LEZZJONIJIET TAJBA

1. Tul dan is-sajf ħassejt li għandi nsir naf aktar dwar dak li għaddej fit-Renju Unit wara l-aħħar elezzjoni ġenerali. Waħda li biddlet il-Gvern minn dak immexxi mill-Konservattivi għal wieħed immexxi mill-Partit Laburista. Il-figuri huma ċari u jitolbu ċertament analiżi politika f’dak li wassal għal dan ir-riżultat. Sabiex wieħed ikun jista’ jifhem iktar il-polz soċjali u ekonomiku f’dak il-pajjiż li f’ħafna għadna, minħabba l-passat tagħna, marbuta miegħu. Però xtaqt aktar li flok nillimita ruħi għall-figuri u statistika varja nifhem ftit iktar il-bnedmin li hemm illum fir-responsabbiltà tal-Gvern. X’jaħsbu, x’qed jaraw u xi kwalità ta’ bnedmin huma. Proċess iktar twil u forsi wkoll ikkumplikat.

Proprju f’dan

2. Ħassejt li m’għandix nillimita ruħi għall-Partit Laburista u ġibt ukoll tnejn min-naħa Konservattiva. Memorji ta’ Teresa May (1956) u min kien imexxilha l-uffiċċju tagħha. Deherli però li għandi nitlaq minn dawk fil-Gvern biex nagħtihom preċedenza u fl-istess ħin nagħrbilhom xi ftit aħjar. F’kelma waħda, x’tip ta’ politiċi u ministri hemm. Huma dawk li għandhom ideat, li għandhom kultura, li għandhom formazzjoni politika. Inkella humiex persuni popolari li daqu wkoll il-velenu tal-populiżmu u sabu ruħhom bil-poter f’idejhom minħabba dan. B’hekk forsi wieħed jifhem xi ftit aktar sewwasew min ser imexxi: jekk huwiex il-ministru jew il-potenti Civil Service Ingliż. Mhux biss, imma aħjar, il-metodoloġija u d-direzzjoni ġenerali fil-konflitti li invarjabbilment f’kull soċjetà tal-bnedmin jinqalgħu u diġà nqalgħu.

Lisa Nandy

3. Bdejt f’din it-triq minn kitbet din il-politiku ta’ ħamsa u erbgħin sena magħluqa. Twieldet fl-1979 u tirrappreżenta parti mill-ġenerazzjoni l-ġdida fi ħdan il-Partit Laburista. Bħalissa qegħda tokkupa l-kariga xejn faċli ta’ Secretary of State for Culture, Media and Sport. Ħajja interessanti, okkupata b’impenn kostanti favur il-batut u dawk li huma l-iktar ’l isfel fis-soċjetà. Fix-xellug, imma forsi ferm aktar lejn iċ-ċentru xellug li Tony Blair (1953) kien u għadu jadvoka. Qrajt f’din it-triq il-ktieb tagħha All in. How we build a country that Works (2023), li ġie stampat ftit qabel l-elezzjoni ġenerali. Fih hemm diversi kapitoli li minnhom tista’ tifhem mill-ewwel li hija politiku ta’ kwalità. Taffronta l-problemi soċjali u ekonomiċi b’onestà u trasparenza diretta. Tħares lejn id-deċiżjoni Brexit b’attenzjoni u responsabbiltà. Tgħarbel dak li għadda u dak li jista’ fil-fatt isir mingħajr wegħdi fiergħa, u anzi, b’rabta kostanti mar-realtà. Kważi biża’ li tiddikjara li ser issir xi ħaġa li għada pitgħada tista’ ma sseħħx.

