1. Tul din il-ġimgħa mhux proprju jixraq li titkellem jew tiddiskuti l-politika. Tista’ tkun attent ħafna fid-dawl ta’ dak li tkun qed tara b’għajnejk u forsi wkoll ikun jixraq il-mument. Imma anki jekk imdorri nipprova naħseb fuq dak li hemm madwari, xorta naħseb li ma jixraqx. Jixraq minflok li titkellem dwar dak li huwa uman. Dak iktar viċin il-bniedem fil-punti li verament jibdluh. Inżomm quddiemi lid-diversi persuni li rajt u għadni nara f’ħajti. Iltqajt ma’ dawk li kienu mimlija b’ġid materjali imma li xorta mhumiex ferħana. Fuq in-naħa l-oħra missejt ma’ dawk li għandhom ferm inqas imma li jafu jgħixu aħjar. Bnedmin varji b’forom daqshekk differenti li fit-triq tagħraf tmiss magħhom. Xi wħud bil-geddum u oħrajn bit-tbissima.
Il-Qari
2. Ma’ dawn inżid il-ħajjiet ta’ dawk li oħrajn kitbu dwarhom, jew dawk li kitbu huma stess fuqhom infushom. Hemm minjiera ta’ kitba kostanti u sabiħa li hija għad-dispożizzjoni tagħna lkoll. Veru li aħna, bħala poplu, ma tantx aħna magħrufa li aħna fost dawk li jħobbu jieklu l-paġni tal-kotba, imma fil-verità hemm xewqa kostanti fil-bniedem li jsir jaf iktar milli kien jaf. Għandna diversi libreriji pubbliċi għad-dispożizzjoni tagħna, għalkemm ninsisti li nistgħu nonfqu ferm iktar milli aħna għall-ġid nazzjonali tagħna. Dan fi proċess li tħajjar lil dak li jkun biex jaqbad ktieb f’idejh billi jirnexxilu jsib varjetà dejjem akbar ta’ pubblikazzjonijiet: dawk riċenti u dawk passati. Għandna nammettu li m’għandniex politika nazzjonali qawwija biex iżżid il-qarrejja.
Żewġ patruni
3. Tul dawn is-snin li ilni fid-dinja politika nista’ ċertament, għalkemm nirrikonoxxi li kelli diġà qabel, il-kilba li naqra. Però naħseb li b’xi mod din il-kilba rnexxieli nżommha. Dejjem fittixt li jkolli ktieb tajjeb f’idi. Nammetti li sibt gwida u protezzjoni fil-kontenut għad-dispożizzjoni tiegħi. Daqqa jkolli politiċi, daqqa dawk imsejħa għall-qdusija u daqqa wkoll dawk varji. Kull leġislatura li sa issa servejt fiha kelli lil xi ħadd li ggwidani u żamm idejh fuqi. Kemm stajt ma nqtajtx mill-ilma frisk u ħaj li saħħaħli l-ideat. Waqt li ndur lura niskanta kemm kważi kull ġimgħa, f’din il-ħajja politika, ktibt artiklu jew tnejn fil-gazzetti varji tagħna. Iktar fl-aħħar leġislatura, li hija wkoll kienet sfida f’livelli differenti u li ma kenitx faċli għalija biex nibqa’ nipprova nsib l-ispazju biex nagħti sehmi għas-sewwa. Kelli dubji varji, imma ħarist u ħadt eżempju minn oħrajn qabli li ma ċedewx.
12 t’April 2022
4. F’dawn l-aħħar jiem ftakart mill-ġdid li tlett snin ilu erġajt ġejt elett biex inservi. Jum importanti għalija proprju għax kelli ħafna dożi ta’ dubju dwar jekk kellix nikkontesta u jekk kellix nibqa’ għaddej fl-avversitajiet li rajt. Din il-ħidma wkoll mhix faċli, aktar u aktar fil-preżent. Imma fuq in-naħa l-oħra, inżomm quddiemi li dan huwa marbut ma’ żewġ persuni li nħoss li huma gwida u protezzjoni għalija. Jibqgħu hemm fuq iħarsuni. Bnedmin determinati li pperseveraw fis-sewwa għal ħuthom li raw u ħassew li kellhom bżonn il-ħidma tagħhom.
Moscati u Mazzolari
5. Tal-ewwel huwa l-qaddis San Giuseppe Moscati (1880-1927). Tabib magħruf li serva lil dawk l-inqas fis-soċjetà b’imħabba u b’dedikazzjoni. Karriera li bdiet f’dak imsejjaħ bħala Ospedale Degli Incurabili f’Napli, il-belt li għex u ħadem fiha. Dedikazzjoni totali għall-pazjenti sakemm fit-12 t’April 1927 ġie nieqes wara ġurnata ħidma mal-pazjenti. It-tieni, Don Primo Mazzolari (1890-1959), saċerdot, kif jgħidu, ta’ veru, li sab ruħu mwarrab, itturufnat, emarġinat u ċċensurat. F’belt mill-iżgħar ta’ Bozzolo, fejn serva lil dawk l-inqas fis-soċjetà. Ħadem, kiteb kotba u artikoli varji u ppriedka. Sab ruħu fil-mira ta’ dawk li ma qablux miegħu imma ma kienx nieqes mill-kuraġġ. Serva lil pajjiżu fir-reżistenza, dejjem u kostantement kontra l-Faxxiżmu u n-Nażiżmu. Baqa’ għaddej sal-jum ta’ mewtu, fit-12 t’April 1959.
