap Dr George Borg Olivier qabel l-Elezzjoni Ġenerali tal-1976 meta diversi partitarji spiċċaw imsawwta talli marru jivvutaw. Dawk li spiċċaw id-dar tagħna, li kienet saret forma ta’ kastell ta’ protezzjoni u affermazzjoni. Biss, wara l-elezzjoni tal-1981, meta għall-ewwel darba ivvutajt u l-Partit Nazzjonalista, għalkemm ġieb iktar voti xorta ma kellux il-maġġoranza tas-siġġijiet, bdejt nagħti sehmi sew.

Fl-Eżekuttiv

5. Mingħajr pjan jew ħsieb kont sirt membru tal-MŻPN, u f’inqas minn xahrejn membru tal-Eżekuttiv tal-istess u f’dak tal-partit. Sibtni mill-ewwel preżenti fid-diskussjonijiet politiċi xejn faċli li dak l-organu tal-partit kien qiegħed jiddiskuti. Stajt nisma’ l-ideat varji, nara l-impostazzjonijiet politiċi u lill-politiċi l-iktar prominenti ta’ dak iż-żmien jitkellmu. Fhimt iktar lil missieri f’dak li kien qiegħed jipprova jwettaq. Fhimtu fl-ideat u fl-azzjoni li l-għaqal jitlob li jittieħdu. Kien hemm min jaqbel u min le. Fl-aħħar, il-vot kien jiddetermina. Biss, f’dan ix-xenarju kont nara lill-Kap tal-Partit, Eddie Fenech Adami, jesprimi ruħu u jmexxina lkoll sabiex id-deċiżjonijiet jiġu meħuda. Kien żmien mill-iktar interessanti, li minnu tgħallimt ferm iktar milli stajt naħseb. F’dan kont inżomm posti u ma kontx inlissen kelma waħda. Attent f’dak li kien qiegħed isir.

Relazzjoni

6. F’dan kollu bnejn relazzjoni umana miegħu. Kien attent f’dak li kien qiegħed jagħmel u kont inħoss li huwa kellu fiduċja fija. F’dan niftakru meta attendejt għall-Kungress tad-Demokrazija Kristjana ġewwa Ruma, meta kont smajt lil Ciriaco De Mita (1928-2022), li kien ukoll is-segretarju tal-partit, għaddej għal erba’ sigħat sħaħ bir-rapport nazzjonali tiegħu. Niftakar li kont xtrajt numru ta’ kotba mingħand ic-Cinque Lune u hu wara qabadhom f’idejh jiddiskutihom, speċjalment dak dwar Don Primo Mazzolari (1890-1959). Niftakru jordnali li għandi mmur miegħu nieklu ma’ avukat Taljan u jgħidli li rrid noqgħod attent sew, billi riedni hemm bħala xhud u mhux għall-kumpanija. U hekk mort, u hemm tgħallimt iktar mingħandu. Kif iġġib ruħek u taffronta argumenti tal-Istat. Kien ċar għalija li kellu l-kwalitajiet kolllha.

Ma waqaftx

7. Naf li fl-Elezzjoni Ġenerali tal-1996 riedni noħroġ bħala kandidat, u li għalkemm kellimni u bagħtli l-messaġġiera, bqajt lura. Biss, meta fl-1998 aċċettajt, u sibt ruħi membru parlamentari f’distrett diffiċli, ftaħt kapitlu ieħor miegħu. Wieħed isbaħ. Fis-sens li bħala deputat kelli aċċess għalih. Kont, diversi drabi, nistaqsi lil dawk li kienu b’tant dedikazzjoni jieħdu ħsiebu. Jibgħatuni fil-kamra nistenna, u wara ftit, kienu jsejħuli. Hemm kont inressaq il-każ tiegħi u hu, li kien mimli bil-paċenzja miegħi, kien iħallini nipperswadih. Biddel numru ta’ pożizzjonijiet politiċi. U wara dik l-elezzjoni kien sar ferm iktar sensittiv għal dak li l-bażi tal-partit kienet qegħda titlob minnu. Iktar u iktar meta ried imexxina lkoll sabiex nidħlu bħala stat membru fl-Unjoni Ewropea. F’dan, mhux l-ewwel darba jew tnejn li l-ministri fil-Kabinett kienu jgħiduli li kien faħħarni fuq xi artiklu jew diskors li nkun għamilt.