Qari

4. Tul il-ktieb stajt nosserva aktar li hija persuna li qrat u li għamlet ħafna riċerka. Ma titkellimx qabel tkun taf il-fatti u dak kollu li hemm fuq wara ta’ ċirkostanzi partikolari. L-isbaħ turi li għandha, fil-fatt, kultura politika. Tiċċita numru ta’ awturi li llum jiffurmaw u jsawru lil dawk li jridu politika serja, ’il bgħid mill-ipokresija. Waħda li torbot aktar ma’ trasparenza fid-deċiżjonijiet u r-responsabbiltà tagħhom. F’ħafna mumenti tiddeskrivi l-impenn soċjali tagħha flimkien ma’ diversi li raw it-tessut soċjali tagħhom jitmermer. Bnedmin li minħabba raġunijiet ekonomiċi jsibu li jingħalqu serviċċi bażiċi proprju jew għax il-Gvern naqqas l-ispiża, inkella għax kumpanniji kbar għamlu l-istess. Banek, uffiċċji tas-servizzi soċjali, dawk tal-posta, dawk fejn jinġabru l-bnedmin filgħaxija. Dak kollu li kien jikkostitwixxi ġabra u fl-istess ħin post ta’ diskussjoni.

Demokrazija

5. Il-ktieb jimmerita li jinqara minn dawk li jridu analiżi friska u differenti tax-xenarju politiku fil-pajjiż u fid-dinja wkoll. Hemm numru ta’ punti li joħorġu f’dan il-proċess. Bħal meta titkellem dwar demokrazija aħjar. Hija tgħid hekk: “Britain, a country that once was emulated across the world for its model of democracy, is failing at its own game. As we struggle to define who we are in the world after leaving one of the world’s biggest trading blocs, our democracy and our values should be our best export. Instead, we are in crisis. For all the lip service paid to moving power closer to the people, it remains too remote and too unaccountable to too many.” Proprju dan huwa wieħed mill-punti ċentrali tagħha: kif id-demokrazija ssir strument aqwa għall-ġid komuni tal-poplu.

Fiċ-Ċentru

6. Iktar interessanti huwa li hi li hi ġejja mix-xellug tal-Partit Laburista, fil-fatt taqbel mal-filosfu Amerikan Michael Walzer (1953) li jgħid li: “We have to stand in the centre and on the left at the same time. That may be complicated but it is our historical task.” Iċ-ċentru fih ħafna vantaġġi li l-istorja tgħallem u tagħti lezzjonijiet dwarhom.

X’inhija l-politika

7. Biss f’dan tiddikjara aktar, kważi bi proċess ulterjuri, x’inhija l-politika għaliha ’l quddiem. Hija tgħid hekk: “For me, politics is about negotiating shared challenges in the interest of the many. It is rarely straightforward. Just like life, it requires give and take, compromise and the ability to change your mind. Politics is complicated because life is complicated. We need a political system that doesn’t try to erase that complexity and messiness at the heart of the human condition but embraces it and finds the way through.”. Pożizzjoni politika mill-iktar interessanti u li tmiss direttament mar-realtà tal-ħajja.

Hemm iktar

8. Il-ktieb fih ferm iktar x’taqra minn dawn il-punti, imma ċertament jimmarka kwalità aqwa ta’ bnedmin fis-servizz tal-ħajja pubblika. Ovvjament, altru tikteb u altru tipprova tqiegħed fil-prattika dak li taħseb. Fis-snin li ġejjin ser inkunu nistgħu nagħrfu aħjar kemm ilkoll f’daqqa, fejn “All in”, naraw jekk irnexxiex il-pjan sabiex wieħed jara “How we build a country that Works.” Lezzjonijiet tajba anki għalina fil-Partit Nazzjonalista.