Ta’ fuq u ta’ taħt
6. Kienu t-tnejn bnedmin li kellhom lil minn javversahom. Imma l-iktar, il-poplu, li kien iħobbhom. Kienu dawk li fittxew li jaraw u jmissu mal-verità. Dik li diversi jridu, imma li ma jafux fejn isibuha. Dik li tinsab u li hija għad-dispożizzjoni ta’ kulħadd. Dik li ssaħħaħ lill-bniedem biex ma jidħakx bih innifsu. Jagħraf fejn hu, u jagħraf li dak li qiegħed jieħu sehem fih jissudah u jfakkru fil-balzmu li dak li qiegħed iwettaq huwa bis-sens u li se jservi ta’ ġid. Verament, l-ingratitudni tista’ tkun ġebla li tfixklek f’dan. Veru wkoll li tista’ tkun ittantat li tibqa’ pass lura għax taf li ħaddieħor mhux ser japprezzak. Anzi jaf, minflok, jiddisprezza ħidmietek. Imma l-esperjenza umana tfakkrek li m’għandek tagħmel xejn bil-ħsieb li ser ikun hemm min, wara, li ser ikun rikonoxxenti lejk.
Lazzru
7. Dan aktar u aktar f’soċjetà li taħseb li qed tikber jekk issir aktar egoista u tħalli warajha l-atti ta’ ġenerożità. Qed naraw wisq eżempji ta’ bnedmin li flok jaħdmu għall-oħrajn qed iħarsu biss xi gwadann ser jieħdu huma. Fuq kollox u wkoll, il-kunċett li għal kull ma twettaq titħallas aktar milli għandha. F’ħafna sens, is-soċjetà tinsab u qed tidher li qed titlef mit-tajjeb li għandha. Dak li hemm bżonn aktar li jitqajjem mill-ġdid sabiex nibdlu triqatna. F’dawn il-jiem tal-Ġimgħa Mqaddsa ser ċertament naqraw ukoll dwar Lazzru u kif tqajjem mill-mewt. Ser inħarsu lura lejn dak li aħna u dak li jista’ jseħħ. Ser nifhmu li hemm valuri Nsara li bihom is-soċjetà tista’ terġa’ tmur lura għal dak li darba kienet. Terġa’ ssir lura dik li tagħraf il-verità, is-sewwa, il-ġenerożità u taħdem biex, kif għamlu l-patruni preżenti tiegħi, twettaq atti ta’ sens u sustanza.
Minn qalbi nawguralkom l-Għid il-Kbir it-tajjeb.
Showing posts with label Don Primo Mazzolari. Show all posts
Showing posts with label Don Primo Mazzolari. Show all posts
6.2.24
JIXRAQ
1. Jekk wieħed ikollu jdur l-artikli varji li ktibt tul dawn is-snin li ilni nagħti sehmi fid-dinja politika jinduna. Jinduna li diversi drabi ktibt u faħħart ħidmet Eddie Fenech Adami. Hemm fihom spunti varji li f’ħafna rbatt ma’ dak li kien għaddej fuq il-linja nazzjonali. Salv dak li kont ktibt meta ġie nominat u maħtur President tar-Repubblika ta’ pajjiżna. Hemm faħħart ħidmietu u sostnejt il-pożizzjoni li kien pass politiku loġiku li huwa jiġi hekk maħtur. Għalkemm deher li huwa fl-aħħar fażi tal-karriera politika u pubblika tiegħu, fil-fatt ma kienx. Baqa’, kif jiddikjara fil-ktieb li kien inħareġ bl-isem ta’ Inservi. Ħidma Politika 1969-2009 (2009) ta’ Michael Schiavone u Leonard Callus. Baqa’ l-bniedem li jgħix man-nies u li kapaċi jifhem il-polz tal-poplu, iservihom.
Tul il-ġimgħa
2. Nikteb aktar dan fid-dawl tal-fatt li matul din il-ġimgħa ser ikun qiegħed jagħlaq disgħin sena. Proprju nhar l-Erbgħa, is-7 ta’ Frar, ser inkunu qegħdin niċċelebraw dan il-mument importanti. Wieħed li huwa, ċertament, wieħed ta’ ferħ meta wieħed jiftakar dak li dan il-bniedem, minkejja d-diversi kumplikazzjonijiet li kellu jaffronta, irnexxilu jasal għalih. Ferħ għall-fatt li għadu magħna, jgħix u jfakkarna f’dak kollu li għadda minnu. Xiehda ħajja għaliha, u fl-istess għal dak kollu li ġarrab pajjiżna. F’dak kollu li għadda minnu sabiex inġiebet lura t-triq it-tajba bid-diversi bidliet li kellhom bżonn isiru. Irnexxilu, bl-għaqal kostanti tiegħu, iġib progress soċjali u ekonomiku li l-pajjiż, fil-kumplikazzjonijiet sħaħ tiegħu, kien jiflaħ. Ċertament mhux kull deċiżjoni li ħa ġiet aċċettata minn kulħadd, u f’mumenti ġie ikkontestat ukoll, imma meta wieħed iħares lejn ħidmietu komplessivament ma jistax ma jirreġistrax li pajjiżna mexa sew ’il quddiem bil-merti tiegħu.
