RAĦAL ĠDID – TRIQ GĦAJN DWIELI – XOGĦOL

35179. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u x-Xogħlijiet Pubbliċi: B’referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 9432 dwar in-nefqa fuq ix-xogħlijiet li saru fi Triq Għajn Dwieli, f’Raħal Ġdid, jista’ l-Ministru jgħid x’inhi l-pożizzjoni tad-dipartiment issa li jidher li din reġgħet għandha bżonn ta’ tiswijiet serji u possibbilment li ssir mill-ġdid?

 

13/03/2026

 

ONOR. CHRIS BONETT: Ninforma lill-Onor. Interpellant li t-tweġiba li ngħatat lill-mistoqsija parlamentari 9432 kienet qed tirreferi primarjament għax-xogħlijiet fuq il-mina u x-xaft, u xogħol ta’ rikostruzzjoni ta’ parti biss minn Triq Għajn Dwieli. Fejn sar l-investiment fuq it-triq, li kien relatat mal-proġett innifsu tal-mina, it-triq in kwistjoni llum tinsab f’kundizzjoni tajba u mingħajr ħsarat.

 

Seduta Numru 449

24/03/2026

KONSULENTI - KUNTRATTI TAL-IMPJIEG

35178. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura, is-Sajd u d-Drittijiet tal-Annimali: Jista’ l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 34934 fl-intier tagħha u jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tal-impjieg tal-konsulenti preżenti li hemm ingaġġati fil-Ministeru tiegħu?

 

13/03/2026

 

ONOR. ANTON REFALO: Nirreferi lill-Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 34934.

 

Seduta Numru 449

24/03/2026

AIMS - CEOS - KUNTRATTI TAL-IMPJIEG

35177. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: Jista’ l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 34935 u jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tal-impjieg tas-CEOs tal-Awtorità dwar l-Integrità fl-Isport Malta (AIMS) li saru s’issa?

 

13/03/2026

 

ONOR. CLIFTON GRIMA: Ninforma lill-Onor. Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

 

Seduta Numru 449

24/03/2026

AIMS - DIRETTURI - KUNTRATTI TAL-IMPJIEG

35176. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: Jista’ l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 34936 u jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tal-impjieg tad-Diretturi tal-Awtorità dwar l-Integrità fl-Isport Malta (AIMS) li saru s’issa u jindika jekk dawn humiex full-time jew part-time?

 

13/03/2026

 

ONOR. CLIFTON GRIMA: Ninforma lill-Onor. Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

 

Seduta Numru 449

24/03/2026

AIMS - VJAĠĠI MINN UFFIĊJALI

35175. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: Jista’ l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 34937 u jgħid kemm-il vjaġġ sar minn uffiċjali varji tal-Awtorità dwar l-Integrità fl-Isport Malta (AIMS) minn meta twaqqfet sal-ġurnata li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari? Jista’ wkoll jindika kemm kienet in-nefqa u min kienu l-uffiċjali li attendew?

 

13/03/2026

 

ONOR. CLIFTON GRIMA: Infurmat li mil-2022 s’issa saru 49 vjaġġ u n-nefqa totali kienet ta’ €66,578.94.

 

Seduta Numru 449

24/03/2026

IX-XATT TAX-XGĦAJRA - ĦSARAT IKKAWŻATI BIL-MALTEMP

34962. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34071 u 34074 fir-rigward tal-ħsarat ikkawżati bil-maltemp fix-Xatt tax-Xgħajra, jista’ l-Ministru jgħid x’ħidma saret jew hemm ippjanata li ssir f’dawn ix-xhur?

 

06/03/2026

 

ONOR. OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 34074.

 

Seduta Numru 449

24/03/2026

IL-GIDBA ANTIKA

1. F’dawn il-jiem fejn ikun sew li d-dinja tieqaf u twaqqaf dak li hu għaddej, wieħed għandu jirrifletti. Filgħodu nisimgħu aħbarijiet li l-paċi għandna naħdmu għaliha; filgħaxija nitgħallmu li minflok il-gwerra ħraxet iktar. Jekk filgħaxija tlabna u ttamajna li d-distruzzjoni umana u ċivili tieqaf, filgħodu qomna naraw il-frott tat-tifrik tal-lejl. X’sitwazzjoni gravi sħiħa ninsabu fiha, il-mezzi tal-aħbarijiet ma jgħidulniex. Insibu ruħna aljenati u misqija raġunijiet li ma hemmx u motivazzjonijiet li huma għalkollox foloz. Qisu għall-ewwel darba qegħdin f’ċirkostanzi fejn il-vjolenza tiġi ġustifikata fuq dak li wisq tajjeb nafu li ma tistax.