X'BIDLIET SEJRIN NARAW

1. Tul il-kampanja elettorali il-pożizzjoni baqgħet kostanti. Minn dak li qed jingħad u jinkiteb jidher li fl-aħħar ser ikun hemm bidla fil-Gvern tal-pajjiż. Dawk li fl-elezzjonijiet amministrattivi, ekwivalenti għal dawk tal-Kunsilli Lokali tagħna, iddeċidew li jivvutaw lill-Partit Laburista Ingliż hekk jidher li ser ikomplu u jerġgħu jagħmlu. Wara erba’ elezzjonijiet ġenerali li fihom il-Partit Konservattiv, b’xi mod, irnexxilu jirbaħ, u anzi f’waħda minnhom kaxkar, issa l-istorja ser tkun differenti. F’dawn is-snin, it-tmexxija ma kinitx eżemplari. Anki jekk kien hemm tlett Prim Ministri serji li ppruvaw, xorta waħda dak li wettaq wieħed minnhom naħseb li kien biżżejjed biex kisser kull forma ta’ fiduċja li setgħet inbniet.

Ħames persuni

2. Fil-fatt, mill-ewwel leġislatura, dak il-pajjiż ra ħames tibdiliet. Kellna lil David Cameron (2010-2016) u lil Teresa May (2018-2022) li mexxew b’integrità u l-iktar it-tieni waħda, b’enfasi fuq il-valuri veri tal-partit u b’viżjoni akbar lejn dak li jagħmel effett veru mal-elettorat. Programmi aktar indirizzati biex iwieġbu għar-realtajiet soċjali. Wara kien hemm Boris Johnson (2019-2022), li fi ftit snin ħarbat kull ma kien inbena. Rikeb fuq waħda mill-agħar deċiżjonijiet politiċi li l-pajjiż seta’ qatt ħa: dik li joħroġ lil pajjiżu mill-Unjoni Ewropea u aġixxa b’mod mill-aktar żbaljat. Sija fl-aġir personali tiegħu, kif ukoll fil-fatt li għażel li ma jobdix il-liġijiet li huwa stess kien ġieb fis-seħħ. Spiċċa proprju li minħabba dak li daħal fih, dak li huwa magħruf bħala “Partygate”, kellu mhux biss jirriżenja minn Prim Ministru, iżda wkoll minn deputat parlamentari. Warajh ġiet Liz Truss (2022), li ma tantx damet sforz l-ideat u l-politika ekonomika diżastruża tagħha. Illum hemm Rishi Sunak (2022-2024), persuna deċenti mill-iktar serju, imma li l-wirt ta’ dak li wettqu ta’ qablu mhuwiex proprju jgħinu. Il-pajjiż deċiż li jagħlaq dan il-kapitolu politiku.

Wegħdiet

3. Tul dan iż-żmien, il-Partit Konservattiv għamel diversi proposti u wassal lill-pajjiż jemmen li ser ikun hemm qabżiet ekonomiċi u soċjali li llum huwa ċar li ma kienx hemm. Ir-Renju Unit jinsab f’diffikultajiet xejn faċli li jingħelbu u l-baħar huwa deċiżament imqalleb għal kull min ser jidħol fis-siġġu tal-poter. Id-deċiżjoni politika li joħroġ mill-Unjoni Ewropea qiegħed iħallas għaliha sew. Mhux biss, imma agħar f’dan hemm li diversi politiċi fi ħdan dak il-partit li kienu kontra l-Brexit, spiċċaw barra minnu. Diversi vuċijiet moderati u attenti sabu l-eżilju mill-partit li kienu tant ħadmu għalih. F’dan hemm ir-riżultat li l-Konservattivi għandhom taqlib fil-pajjiż sija fl-estern, kif ukoll fl-intern. Lura fl-Oppożizzjoni, u kif l-istorja tagħraf, iridu jgħaddu s-snin qabel ma jkunu kapaċi jsiru ruħhom lura b’mexxej politiku li jħares ’il quddiem.