Serva sew

8. Għamel diversi miżuri tajbin għal pajjiżna. Ħa ħsieb iġib fis-seħħ riformi varji. Mhux kulħadd fehmu, u kien hemm min ħadha miegħu. Biss, kont nibqa’ skantat f’kemm kelli ħbieb u kostitwenti li kienu jċemplulu direttament. Mhux darba jew tnejn kienu jgħiduli li kellmuh u li kienu mxew mal-pariri tiegħu. Kien il-Prim Ministru tal-gżejjer tagħna. Ġieb, u għadu jġib sallum, ir-rispett nazzjonali kif ukoll dak internazzjonali. Niftakar kif diversi politiċi barranin, li f’xi mument jew ieħor iltqajt magħhom, kienu jfaħħruh u jistaqsuni dwaru. Għamel il-ġid lil pajjiżna u mhux għalih innifsu. Dan għax għandu talenti uniċi inimitabbli. Iż-żarbun li libes ħadd ma jista’ jidħol fih. F’dan jixraq proprju li tul din il-ġimgħa nġibu quddiemna dan kollu u nirriflettu fuq kemm bnedmin ta’ valur kapaċi jagħmlu d-differenza fil-ħajja ta’ bnedmin oħra.

Unur meritat

1.    Fost id-diversi kwistjonijiet li tul din il-ġimgħa pajjiżna ra quddiemu għall-ewwel darba fl-istorja, kien hemm aħbar li ftit ingħatat l-importanza li verament kienet tistħoqqilha.  Ngħid dan fid-dawl ta’ ħafna ġid u valur li għandna bħala poplu li ftit nindunaw jew nirrealizzaw.  Id-dinja tagħna, l-inkwiet tal-problemi li nġorru ma jħalluniex naraw biżżejjed kemm fil-fatt aħna għandna biex niftaħru.  Il-poplu Malti u Għawdxi huwa wieħed Ewropew.  Hu wieħed minn dawk li mertu tal-pedamenti li r-reliġjon Kattolika ħalliet u għadha tagħti, illum qiegħed fuq quddiem.  Fuq quddiem sabiex iwettaq is-sewwa u jiżra’ ż-żerriegħa li tagħti l-frott il-bnin.

2.    Kienet deċiżjoni tajba li nidħlu fl-Unjoni Ewropea.  M’aħniex ħut barra mill-ilma imma fil-post li nħossuna komdi fih.  Il-Ħamis filgħaxija, wara li dehert fil-programm “Bondi+”, reġgħu ġew quddiemi d-diversi laqgħat, inkontri, ħbiberiji u konoxxenzi li l-Unjoni Ewropea tatni.  Ftakart f’kemm għamilt battalji politiċi fil-oqsma tal-intern, l-immigrazzjoni u l-ġustizzja.  Xi mindaqqiet bdejt waħdi, però ħafna drabi sibt lili nnifsi mdawwar b’allejati.  Il-vantaġġ tal-Unjoni hu l-użu tar-raġuni.  Meta tersaq bil-fatti ssib li hemm bibien li l-ewwel jibdew jitbexxqu u wara jinfetħu.

3.    L-Ewropa hija l-art naturali tagħna.  M’għandix inkun, u f’ebda mument ma ħassejtni inferjuri għal xi ħadd.  Affrontajt, ikkonfrontajt bid-doża ta’ kuraġġ u determinazzjoni li kien ikolli f’idi għall-ġid tal-pajjiż.  Ċert li kull min jieħu sehem jagħraf il-ġid ta’ din l-esperjenza.  Waħda fejn bir-raġuni, bil-konvinċiment u l-persważjoni tasal fejn hu possibbli.  Tuża r-raġuni fl-ambjent naturali tiegħu għax taf li fuq in-naħa l-oħra nies ta’ intelliġenza u esperjenza għandek.  Kull kelma li tgħid jew li tingħadlek taf li ssir b’għaqal u b’viżjoni li trid tagħraf taqbad u twieġeb għaliha.  Inkella titlef opportunità u dak li jista’ jsir titilfu.  Niftakarni nasal ma’ numru ta’ ministri.  Uħud wara xhur, oħrajn mad-daqqa t’għajn.  Diversi sirt nafhom u saru jafuni tant li biex nifhmu l-punti ta’ xulxin anqas nitkellmu ma’ kien ikollna l-bżonn.