M’għandekx tirtira
3. F’ħafna, meta wieħed iħares lejn il-karriera politika tiegħu, jifhem iktar il-kliem ‘determinazzjoni’ u ‘perseveranza’. Għamel diversi sagrifiċċji, u miegħu l-familja, sabiex imexxi ’l quddiem partit mimli kumplikazzjonijiet u poplu daqshekk ieħor ikkumplikat. Kif biddel il-linja politika u fl-istess ħin żamm il-kolp fid-diffikultajiet u l-isfidi li s-snin ta’ bejn l-1981 u l-1987 ippreżentaw. Għamel mill-partit wieħed iktar uman, moderat, taċ-ċentru u li jaħrab l-estremiżmi li, f’sitwazzjonijiet bħal dawk, kien faċli ħafna li wieħed isib ruħu fihom. Fortunatament kien kapaċi jħares ’il quddiem u japprezza lil dawk li kellu madwaru. Jifhem fejn iridu jmorru, u fl-istess ħin jagħraf kif jeħodhom. L-impenn ħawtiel u kostanti tiegħu ma naqasx. Ma kienx jistenna l-eventi, imma kien ikun protagonist fihom. Fuq kollox, wara snin fil-politika bi tmien elezzjonijiet warajh wera dak li jgħidilna tajjeb The Economist tal-ġimgħa li għaddiet: “Why you should never retire.” Dan għax, sena wara sena, baqa’ jsib il-pjaċir u l-entużjażmu li jaqbeż għall-oħrajn u jmexxi b’ħeġġa dejjem iktar soda.
Niftakar
4. Għalkemm ta’ żagħżugħ kont indum imqajjem nistenna lil missieri jiġi lura mill-Parlament jew mil-laqgħat li kien ikollu fil-ħajja politika, f’dak iż-żmien jiena ma kontx involut. Kont insegwi dak li kien ikun għaddej u nifhem iktar id-diffikultajiet varji li kienu qegħdin jiġu affrontati mill-Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni. Biss, ma kontx nattendi għall-attivitajiet salv darba, meta missieri kien ħadni f’wieħed mill-aħħar mass meetings li kien sar mill-partit f’Ħal Qormi, taħt il-Kap Dr George Borg Olivier qabel l-Elezzjoni Ġenerali tal-1976 meta diversi partitarji spiċċaw imsawwta talli marru jivvutaw. Dawk li spiċċaw id-dar tagħna, li kienet saret forma ta’ kastell ta’ protezzjoni u affermazzjoni. Biss, wara l-elezzjoni tal-1981, meta għall-ewwel darba ivvutajt u l-Partit Nazzjonalista, għalkemm ġieb iktar voti xorta ma kellux il-maġġoranza tas-siġġijiet, bdejt nagħti sehmi sew.
Fl-Eżekuttiv
5. Mingħajr pjan jew ħsieb kont sirt membru tal-MŻPN, u f’inqas minn xahrejn membru tal-Eżekuttiv tal-istess u f’dak tal-partit. Sibtni mill-ewwel preżenti fid-diskussjonijiet politiċi xejn faċli li dak l-organu tal-partit kien qiegħed jiddiskuti. Stajt nisma’ l-ideat varji, nara l-impostazzjonijiet politiċi u lill-politiċi l-iktar prominenti ta’ dak iż-żmien jitkellmu. Fhimt iktar lil missieri f’dak li kien qiegħed jipprova jwettaq. Fhimtu fl-ideat u fl-azzjoni li l-għaqal jitlob li jittieħdu. Kien hemm min jaqbel u min le. Fl-aħħar, il-vot kien jiddetermina. Biss, f’dan ix-xenarju kont nara lill-Kap tal-Partit, Eddie Fenech Adami, jesprimi ruħu u jmexxina lkoll sabiex id-deċiżjonijiet jiġu meħuda. Kien żmien mill-iktar interessanti, li minnu tgħallimt ferm iktar milli stajt naħseb. F’dan kont inżomm posti u ma kontx inlissen kelma waħda. Attent f’dak li kien qiegħed isir.
Relazzjoni
6. F’dan kollu bnejn relazzjoni umana miegħu. Kien attent f’dak li kien qiegħed jagħmel u kont inħoss li huwa kellu fiduċja fija. F’dan niftakru meta attendejt għall-Kungress tad-Demokrazija Kristjana ġewwa Ruma, meta kont smajt lil Ciriaco De Mita (1928-2022), li kien ukoll is-segretarju tal-partit, għaddej għal erba’ sigħat sħaħ bir-rapport nazzjonali tiegħu. Niftakar li kont xtrajt numru ta’ kotba mingħand ic-Cinque Lune u hu wara qabadhom f’idejh jiddiskutihom, speċjalment dak dwar Don Primo Mazzolari (1890-1959). Niftakru jordnali li għandi mmur miegħu nieklu ma’ avukat Taljan u jgħidli li rrid noqgħod attent sew, billi riedni hemm bħala xhud u mhux għall-kumpanija. U hekk mort, u hemm tgħallimt iktar mingħandu. Kif iġġib ruħek u taffronta argumenti tal-Istat. Kien ċar għalija li kellu l-kwalitajiet kolllha.
Ma waqaftx
7. Naf li fl-Elezzjoni Ġenerali tal-1996 riedni noħroġ bħala kandidat, u li għalkemm kellimni u bagħtli l-messaġġiera, bqajt lura. Biss, meta fl-1998 aċċettajt, u sibt ruħi membru parlamentari f’distrett diffiċli, ftaħt kapitlu ieħor miegħu. Wieħed isbaħ. Fis-sens li bħala deputat kelli aċċess għalih. Kont, diversi drabi, nistaqsi lil dawk li kienu b’tant dedikazzjoni jieħdu ħsiebu. Jibgħatuni fil-kamra nistenna, u wara ftit, kienu jsejħuli. Hemm kont inressaq il-każ tiegħi u hu, li kien mimli bil-paċenzja miegħi, kien iħallini nipperswadih. Biddel numru ta’ pożizzjonijiet politiċi. U wara dik l-elezzjoni kien sar ferm iktar sensittiv għal dak li l-bażi tal-partit kienet qegħda titlob minnu. Iktar u iktar meta ried imexxina lkoll sabiex nidħlu bħala stat membru fl-Unjoni Ewropea. F’dan, mhux l-ewwel darba jew tnejn li l-ministri fil-Kabinett kienu jgħiduli li kien faħħarni fuq xi artiklu jew diskors li nkun għamilt.