Suldati

2. F’dan aktar ftakart f’dawk is-suldati li esprimew dawn l-ideat f’kitbiethom. Ġie lura quddiemi l-poeta Wilfred Owen (1893-1918), li ġejt mgħallem il-poeżiji tiegħu li baqgħu miegħi. Dak li kien qiegħed jifhem kemm kollox huwa inutli f’dik l-Ewwel Gwerra Dinjija. Kemm bnedmin kienu sejrin għall-mewt mingħajr ma kien hemm bidu jew tmiem f’dak li kien qiegħed isir. Wilfred Owen twieled fit-18 ta’ Marzu 1893, mija u erbgħin sena ilu skorruti, u ġie nieqes fil-kamp tal-battalja fl-4 ta’ Novembru 1918, ftit jiem qabel il-11 ta’ Novembru, meta siktet l-Ewwel Gwerra Dinjija. F’dak il-kunflitt imdemmi fejn l-Ewropa u l-Istati Uniti tal-Amerika lkoll raw il-fjur tal-ġenerazzjoni tagħhom maqtula u midfuna. Għadna sal-lum infakkru dak is-sagrifiċċju u telf. Owen, dak il-poeta mill-aqwa, miet ta’ ħamsa u għoxrin sena u ħalla warajh numru ta’ poeżiji li jibqgħu jispiraw u jfakkru lil dawk li jridu l-ġid u jixhdu kemm il-gwerra hija żbaljata.

Dulce et Decorum Est

3. F’dan niftakarni nistudja dik il-poeżija li għandha dan it-titolu, li akkumpanjatni tul ħajti kollha. Fejn il-poeta jispjega tant tajjeb dak li s-suldati, mhux il-kmandanti tagħhom, għaddew minnu. Niftakar fil-kliem li ċerti li oħrajn bħali jiftakru: “Men marched asleep. Many had lost their boots. But limped on, blood-shot. All went lame; all blind; drunk with fatigue; deaf even to the hoots.” Jiddeskrivi dak li sofrew ulied dawn il-popli b’attenzjoni, preċiżjoni u qawwa kbira li tolqot lil dawk li jħossuhom komdi. Jikkonkludi l-poeżija hekk: “My friend, you would not tell with high zest to children ardent for some desperate glory. The old Lie; Dulce et decorum est Pro patria mori.” (Ħabib, ma kontx tgħid b’tant saħħa lil uliedek li jfittxu xi forma ta’ glorja. Il-gidba l-antika: Huwa ġust, sabiħ u dekoruż u sewwa li tmut għal pajjiżek). Kliem li jfakkruna kemm kliem il-poeti huwa effettiv.

X’vuċijiet

4. Il-kultura komuni Ewropea tiġi fix-xenarju preżenti tagħna. Aktar u aktar meta f’dan għandna nistaqsu: xi bnedmin huma dawk li għandhom il-kuraġġ li jiddikjaraw li dak li hu għaddej m’għandux ikun? Min huma dawk li għandhom is-saħħa interna u l-konvinzjoni li jmorru kontra dak li qed jisimgħu u jopponu għalih? Huma persuni li jingħaqdu f’daqqa fl-għarfien li dak li huwa żbaljat ma jistax jiġi ġustifikat. Anzi, żbalji jkattru oħrajn, u dak li ma jistax jiġi solvut jispiċċa iktar ikkumplikat. Tgħoddhom fuq subgħajk dawk tal-lum fid-dinja politika preżenti. U għalhekk, ċertament jispikkaw fid-direzzjonijiet u d-deċiżjonijiet li jieħdu. Pedro Sanchez, il-Prim Ministru Spanjol, kien ċar ħafna f’dan. Kiteb: “No to war. No to unilateral violation of International law. No to repeating the mistakes of the past. No to the idea that the world’s problems can be solved with bombs.” (Le għall-gwerra. Le għall-vjolazzjonijiet unilaterali tal-liġi internazzjonali. Le li nirrepetu l-iżbalji tal-passat. Le għall-ħsieb li l-problemi tad-dinja jiġu solvuti bl-użu tal-bombi.)