4.    Din l-esperjenza politika stajt nidħol għaliha għax infetħu l-bibien tal-Unjoni Ewropea minn ħaddieħor.  Din il-ġimgħa, Eddie Fenech Adami ġie onorat bil-medalja “Robert Schumann”.  Unur prestiġġjuż però mhux sempliċement dekorattiv imma ferm u ferm iktar minn hekk.  L-unur huwa dikjarazzjoni tal-valuri nsara u Ewropej li l-President Emeritu ta u għadu jagħti.  Għalija li għandi x-xorti li nafu nagħraf dejjem iktar l-ankra ta’ ideat, ħsibijiet u viżjoni fit-tul li ħaddan.  Bniedem li qabel u wara l-poter baqa’ dak li jrid jifhem bir-raġuni, jaqra, jirrifletti u jitkellem.

5.    Eddie Fenech Adami kien passaport għalina.  Dikjarazzjoni ta’ pożizzjoni li kull min kien jiltaqa’ miegħu immedjatament jagħraf.  L-intelliġenza, għaqal u preparazzjoni tiegħu kienu ċari għal kull min fl-Ewropa jarah u jkellmu.  Meta pajjiżna beda jidħol u jipparteċipa fit-triq lejn l-Unjoni Ewropea ma kellniex bżonn nagħmlu xi prova partikolari, xi trattat, xi dikjarazzjoni ġuramentata.  Kien biżżejjed li jidher hu għalina. 

6.    Il-persuni li ltqajt magħhom iktar ‘il quddiem kollha kellhom opinjoni eċċellenti tiegħu, kienu x’kienu l-ideat jew il-partiti politiċi tagħhom.  Għalhekk, l-għoti ta’ dan il-ġieħ lil Eddie Fenech Adami kien mill-iktar naturali.  Sfortunatament, ma stajtx nattendi għaċ-ċerimonja billi kelli x’nipprepara.  Biss, minn dak li rajt u smajt jidher ċar li kienet ċerimonja unika.  Unika mhux biss fir-rikonoxximent, imma wkoll għall-fatt li saret ġewwa pajjiżna.  Il-pajjiż għandu t-tajjeb u l-ħażin tiegħu.  Hekk ukoll il-politika li għandha d-dellijiet tagħha.  Eddie Fenech Adami kellu karriera politika twila ħafna.  Ma hemmx dubju li l-maġġoranza tal-poplu tirrikonoxxi dan u għarfet li l-Ħadd li għadda unur meritat ingħata.

Wara x-Xitwa

1. Ma nafx liema politiku jista’ jgħid li fil-ħajja pubblika tiegħu m’għaddiex minn problemi ta’ ċertu entità. Min jagħmel din id-dikjarazzjoni jkun qed jiċċertifika l-karriera tiegħu bħala sterili u mingħajr ebda marka. Il-politiku t-tajjeb, dak li jħalli memorja tajba warajh huwa dak li jħares lejn il-problemi li ħaddieħor jarahom bħala impossibbli, jaffrontahom u jġibom possibbli. Ħidmet il-politiku hija mingħajr dubju mimlija bi kwistjonijiet, intoppi u barrieri imma l-istorja tiġġudikah b’kemm kien kapaċi joħroġ il-pożittiv minnhom.

2. Ix-xitwa ġġib magħha l-maltemp, ix-xita u l-kesħa. Għalkemm mhux kull staġun huwa l-istess fl-intensità tiegħu, però nafu li mingħajr xitwa kif għandha tkun ma jkollniex il-frott f’dawk l-istaġuni ta’ wara. L-intensità u l-kwantità ta’ l-ilma li nirċievu huwa determinanti għalina bħala pajjiż. Pajjiż li m’għandux il-muntanji jew xmajjar, imma b’xi mod sab l-alternattivi tajbin għax proprju bl-intelliġenza, il-kuraġġ, id-determinazzjoni u l-perseveranza tal-politiċi tagħna li għandna soċjetà Maltija li hija l-ikbar f’kull seklu ta’ eżistenza tagħna.