Serva sew
8. Għamel diversi miżuri tajbin għal pajjiżna. Ħa ħsieb iġib fis-seħħ riformi varji. Mhux kulħadd fehmu, u kien hemm min ħadha miegħu. Biss, kont nibqa’ skantat f’kemm kelli ħbieb u kostitwenti li kienu jċemplulu direttament. Mhux darba jew tnejn kienu jgħiduli li kellmuh u li kienu mxew mal-pariri tiegħu. Kien il-Prim Ministru tal-gżejjer tagħna. Ġieb, u għadu jġib sallum, ir-rispett nazzjonali kif ukoll dak internazzjonali. Niftakar kif diversi politiċi barranin, li f’xi mument jew ieħor iltqajt magħhom, kienu jfaħħruh u jistaqsuni dwaru. Għamel il-ġid lil pajjiżna u mhux għalih innifsu. Dan għax għandu talenti uniċi inimitabbli. Iż-żarbun li libes ħadd ma jista’ jidħol fih. F’dan jixraq proprju li tul din il-ġimgħa nġibu quddiemna dan kollu u nirriflettu fuq kemm bnedmin ta’ valur kapaċi jagħmlu d-differenza fil-ħajja ta’ bnedmin oħra.
Tul il-ġimgħa
2. Nikteb aktar dan fid-dawl tal-fatt li matul din il-ġimgħa ser ikun qiegħed jagħlaq disgħin sena. Proprju nhar l-Erbgħa, is-7 ta’ Frar, ser inkunu qegħdin niċċelebraw dan il-mument importanti. Wieħed li huwa, ċertament, wieħed ta’ ferħ meta wieħed jiftakar dak li dan il-bniedem, minkejja d-diversi kumplikazzjonijiet li kellu jaffronta, irnexxilu jasal għalih. Ferħ għall-fatt li għadu magħna, jgħix u jfakkarna f’dak kollu li għadda minnu. Xiehda ħajja għaliha, u fl-istess għal dak kollu li ġarrab pajjiżna. F’dak kollu li għadda minnu sabiex inġiebet lura t-triq it-tajba bid-diversi bidliet li kellhom bżonn isiru. Irnexxilu, bl-għaqal kostanti tiegħu, iġib progress soċjali u ekonomiku li l-pajjiż, fil-kumplikazzjonijiet sħaħ tiegħu, kien jiflaħ. Ċertament mhux kull deċiżjoni li ħa ġiet aċċettata minn kulħadd, u f’mumenti ġie ikkontestat ukoll, imma meta wieħed iħares lejn ħidmietu komplessivament ma jistax ma jirreġistrax li pajjiżna mexa sew ’il quddiem bil-merti tiegħu.
M’għandekx tirtira
3. F’ħafna, meta wieħed iħares lejn il-karriera politika tiegħu, jifhem iktar il-kliem ‘determinazzjoni’ u ‘perseveranza’. Għamel diversi sagrifiċċji, u miegħu l-familja, sabiex imexxi ’l quddiem partit mimli kumplikazzjonijiet u poplu daqshekk ieħor ikkumplikat. Kif biddel il-linja politika u fl-istess ħin żamm il-kolp fid-diffikultajiet u l-isfidi li s-snin ta’ bejn l-1981 u l-1987 ippreżentaw. Għamel mill-partit wieħed iktar uman, moderat, taċ-ċentru u li jaħrab l-estremiżmi li, f’sitwazzjonijiet bħal dawk, kien faċli ħafna li wieħed isib ruħu fihom. Fortunatament kien kapaċi jħares ’il quddiem u japprezza lil dawk li kellu madwaru. Jifhem fejn iridu jmorru, u fl-istess ħin jagħraf kif jeħodhom. L-impenn ħawtiel u kostanti tiegħu ma naqasx. Ma kienx jistenna l-eventi, imma kien ikun protagonist fihom. Fuq kollox, wara snin fil-politika bi tmien elezzjonijiet warajh wera dak li jgħidilna tajjeb The Economist tal-ġimgħa li għaddiet: “Why you should never retire.” Dan għax, sena wara sena, baqa’ jsib il-pjaċir u l-entużjażmu li jaqbeż għall-oħrajn u jmexxi b’ħeġġa dejjem iktar soda.
Niftakar
4. Għalkemm ta’ żagħżugħ kont indum imqajjem nistenna lil missieri jiġi lura mill-Parlament jew mil-laqgħat li kien ikollu fil-ħajja politika, f’dak iż-żmien jiena ma kontx involut. Kont insegwi dak li kien ikun għaddej u nifhem iktar id-diffikultajiet varji li kienu qegħdin jiġu affrontati mill-Partit Nazzjonalista fl-Oppożizzjoni. Biss, ma kontx nattendi għall-attivitajiet salv darba, meta missieri kien ħadni f’wieħed mill-aħħar mass meetings li kien sar mill-partit f’Ħal Qormi, taħt il-Kap Dr George Borg Olivier qabel l-Elezzjoni Ġenerali tal-1976 meta diversi partitarji spiċċaw imsawwta talli marru jivvutaw. Dawk li spiċċaw id-dar tagħna, li kienet saret forma ta’ kastell ta’ protezzjoni u affermazzjoni. Biss, wara l-elezzjoni tal-1981, meta għall-ewwel darba ivvutajt u l-Partit Nazzjonalista, għalkemm ġieb iktar voti xorta ma kellux il-maġġoranza tas-siġġijiet, bdejt nagħti sehmi sew.