Warajh

5. Ftit jiem ilu, ma’ din il-pożizzjoni li sabet ħafna appoġġ, qrajna dak li Joe Kent, li kien id-Direttur tan-National Counterterrorism Centre u nominat mill-istess President, iddikjara: “I cannot in good conscience support the ongoing war in Iran.” (Ma nistax, fil-kuxjenza, nagħti appoġġ lil din il-gwerra li għaddejja fl-Iran). U jkompli: “As a war veteran who was deployed to combat 11 times and as a Gold Star husband who lost his beloved wife Shannon in a war manufactured by Israel, I cannot support sending the next generation off to fight and die in a war that serves no benefit to the American people nor justifies the cost of American lives.” (Bħala veteran tal-gwerra mibgħut għal ħdax-il darba fuq il-kamp tal-battalja u bħala raġel li rċieva l-medalja Gold Star li tilef lill-għażiża martu Shannon fi gwerra maħluqa minn Iżrael, ma nistax nagħti appoġġ lill-pożizzjoni li tintbagħat il-ġenerazzjoni li jmiss biex tiġġieled u tmur fi gwerra li ma sservix lill-poplu Amerikan u li ma tiġġustifikax il-prezz tal-ħajjiet tal-Amerikani.) Kliem sorprendenti imma ċari u diretti, li fuq naħa jfakkruna fil-ħruxija tal-gwerra u fuq l-oħra jagħtuna l-konfort li għad hawn kuxjenza u għad hawn bnedmin li lesti li jitkellmu fil-miftuħ kontra kull kurrent u interess personali.

Ta’ fuq u ta’ taħt

6. F’dan hemm il-vuċijiet ta’ dawk li jmexxu, li jridu jieħdu deċiżjonijiet politiċi, u hemm dawk li huma minn taħt. Dawk li jridu jobdu dak li ma jridux jobdu. Dawk li jittamaw li ma jingħatawx direzzjonijiet li ma jridux jieħdu. Il-vuċi tagħhom hija iktar importanti. Hija dik li l-istorja tikkunsidra, forsi aktar tard mill-eventi rappurtati, kif għamlet b’dik ta’ Wilfred Owen. Il-medja indipendenti u kuraġġuża qed tipprova twettaq dan biex tmiss moħħ u qalb min qiegħed jiżbalja. Kemm għandha, jew kemm ser ikollha effett, għad irridu naraw. Biss huwa proċess li minnu nistgħu nagħrfu aktar li d-dinja ma tridx titgħallem. Trid, minflok, tibqa’ fejn hija: wieqfa, tħalli lilha nfisha titlef l-aqwa valuri li għandha biex tieħu dak li m’għandhiex. Il-paċi, il-ġustizzja, il-liġi huma iktar importanti biex il-bnedmin jgħixu u jsibu soluzzjonijiet mill-gwerer.

Inutilità

7. F’dan m’hemm xejn li jagħti xi forma ta’ glorja lill-bniedem. Hemm id-diżunur li toqtol oħrajn u li tkompli tikkomplika dak li qed immissu miegħu fid-dinja. Dan mhuwiex mod ta’ kif isiru l-affarijiet, iktar u iktar minn dawk li għandhom storja ta’ kif wieħed jasal permezz tad-diplomazija. Minn dan kollu huwa dejjem il-poplu li jbati. Sija fil-ħajjiet, kif ukoll fit-telf ekonomiku. Bi gwerra u iktar gwerra, l-għoli tal-ħajja mhuwiex ser jiġi kontrollat. Ser naraw iktar flus minfuqa f’armamenti li jiswew il-biljuni, li flok ikabbru d-dinja u l-ekonomija ser ikissru u jżarmaw dak li bnejna. Jekk qabel kien hemm min jiddikjara Dulce et decorum est Pro patria mori, illum niftakru biss li kif kien qalilna l-poeta, hija biss gidba kbira u antika.

IX-XATT TAX-XGĦAJRA - ĦSARAT IKKAWŻATI BIL-MALTEMP

34961. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u x-Xogħlijiet Pubbliċi: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34071 u 34074 fir-rigward tal-ħsarat ikkawżati bil-maltemp fix-Xatt tax-Xgħajra, jista’ l-Ministru jgħid x’ħidma saret jew hemm ippjanata li ssir f’dawn ix-xhur?