3. F’dawn il-jiem rajna parti mill-bijografija ta’ ħajjet il-President Emeritu Eddie Fenech Adami fuq ix-xandir nazzjonali. Diversi minna ħassew ruħhom meħuda lura fil-passat. Għadda minn mumenti iebsa u proprju kienu dawn li għaġnuh f’dak li sarraf bħala mexxej fil-poter. Kien l-inkwiet, id-diffikultajiet, in-nuqqas ta’ korrettezza, l-aġir anti-demokratiku li sawwru u basktu t-tafal li jifforma ġismu. Ma nistgħux nippretendu, bħalma hu ma ppretendiex, li mexxej politiku jista’ jagħżel il-problemi li għandu jaffronta. Dawk li jiġu jridu jintgħelbu, kif u skond l-għaqal politiku li jġorr.

4. M’għandix dubju li l-mexxej preżenti tagħna Lawrence Gonzi m’għandu ebda sitwazzjoni jew xenarju differenti. Problemi kienu hemm, għad hemm u għad irid ikun hemm – ħadd ma jista’ jaħrab dan. Anzi, l-istorja tgħallimna li l-mexxejja l-kbar kienu u jibqgħu dawk li vinċew. Dawk li sabu l-maltemp però ħadmu sabiex ġiebu l-kalma, dawk li sabu ruħhom fl-ilma jagħli u flok tfarrku ssudaw iktar ruħhom huma l-mexxejja l-kbar. Lawrence Gonzi, minn meta ħa l-ġurament tiegħu bħala Kap ta’ dan il-Partit kellu jaffronta l-problemi u minn dak li għandna quddiemna għelibhom kif kellhom jingħelbu.

5. M’għandux ix-xenarju li kellna meta konna fl-Oppożizzjoni u dak li mmaterjalizza wara li dħalna lura fir-responsabbiltà tal-Gvern wara sittax-il sena, imma għandu xenarji oħra u l-Bambin ibegħedna milli jerġa’ jkollna dan. Kull pożizzjoni fiha diffikultà tagħha u ma tistax tiġi mċekkna jew minimizzata. Is-sabiħ tat-tnejn huwa li żammew il-kalma, mxew bir-raġuni u spiraw ruħhom fil-prinċipji demokratiċi nsara. Ma smajna b’ebda forma ta’ imġieba ħażina. Ma rajnihomx jitilfu l-għaqal tagħhom fi ħmerijiet, aġir li jnaqqas id-dinjità tal-bniedem iżda żammew id-dekor u l-imġieba korretta. Mhux biss, imma l-poter f’ebda mument ma tela’ għal rashom, anzi żammew l-ego tagħhom f’postu.

6. Ix-xitwa tiġi u tkun traġedja jekk ma tiġix. Però warajha jiġu l-istaġuni l-oħra. Il-paċi interna li għandna u l-għarfien li rridu naħdmu kemm nifilħu sabiex nagħmlu l-ġid lill-poplu tagħna jżommna għaddejjin f’dak li rridu nagħmlu. Il-Partit Nazzjonalista fis-snin li ilu jeżisti kellu l-barka ta’ mexxejja għaqlija, onesti, nsara u ppreparati għal kull forma ta’ nkwiet. Dan hu anki llum bil-Prim Ministru tagħna bl-eventi li qed ibasktuh u jissudawh f’dak li hu kapaċi jkun mexxej għaqli u sod ta’ dan il-poplu Malti u Għawdxi. Ix-xitwa tiġi, però warajha jiġu l-istaġuni l-oħra.