Fl-Eżekuttiv
5. Mingħajr pjan jew ħsieb kont sirt membru tal-MŻPN, u f’inqas minn xahrejn membru tal-Eżekuttiv tal-istess u f’dak tal-partit. Sibtni mill-ewwel preżenti fid-diskussjonijiet politiċi xejn faċli li dak l-organu tal-partit kien qiegħed jiddiskuti. Stajt nisma’ l-ideat varji, nara l-impostazzjonijiet politiċi u lill-politiċi l-iktar prominenti ta’ dak iż-żmien jitkellmu. Fhimt iktar lil missieri f’dak li kien qiegħed jipprova jwettaq. Fhimtu fl-ideat u fl-azzjoni li l-għaqal jitlob li jittieħdu. Kien hemm min jaqbel u min le. Fl-aħħar, il-vot kien jiddetermina. Biss, f’dan ix-xenarju kont nara lill-Kap tal-Partit, Eddie Fenech Adami, jesprimi ruħu u jmexxina lkoll sabiex id-deċiżjonijiet jiġu meħuda. Kien żmien mill-iktar interessanti, li minnu tgħallimt ferm iktar milli stajt naħseb. F’dan kont inżomm posti u ma kontx inlissen kelma waħda. Attent f’dak li kien qiegħed isir.
Relazzjoni
6. F’dan kollu bnejn relazzjoni umana miegħu. Kien attent f’dak li kien qiegħed jagħmel u kont inħoss li huwa kellu fiduċja fija. F’dan niftakru meta attendejt għall-Kungress tad-Demokrazija Kristjana ġewwa Ruma, meta kont smajt lil Ciriaco De Mita (1928-2022), li kien ukoll is-segretarju tal-partit, għaddej għal erba’ sigħat sħaħ bir-rapport nazzjonali tiegħu. Niftakar li kont xtrajt numru ta’ kotba mingħand ic-Cinque Lune u hu wara qabadhom f’idejh jiddiskutihom, speċjalment dak dwar Don Primo Mazzolari (1890-1959). Niftakru jordnali li għandi mmur miegħu nieklu ma’ avukat Taljan u jgħidli li rrid noqgħod attent sew, billi riedni hemm bħala xhud u mhux għall-kumpanija. U hekk mort, u hemm tgħallimt iktar mingħandu. Kif iġġib ruħek u taffronta argumenti tal-Istat. Kien ċar għalija li kellu l-kwalitajiet kolllha.
Ma waqaftx
7. Naf li fl-Elezzjoni Ġenerali tal-1996 riedni noħroġ bħala kandidat, u li għalkemm kellimni u bagħtli l-messaġġiera, bqajt lura. Biss, meta fl-1998 aċċettajt, u sibt ruħi membru parlamentari f’distrett diffiċli, ftaħt kapitlu ieħor miegħu. Wieħed isbaħ. Fis-sens li bħala deputat kelli aċċess għalih. Kont, diversi drabi, nistaqsi lil dawk li kienu b’tant dedikazzjoni jieħdu ħsiebu. Jibgħatuni fil-kamra nistenna, u wara ftit, kienu jsejħuli. Hemm kont inressaq il-każ tiegħi u hu, li kien mimli bil-paċenzja miegħi, kien iħallini nipperswadih. Biddel numru ta’ pożizzjonijiet politiċi. U wara dik l-elezzjoni kien sar ferm iktar sensittiv għal dak li l-bażi tal-partit kienet qegħda titlob minnu. Iktar u iktar meta ried imexxina lkoll sabiex nidħlu bħala stat membru fl-Unjoni Ewropea. F’dan, mhux l-ewwel darba jew tnejn li l-ministri fil-Kabinett kienu jgħiduli li kien faħħarni fuq xi artiklu jew diskors li nkun għamilt.
Serva sew
8. Għamel diversi miżuri tajbin għal pajjiżna. Ħa ħsieb iġib fis-seħħ riformi varji. Mhux kulħadd fehmu, u kien hemm min ħadha miegħu. Biss, kont nibqa’ skantat f’kemm kelli ħbieb u kostitwenti li kienu jċemplulu direttament. Mhux darba jew tnejn kienu jgħiduli li kellmuh u li kienu mxew mal-pariri tiegħu. Kien il-Prim Ministru tal-gżejjer tagħna. Ġieb, u għadu jġib sallum, ir-rispett nazzjonali kif ukoll dak internazzjonali. Niftakar kif diversi politiċi barranin, li f’xi mument jew ieħor iltqajt magħhom, kienu jfaħħruh u jistaqsuni dwaru. Għamel il-ġid lil pajjiżna u mhux għalih innifsu. Dan għax għandu talenti uniċi inimitabbli. Iż-żarbun li libes ħadd ma jista’ jidħol fih. F’dan jixraq proprju li tul din il-ġimgħa nġibu quddiemna dan kollu u nirriflettu fuq kemm bnedmin ta’ valur kapaċi jagħmlu d-differenza fil-ħajja ta’ bnedmin oħra.
24.8.23
DETERMINAT FIS-SEWWA
1. Il-bniedem ifittex biex isib triqtu. Ifittex iktar biex isib dik it-tajba. Ifittex f’ħajjet bnedmin oħra. F’dak li għamlu u, ħafna drabi, f’dak li jkunu ġarrbu. Daqqa jqabbel, daqqa jikkonsla, u drabi oħra jieħu direzzjoni. Jagħraf il-pożizzjoni tiegħu f’oħrajn, anke jekk hemm differenzi fiż-żmien, fiċ-ċirkostanzi u fil-karattri. Imma l-kelma, il-kitba u l-istess eżerċizzju mentali tagħhom jgħinu biex isir bniedem aħjar, li minnu tgħin biex tagħraf dak li huwa s-Sewwa.