 

06/03/2026

 

ONOR. CHRIS BONETT: Nirreferi lill-Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 34074.

 

Seduta Numru 448

23/03/2026

IL-KALKARA - BAJJA TA’ RINELLA - ĦSARAT IKKAWŻATI BIL-MALTEMP

34960. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34072 u 34075 fir-rigward tal-ħsarat ikkawżati bil-maltemp fil-Bajja tar-Rinella fil-Kalkara, jista’ l-Ministru jgħid x’ħidma saret jew hemm ippjanata li ssir f’dawn ix-xhur?

 

06/03/2026

 

ONOR. OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali Il-Kalkara li b’żieda mat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34072 u 34411, twettaq xogħol ta’ tindif sabiex tneħħa ammont ta’ ġebel li nġabar fit-triq ta' madwar il-bajja kif ukoll minn fuq ir-ramel, filwaqt li r-ramel li tela’ fit-triq reġa’ tqiegħed lura f’postu fil-bajja.

 

Seduta Numru 448

23/03/2026

IL-KALKARA - BAJJA TA’ RINELLA - ĦSARAT IKKAWŻATI BIL-MALTEMP

34959. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u x-Xogħlijiet Pubbliċi: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34072 u 34075 fir-rigward tal-ħsarat ikkawżati bil-maltemp fil-Bajja tar-Rinella fil-Kalkara, jista’ l-Ministru jgħid x’ħidma saret jew hemm ippjanata li ssir f’dawn ix-xhur?

 

06/03/2026

 

ONOR. CHRIS BONETT: Nirreferi lill-Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari. 34075.

 

Seduta Numru 448

23/03/2026

IX-XATT TA’ WIED IL-GĦAJN - ĦSARAT IKKAWŻATI BIL-MALTEMP

34958. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34073 u 34076 fir-rigward tal-ħsarat ikkawżati bil-maltemp f’Wied il-Għajn, jista’ l-Ministru jgħid x’ħidma saret jew hemm ippjanata li ssir f’dawn ix-xhur?

 

06/03/2026

 

ONOR. OWEN BONNICI: Ninsab infurmat mill-Kunsill Lokali Wied il-Għajn li qed iżomm kuntatt dirett mal-periti ta’ Infrastructure Malta u x-xogħol miexi sew. Il-ħsarat ikkawżati mill-maltemp se jiġu rranġati kollha, peress li l-promenade qed issir mill-ġdid.

 

Seduta Numru 448

23/03/2026

IX-XATT TA’ WIED IL-GĦAJN - ĦSARAT IKKAWŻATI BIL-MALTEMP

34957. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u x-Xogħlijiet Pubbliċi: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 34073 u 34076 fir-rigward tal-ħsarat ikkawżati bil-maltemp f’Wied il-Għajn, jista’ l-Ministru jgħid x’ħidma saret jew hemm ippjanata li ssir f’dawn ix-xhur?

 

06/03/2026

 

ONOR. CHRIS BONETT: Nirreferi lill-Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari. 34076.

 

Seduta Numru 448

23/03/2026

WIED IL-GĦAJN - PJAN GĦAT-TURIŻMU

34956. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Deputat Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u t-Turiżmu: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 4462 u 9420, jista’ d-Deputat Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u t-Turiżmu jgħid jekk mit-12 ta’ Ġunju 2023 sal-lum, il-pjan għat-Turiżmu f’Wied il-Għajn huwiex finalizzat jew le? Jekk iva, meta ser ikun ippubblikat?

 

06/03/2026

 

ONOR. IAN BORG: Ninforma lill-Onor. Interpellant li minn dak iż-żmien seħħ tibdil, li minn pjan ta’ riġenerazzjoni turistika trasforma ruħu fi pjan ta’ investiment infrastrutturali. Għaldaqstant nitolbu jirreferi l-Mistoqsija tiegħu lill-Ministeru kkonċernat.