Keir Starmer

4. F’dan, il-pajjiż qiegħed iħares ’il quddiem li jkun immexxi minn dan il-bniedem. F’dawn is-snin irnexxielu li mill-elezzjoni tal-2019 jibdel il-linja tal-Partit Laburista Ingliż lejn waħda aktar moderata u ċentrista. B’karriera fl-avukatura mexxa b’suċċess l-uffiċċju tal-prosekuzzjonijiet fil-pajjiż (Director of Public Prosecutions), fejn numru ta’ ministri u deputati Konservattivi tressqu quddiem il-Qorti Kriminali. Ġieb enfasi aqwa lejn id-drittijiet tal-bniedem u nsista wkoll li l-pożizzjoni fil-proċeduri legali tal-vittma tar-reat tkun aktar b’saħħitha. Persuna li kien favur li pajjiżu jibqa’ fl-Unjoni Ewropea u kien parti minn “Britain Stronger in Europe”. Jidher li ser naraw programm ibbażat fuq iktar valuri u trasparenza politika. Bniedem sod u mhux mitluf fir-retorika, b’dożi ta’ rettitudni morali evidenti. Saqajh ferm aktar mal-art u deċiż li jwettaq bidliet ta’ ġustizzja soċjali għal dawk l-iktar ’l isfel fis-soċjetà.

Kemm ser jirnexxilu

5. F’dan, il-kampanja elettorali hija effettiva ħafna b’messaġġ sempliċi u dirett: “Change will only happen if you vote for it.” Għandu quddiemu pajjiż li qiegħed f’pożizzjonijiet soċjali u ekonomiċi mhux wisq tajba, bil-kwistjoni Brexit kontinwament fid-dell. B’Shevaun Haviland, vuċi influwenti ħafna u preżentement Direttur Ġenerali tal-British Chamber of Commerce tgħid: “UK must stop ‘walking on eggshells’ over post-Brexit deals.”, fl-għarfien sħiħ li hemm bżonn ta’ ftehim aħjar mal-Unjoni Ewropea għax: “The current plan isn’t working for members. A better deal is best for everyone.” Kollox ser ikun ikkumplikat u ser jiddependi wkoll fuq x’maġġoranza parlamentari jirnexxilu jkollu.

Distakk mill-estremi

6. Mhux biss, imma hemm ukoll ġlieda kontra linji politiċi li marru lejn l-estrem, li jrid jiffaċċja. Fosthom x’ser ikollu deputati l-partit tal-esaġerat Nigel Farage, Reform UK. Il-bniedem li daħħal wisq estremiżmi fil-politika nazzjonali Ingliża u huwa responsabbli ta’ wisq kumplikazzjonijiet nazzjonalistiċi inutili. Kif ukoll dawk iktar viċin, bħall-kandidatura indipendenti u xi ftit skomda ta’ dak li qabel kien il-Kap tal-Partit Laburista, Jeremy Corbyn (1949). Politiku li mill-1983 sal-aħħar elezzjoni, u għal dawn l-aħħar wieħed u tletin sena serva lil Islington North u li issa qiegħed jikkontesta mill-ġdid għal rasu. Pass li qiegħed iġib qasma f’din il-kostitwenza fi ħdan il-partit, li wara mhix ser tkun faċli li ssewwi lura.

Issa naraw

7. Fl-4 ta’ Lulju nkunu nafu fejn sejjer ir-Renju Unit, u jekk dak li qiegħed jiġi mbassar huwiex ser iseħħ jew le. Ċertament, il-pajjiż għandu bżonn bidliet kbar. Kemm jirrealizza dan hija ħaġa oħra. Kemm, wara, ser ikun lest li jaffronta d-deċiżjonijiet iebsa, daqshekk ieħor iebes. Il-fatt, però, jkun li jekk jgħaddu l-ewwel tlett xhur b’maġġoranza soda u bi programm soċjali, Keir Starmer ser iżid fil-popolarità u r-rispett. F’dan kollu, waqt li nawguraw lil dan il-poplu li aħna viċin tiegħu futur aħjar, nistennew biex nifhmu x’bidliet effettivi sejrin naraw iseħħu.