Tiltaqa’ ma’ varjetà
2. Minna jonqos, speċjalment dawk li huma fil-politika, li nfittxuhom. Ftit huma dawk li jħossu l-bżonn, għar-raġunijiet tagħhom. Imma, fuq in-naħa l-oħra, hemm diversi ħajjiet li huma għad-dispożizzjoni tagħna. Ħafna ħallew il-memorji tagħhom. Oħrajn hemm kitbiet dwarhom. Hemm dawk li huma l-politiċi l-kbar u hemm dawk inqas, u hemm dawk li għalkemm mhux fil-politika parlamentari taw is-sehem tagħhom. F’ħafna sens, il-politika f’pajjiżna tikber jekk ikun hemm għarfien ta’ dan kollu.
Fil-Kungress
3. F’wieħed mill-aħħar Kungressi tad-Demokrazija Kristjana, u l-uniku li mort għalih, kont xtrajt numru ta’ kotba. Fosthom librett ta’ ftit kitbiet ta’ Don Primo Mazzolari (1890-1959), bit-titolu Note Politiche (1945-1948), maħruġ fl-1978. Persuna li ma kontx naf bih, u fhimt li anqas Dr Eddie Fenech Adami ma kien jaf bih meta urejtulu. Imma min hemm akkumpanjani f’diversi mumenti f’ħajti. Niftakar ferm aktar tard diskussjoni dwaru mal-mibki Patri William Axiaq (1942-2010), li kellu l-kollezzjoni kollha tal-kotba tiegħu miġbura u mqegħda bil-preċiżjoni tipika tiegħu fuq l-ixkafef taċ-ċella li kellu fil-Kunvent tal-Kalkara.
Ġbart mingħandu
4. Kont issellift mingħandu wieħed mill-kitbiet ta’ Mazzolari, La più bella avventura (1934), li qrajt u għaddejtu lura. Wara xtrajt oħrajn li għandi, imma mhux il-kollezzjoni kollha. Il-bniedem għandu diversi paġni li titgħallem minnhom. Kien is-saċerdot li spiċċa “tturufnat” f’raħal żgħir bl-isem ta’ Bozzolo. F’ħafna sens, “eżiljat” proprju fi żmien il-Faxxiżmu. Kien skomdu għax ma riedx li jgħin, jew b’xi mod isostni l-lemin estrem. Minħabba f’hekk, sparaw ukoll fuqu, u fortunatament ma laqtuhx. Imma f’dak iż-żmien ukoll, barra l-ktieb li ssellift, kiteb ukoll żewġ kotba oħra: Il Samaritano. Elevazioni per gli uomini del nostro tempo (1938) u Tempo di Credere (1941).
Kumplikat
5. Kitbietu ma niżlux tajjeb. Kienu mimlija riflessjonijiet avvanzati. Fil-bżonnijiet tas-soċjetà li tifhem il-verità u ta’ Knisja li tagħraf il-missjoni vera tagħha mal-bniedem. Ideat u linji ta’ ħsieb li l-Papa Franġisku, li ma jinvista l-qabar tiegħu fl-20 ta’ Ġunju 2017, ġabar. Anke jekk kien ħa sehem fir-reżistenza fl-1943 u ssogra sew, xorta baqa’ emarġinat. Baqa’ mwarrab. U hu ma baqax lura milli jitkellem u jikteb. Ħareġ ukoll ġurnal bit-titolu li jitkellem waħdu: Adesso, biex ixerred iktar il-bżonn li wieħed jibdel, jirriforma u jaġġorna ħidmet il-Knisja u l-Insara fil-politika.
Żammewh fejn kien
6. Proprju l-għedewwa li kien laħaq għamel fil-Kurja, proprju minħabba dak li kien qal dwar il-Patti Lateranensi tal-11 ta’ Frar 1929. Il-kritika lill-ftehim li kien sar bejn il-Knisja u r-reġim Faxxista ta’ Benito Mussolini f’dak li deher li kien qiegħed jiġi aċċettat bħala s-sewwa fil-kontra tad-demokrazija. Il-kritika lil dawk il-bnedmin li anke fl-ordni reliġjużi jaħsbu żbaljatament li l-lemin estrem huwa xi affermazzjoni jew protezzjoni għalihom.
Qabel il-Knisja
7. Kif ġie rikonoxxut aktar tard mill-Papiet Ġwanni XXIII, Pawlu VI u Franġisku, kliemu kien, qabel iż-żmien, favur il-fqar fis-soċjetà. Favur Knisja li hija mpenjata tinvesti għall-bniedem, u mhux għall-ġebel tagħha. Dawn qabel sew il-messaġġ li l-Konċilju Vatikan it-Tieni (11 ta’ Ottubru 1962) juri li huwa kien diġà ħares fit-tul. Proprju dan li fehmu fih u f’kitbietu ż-żewġ bnedmin li semmejt. Fil-fatt, f’Novembru 1957, dak iż-żmien il-Kardinal Montini u wara Papa Pawlu VI, sejjaħu sabiex jippriedka f’Milan. Aktar tard, Ġwanni XXIII, fi Frar tal-1959 kien iltaqa’ miegħu u sejjaħlu “Tromba dello Spirito Santo nella Bassa Padana”.
Kariżmatiku u Profeta
8. Kien dak li ħares ’il quddiem sabiex jinsisti li hemm bżonn impenn favur il-bniedem. Impenn politiku wkoll. Mingħajr sustanza umana fil-ħidma u fl-impenn, wieħed jasal biss lejn forom ta’ diżgrazzji politiċi. Kien attent għal dak li għaddej, imma mhux preparat ma jkunx xhud għas-sewwa. Kien jaf postu, imma fl-istess ħin ma kienx lest li jiċħad il-verità u jwaqqa’ lilu nnifsu fis-silenzju li bih tgħin dak li hu żbaljat biex jissoda. Kien maħbub u miġjub mill-parruċċani tiegħu u segwit barra mill-parroċċa, għax fi kliemu u mġiebtu kien kariżmatiku u profetiku.