Dan l-artikolu deher fil-ġurnal Il-Mument tal-21 ta' Frar 2010

IS-SEWWA JIRBAĦ

1. Din il-ġimgħa pajjiżna fakkar anniversarju mill-iktar ikraħ li rajnieh proprju tletin sena ilu, fil-15 ta’ Ottubru 1979. Niftakru sewwa dak il-jum ta’ ħerba. Ma kien pjaċevoli xejn u għamel wisq ħsara lill-poplu tagħna. Li tkisser id-dar tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni u l-istamperija tat-“Times of Malta” f’daqqa, b’saħna mill-iktar vjolenti, ser jibqgħu siġilli suwed fuq il-karta ta’ partit politiku li tletin sena wara għadu ma fehemx. Niftakar numru ta’ esponenti minn dak il-Partit Laburista li għadhom mas-saqajn, x’qalu u kif iġġustifikaw kollox bħala frott ta’ “provokazzjoni”. Kien il-jum meta l-pajjiż ġie uffiċjalment rikonoxxut li kien immexxi mill-marmalja. Kien l-istess bħal ma kien il-qtil ta’ Giacomo Matteotti għar-reġim faxxista fl-Italja.

2. Qrajt l-artikolu ta’ Beppe Fenech Adami f’ “In-Nazzjon” u bqajt nirrifletti fuq kemm dik il-familja kienet kapaċi taffronta, tissupera u taħfer. Ħadd ma għadda minn dak li għaddew huma. Kellu raġun meta qal li: “Ikun żball li min għex dawk l-esperjenzi jinsihom u min ma għixhomx ma jirrikonoxxihomx.”

3. Id-daqqiet tat-tkissir, il-ħruq li wettqet dik il-ġabra ta’ bnedmin li saru bhejjem, ser jibqgħu hemm. Rikordju ta’ kif meta tikber l-anti-demokrazija, l-estremiżmu tal-lemin, allura pajjiż jitlef l-iżvilupp soċjali u ekonomiku tiegħu. Għalkemm ħafna fl-1987 beżgħu li n-Nazzjonalisti fil-Gvern kienu ser ipattuha lura, dan ma sarx. Dan il-partit qiegħed pedament differenti sabiex jassigura li qatt iktar ma jseħħu inċidenti simili.

4. Dawk l-inċidenti servew biex sawwru determinazzjoni ġewwa fina li konna kontra li l-aġir demokratiku jirbaħ dejjem. Perseveranza li daħlet f’moħħ il-politiċi ta’ dawk iż-żminijiet u dawk li kienu u għadhom attivi. Meta fl-1981 il-Partit Laburista tilef l-appoġġ poplari però baqa’ fil-Gvern, il-pajjiż ra iktar jiem ta’ dlam quddiemu. Kien dan il-partit li kien jiddikjara, u hekk baqa’, li s-sewwa jirbaħ żgur. Dak il-messaġġ tagħna, dik it-tama neċessarja li ħarġitna mid-dlam tal-vjolenza.

5. Stajna niddikjaraw dan għax konna fuq in-naħa tas-sewwa. Ma konniex qed naġixxu illegalment, anzi batejna minn min għad għandu l-arja llum, huwa u jittama li jerġa’ lura fil-poter minn fuq dahar ħaddieħor. L-elementi vjolenti f’qalb il-bniedem, jekk ma jinqerdux, hemm jibqgħu. Tista’ tinjorahom, biss jekk ma taħdimx biex tibdilhom, l-istess jibqgħu.

6. Dan il-partit li sofra fehem sew. Ħadem mhux biex ikisser il-gazzetti, iżda biex jissudahom, jgħidu x’jgħidu kontra tiegħu. Il-partit li jrid jidher illum progressiv u fuq in-naħa tas-sewwa jrid jifhem dan. Il-bidla mhux bil-kliem isseħħ, imma fis-sustanza ta’ dak li jingħad. It-“Times” batiet ħafna. Ilkoll nafu minn liema diffikultajiet għaddew l-impjegati tagħha u għas-sostenn tagħhom kien hemm il-Partit Nazzjonalista. Illum din il-gazzetta għadha tiġi attakkata inġustament għax qegħda tagħmel dmirha. Id-demokrazija ma tistax tikber jekk ma jkollhiex strumenti bħal dawn. Fortunatament naħsbu hekk mhux għax hu konvenjenti għalina iżda għax konvinti minn dan. Hu dak li emmen u ra u jkompli jara li s-sewwa jirbaħ żgur. Dak il-jum ma jintesiex. Hemm jibqa’, quddiem dawk li batewh u dawk li għad m’għandhomx indiema.


Dan l-artiklu deher fil-ġurnal il-Mument tat-18 t’Ottubru 2009.