 

Seduta Numru 448

23/03/2026

X'ĠEJ GĦALINA

1. Għall-kuntrarju ta’ dawk li jħobbu jgħixu fid-dinja tagħhom u ma jagħtux każ il-verità. Għall-kuntrarju ta’ dawk li jippreferu jgħixu illużjoni aktar milli r-realtà. Għall-kuntrarju ta’ dawk li jibqgħu ma jħarsux, ma jisimgħux u ma jitkellmux. Nagħżel li mmur fid-direzzjoni opposta, anki jekk inkun waħdi. Nagħżel li nibqa’ saqajja mal-art u anki jekk nara xquq ta’ tama, dawn nerġa’ nqishom billi nistaqsi u nivverifika. Ilni numru ta’ snin u f’leġislaturi biżżejjed biex nifhem li meta taħrab minn dan il-proċess kollu, ħsara lill-elettorat li tirrappreżenta tkun qed tagħmel. Mhux biss, imma tkun qiegħed tmur kontra tiegħek innifsek stess f’dak li dejjem tiftakar li l-bniedem jibqa’ dak li hu. Mhux biss, imma li l-poter jaħkem u jsir velenuż, jibdel lil min iġorru u jsir mhux aktar strument għall-oħrajn imma għan għalih innifsu.

Dak li qiegħed nara

2. Minn dak li hu għaddej, tul dawn l-aħħar xhur dħalna f’fażi demokratika mhux proprju l-aqwa. Minn meta ġie mħabbar u mxandar id-diskors tal-Budget tal-Ministru tal-Finanzi bdejna proċess li jrid jikkonvinċina li kollox huwa tajjeb. Irid iddaħħalna fil-forma mentali li, l-ewwel: ma jistax ikollna Gvern aqwa milli għandna; it-tieni: li ma jistax isir aħjar milli huwa jwettaq; u t-tielet li l-Oppożizzjoni mhijiex ippreparata. Qed isir infiq ta’ flejjes kbar mingħajr ebda skruplu ta’ xejn. Kull ġurnata nsibu li hemm fit-triq messaġġi ġodda biex, anki jekk weqfin fit-traffiku, naraw u nemmnu. Kull messaġġ huwa ġenerali imma dirett biex jgħidilna li huwa l-aqwa u l-aħjar. Ma’ dan iktar, kull ġurnata fil-mezzi tax-xandir nazzjonali u fuq dawk soċjali hemm biss id-dominanza, kważi assoluta tal-Gvern, jew ta’ dawk imqabbdin minnu, biex “jinfurmawna” kemm kollox huwa tant tajjeb li ma hemmx il-bżonn li tibdel.

Aħjar le

3. F’dan iktar il-ħsieb ossessjonanti u minn taħt li m’hemmx bżonn tibdel għax kollox huwa sewwa u li għalhekk, jekk tibdel, tkun qiegħed tissogra fix-xejn. Huwa ċar ħafna li dan irid jingħad lilna: aħjar kif int milli kif tista’ tkun. Bħalissa fil-Parlament ħerġin it-tweġibiet fuq kemm intefqu flus, u qed jintefqu ħafna, sabiex dan kollu jiġi msammar f’moħħna. Tant il-propaganda hija effettiva, u tant il-partit tal-Oppożizzjoni, u tant il-gazzetti tar-Raba’ Pilastru tad-demokrazija m’għandhomx mezzi jew aċċess veru, li dan qiegħed manifestament jitwemmen. L-istħarriġ tal-Maltatody tal-Ħadd 15 ta’ Marzu għandu jiftaħ l-għajnejn għax jipprova proprju dan. Jipprova, kjarament, li avolja hemm 45.6% li ddikjaraw li ser jivvutaw lill-Partit Nazzjonalista, hemm biss 32.4% li jiddikjarawh ippreparat biex jiggverna, u terġa’, li 8% biss li għandu ċans li jirbaħ elezzjoni ġenerali. Din mhijiex riżultat ta’ opinjoni oġġettiva u infurmata, imma waħda meħuda wara xhur ta’ bumbardamenti medjatiċi. Nistgħu ninjorawha, imma dik hi. Ejja nifhmu dak li ġej għalina.