Ċertament bata
9. Kien il-bniedem li, biex jaqdi dmiru ta’ Nisrani u dak li f’imħabba huwa mpenjat għall-oħrajn, tkellem. Imma ta’ dan bata sew. Fil-kitba varja u mill-isbaħ tiegħu sibt din is-sentenza, li titkellem waħedha: “Ho bisogno di attaccarmi a due mani a Cristo per non lasciarmi abbattere. Si fa fatica a credere nello spirito in quest’ora di Giuda.” (Inħoss il-bżonn li norbot idejja t-tnejn ma’ Kristu biex naqtax qalbi. Inbati li nemmen fl-ispirtu f’din is-siegħa ta’ Ġuda.) Kliem li jitkellmu waħedhom u jmexxu lil kull min irid, bħalu, ikompli jservi.
Fil-Funeral
10. Fl-omelija li Monsinjur Guido Astori kien għamel fil-funeral tiegħu, juri aktar il-vuċi skomda ta’ dan il-bniedem, meta jgħid hekk: “Fra il clero diocesano incontrò incomprensioni e forse qualche ostilità, ma si può spiegare; il suo metodo pastorale non poteva essere capito da tutti, ne imitato, molti suoi atteggiamenti non erano condivisi.” (Fi ħdan il-kleru djoċesan iltaqa’ ma’ ħafna li ma setgħux jifhmuh, u anke xi ostilità għalih kien hemm, imma dan tista’ tispjegah; il-metodu pastorali tiegħu ma setax jiġi mifhum minn kulħadd, anqas imitat, ħafna mill-atteġġjamenti tiegħu mhux kulħadd kien jaqbel magħhom.)
Għadu magħna
11. Imma minkejja dan, huwa baqa’ vuċi rilevanti sallum. Baqa’, anzi, aktar xhud u eżempju ta’ kif il-bniedem li jrid iwettaq is-sewwa għandu jaġixxi. Jibqa’ jikteb, jibqa’ jitkellem, jibqa’ jaħdem għall-proxxmu, anke jekk jitqiegħed fid-deżert, ’il bgħid. Anke jekk jitqiegħed f’pożizzjoni li fiha jippruvaw iċekknuh, jiċħduh u jeliminawh, jibqa’ għaddej. Dan huwa li għamel dan il-bniedem u f’dan, għalhekk, għandna napprezzawh u nagħtuh il-ġieħ li oħrajn, żbaljatament, ċaħdulu u nieħdu eżempju minnu: dak li wieħed jibqa’ għaddej determinat li jwettaq is-Sewwa.
Tiltaqa’ ma’ varjetà
2. Minna jonqos, speċjalment dawk li huma fil-politika, li nfittxuhom. Ftit huma dawk li jħossu l-bżonn, għar-raġunijiet tagħhom. Imma, fuq in-naħa l-oħra, hemm diversi ħajjiet li huma għad-dispożizzjoni tagħna. Ħafna ħallew il-memorji tagħhom. Oħrajn hemm kitbiet dwarhom. Hemm dawk li huma l-politiċi l-kbar u hemm dawk inqas, u hemm dawk li għalkemm mhux fil-politika parlamentari taw is-sehem tagħhom. F’ħafna sens, il-politika f’pajjiżna tikber jekk ikun hemm għarfien ta’ dan kollu.
Fil-Kungress
3. F’wieħed mill-aħħar Kungressi tad-Demokrazija Kristjana, u l-uniku li mort għalih, kont xtrajt numru ta’ kotba. Fosthom librett ta’ ftit kitbiet ta’ Don Primo Mazzolari (1890-1959), bit-titolu Note Politiche (1945-1948), maħruġ fl-1978. Persuna li ma kontx naf bih, u fhimt li anqas Dr Eddie Fenech Adami ma kien jaf bih meta urejtulu. Imma min hemm akkumpanjani f’diversi mumenti f’ħajti. Niftakar ferm aktar tard diskussjoni dwaru mal-mibki Patri William Axiaq (1942-2010), li kellu l-kollezzjoni kollha tal-kotba tiegħu miġbura u mqegħda bil-preċiżjoni tipika tiegħu fuq l-ixkafef taċ-ċella li kellu fil-Kunvent tal-Kalkara.
Ġbart mingħandu
4. Kont issellift mingħandu wieħed mill-kitbiet ta’ Mazzolari, La più bella avventura (1934), li qrajt u għaddejtu lura. Wara xtrajt oħrajn li għandi, imma mhux il-kollezzjoni kollha. Il-bniedem għandu diversi paġni li titgħallem minnhom. Kien is-saċerdot li spiċċa “tturufnat” f’raħal żgħir bl-isem ta’ Bozzolo. F’ħafna sens, “eżiljat” proprju fi żmien il-Faxxiżmu. Kien skomdu għax ma riedx li jgħin, jew b’xi mod isostni l-lemin estrem. Minħabba f’hekk, sparaw ukoll fuqu, u fortunatament ma laqtuhx. Imma f’dak iż-żmien ukoll, barra l-ktieb li ssellift, kiteb ukoll żewġ kotba oħra: Il Samaritano. Elevazioni per gli uomini del nostro tempo (1938) u Tempo di Credere (1941).
Kumplikat
5. Kitbietu ma niżlux tajjeb. Kienu mimlija riflessjonijiet avvanzati. Fil-bżonnijiet tas-soċjetà li tifhem il-verità u ta’ Knisja li tagħraf il-missjoni vera tagħha mal-bniedem. Ideat u linji ta’ ħsieb li l-Papa Franġisku, li ma jinvista l-qabar tiegħu fl-20 ta’ Ġunju 2017, ġabar. Anke jekk kien ħa sehem fir-reżistenza fl-1943 u ssogra sew, xorta baqa’ emarġinat. Baqa’ mwarrab. U hu ma baqax lura milli jitkellem u jikteb. Ħareġ ukoll ġurnal bit-titolu li jitkellem waħdu: Adesso, biex ixerred iktar il-bżonn li wieħed jibdel, jirriforma u jaġġorna ħidmet il-Knisja u l-Insara fil-politika.
Żammewh fejn kien
6. Proprju l-għedewwa li kien laħaq għamel fil-Kurja, proprju minħabba dak li kien qal dwar il-Patti Lateranensi tal-11 ta’ Frar 1929. Il-kritika lill-ftehim li kien sar bejn il-Knisja u r-reġim Faxxista ta’ Benito Mussolini f’dak li deher li kien qiegħed jiġi aċċettat bħala s-sewwa fil-kontra tad-demokrazija. Il-kritika lil dawk il-bnedmin li anke fl-ordni reliġjużi jaħsbu żbaljatament li l-lemin estrem huwa xi affermazzjoni jew protezzjoni għalihom.
Qabel il-Knisja
7. Kif ġie rikonoxxut aktar tard mill-Papiet Ġwanni XXIII, Pawlu VI u Franġisku, kliemu kien, qabel iż-żmien, favur il-fqar fis-soċjetà. Favur Knisja li hija mpenjata tinvesti għall-bniedem, u mhux għall-ġebel tagħha. Dawn qabel sew il-messaġġ li l-Konċilju Vatikan it-Tieni (11 ta’ Ottubru 1962) juri li huwa kien diġà ħares fit-tul. Proprju dan li fehmu fih u f’kitbietu ż-żewġ bnedmin li semmejt. Fil-fatt, f’Novembru 1957, dak iż-żmien il-Kardinal Montini u wara Papa Pawlu VI, sejjaħu sabiex jippriedka f’Milan. Aktar tard, Ġwanni XXIII, fi Frar tal-1959 kien iltaqa’ miegħu u sejjaħlu “Tromba dello Spirito Santo nella Bassa Padana”.
Kariżmatiku u Profeta
8. Kien dak li ħares ’il quddiem sabiex jinsisti li hemm bżonn impenn favur il-bniedem. Impenn politiku wkoll. Mingħajr sustanza umana fil-ħidma u fl-impenn, wieħed jasal biss lejn forom ta’ diżgrazzji politiċi. Kien attent għal dak li għaddej, imma mhux preparat ma jkunx xhud għas-sewwa. Kien jaf postu, imma fl-istess ħin ma kienx lest li jiċħad il-verità u jwaqqa’ lilu nnifsu fis-silenzju li bih tgħin dak li hu żbaljat biex jissoda. Kien maħbub u miġjub mill-parruċċani tiegħu u segwit barra mill-parroċċa, għax fi kliemu u mġiebtu kien kariżmatiku u profetiku.
Ċertament bata
9. Kien il-bniedem li, biex jaqdi dmiru ta’ Nisrani u dak li f’imħabba huwa mpenjat għall-oħrajn, tkellem. Imma ta’ dan bata sew. Fil-kitba varja u mill-isbaħ tiegħu sibt din is-sentenza, li titkellem waħedha: “Ho bisogno di attaccarmi a due mani a Cristo per non lasciarmi abbattere. Si fa fatica a credere nello spirito in quest’ora di Giuda.” (Inħoss il-bżonn li norbot idejja t-tnejn ma’ Kristu biex naqtax qalbi. Inbati li nemmen fl-ispirtu f’din is-siegħa ta’ Ġuda.) Kliem li jitkellmu waħedhom u jmexxu lil kull min irid, bħalu, ikompli jservi.
Fil-Funeral
10. Fl-omelija li Monsinjur Guido Astori kien għamel fil-funeral tiegħu, juri aktar il-vuċi skomda ta’ dan il-bniedem, meta jgħid hekk: “Fra il clero diocesano incontrò incomprensioni e forse qualche ostilità, ma si può spiegare; il suo metodo pastorale non poteva essere capito da tutti, ne imitato, molti suoi atteggiamenti non erano condivisi.” (Fi ħdan il-kleru djoċesan iltaqa’ ma’ ħafna li ma setgħux jifhmuh, u anke xi ostilità għalih kien hemm, imma dan tista’ tispjegah; il-metodu pastorali tiegħu ma setax jiġi mifhum minn kulħadd, anqas imitat, ħafna mill-atteġġjamenti tiegħu mhux kulħadd kien jaqbel magħhom.)
Għadu magħna
11. Imma minkejja dan, huwa baqa’ vuċi rilevanti sallum. Baqa’, anzi, aktar xhud u eżempju ta’ kif il-bniedem li jrid iwettaq is-sewwa għandu jaġixxi. Jibqa’ jikteb, jibqa’ jitkellem, jibqa’ jaħdem għall-proxxmu, anke jekk jitqiegħed fid-deżert, ’il bgħid. Anke jekk jitqiegħed f’pożizzjoni li fiha jippruvaw iċekknuh, jiċħduh u jeliminawh, jibqa’ għaddej. Dan huwa li għamel dan il-bniedem u f’dan, għalhekk, għandna napprezzawh u nagħtuh il-ġieħ li oħrajn, żbaljatament, ċaħdulu u nieħdu eżempju minnu: dak li wieħed jibqa’ għaddej determinat li jwettaq is-Sewwa.
Subscribe to:
Posts (Atom)