Għalija

4. Dan għalija huwa diġà ta’ ċerta gravità u li jġib fis-sogru d-demokrazija. U nibqa’ ma naqbilx ma’ min irid jelimina l-istazzjonijiet politiċi. Bihom hemm forma ta’ bilanċ li mingħajrhom ma jkun hemm xejn, salv vuċi totali u assoluta tal-partit fil-Gvern. M’hemmx garanziji għad-demokrazija f’xi kumitat jew xi għażla ta’ bnedmin suppost “indipendenti” fix-xandir, salv realtà waħda: li wieħed irid jissoda biss il-vuċi kuntrarja. Imma ’l bgħid minn dan hemm dak li qiegħed jiżviluppa fuq dak istituzzjonali. Għandek passi li sejrin biex jikkonsolidaw il-poter kontra l-bilanċ demokratiku li għandna, bi dritt, li nitolbu li jkollna. L-ewwel: flok qed inżidu fit-trasparenza, l-onestà u l-kontabilità qed nipproċedu sabiex il-Ministri ma jiddikjarawx l-assi tagħhom, kif bil-liġi huma obbligati li jagħmlu. Dan huwa żbaljat minnu nnifsu, perikoluż, u li jiftaħ il-bieb għal iktar tentazzjonijiet għax il-kontrolli jonqsu. Tberik indirett b’ommissjoni ta’ atti ta’ korruzzjoni futuri.

It-Tieni u t-Tielet

5. Fit-tieni: is-sitwazzjoni tal-għażla ta’ Prim Imħallef hija daqshekk iktar inutilment ikkumplikata u fiha l-perikolożità tagħha. Flok hemm ftehim loġiku, sempliċi u dirett bejn żewġ bnedmin, issa ser inżidu fl-istrutturi, fil-kumplikazzjonijiet ulterjuri sabiex kif inhuwa ovvju, finalment tgħaddi tal-Prim Ministru. Flok nosservaw il-Kostituzzjoni u l-emendi li saru mill-istess Gvern, qed inżommuhom lura, infixkluhom. Dan fih tiegħu iktar fil-konsegwenzi quddiem il-fatt li bħalissa diġà dħalna fis-sitwazzjoni fejn dak li huwa temporanju ġej, biċċa biċċa, permanenti. Wieħed li jfakkarna li qegħdin f’sitwazzjoni fejn qed inżommu lura l-proċess demokratiku normali li nagħżlu u wara, min jiġi, persuna ġdida li diversi qed jistennew li forsi jkun jista’ jibda l-passi tiegħu. It-tielet: fl-ostakli kontinwi sabiex l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra ma jiġux emendati. Il-Parlament irid iwieġeb għar-realtà demokratika tal-lum u jekk dan il-proċess ma jsirx ser nibqgħu weqfin f’xenarju li huwa komdu ħafna għall-Gvern. F’dan hemm iktar x’jinkwetani, imma dawk il-pożizzjonijiet għandhom ifehmuna iktar dak li ġej għalina.

Fejn sejrin

6. Il-magna tal-Gvern tidher li hija fl-aqwa tagħha u l-pajjiż huwa bħalissa konvint fil-maġġoranza ta’ dawk li fl-aħħarnett jiċċaqalqu sabiex imorru jivvutaw. Mhux faċli biex tibdel dan li huwa llum iffurmat, u ċerti mumenti nara wkoll min fl-Oppożizzjoni huwa stess ma tantx jgħin. Dak li sejrin għalih jidher li għal diversi huwa diġà stabbilit. Il-konklużjoni hija lesta u anki jekk għadhom m’għaddewx il-ħames snin, hemm ħafna li qed jimbuttaw għal elezzjoni ġenerali qabel. Wieħed jifhem, għax hemm ħafna problemi ġejjin li huma marbuta ma’ diversi sitwazzjonijiet fejn iż-żieda tal-prezz taż-żejt u tal-gass u l-ftehim li jrid jiġi mġedded ser jippreżenta sfidi qawwija. Kif ukoll aħjar issa li jemmen li ċertament ser jirbaħ, milli jissogra. Hu x’inhu, mill-Oppożizzjoni, anki jekk l-ispazju huwa ristrett, xorta wieħed irid jibqa’ jikteb u jsemma’ l-vuċi tiegħu sewwa, anki jekk mhux utilizzat sewwa. It-triq f’dan tibqa’, u hija twila. Kampanja elettorali hija, kif nafu, leġislatura fiha nfisha. Nittama biss f’dawk li jridu jisimgħu, li wieħed jifhem dak li ġej għalina u kif għandu jirreaġixxi għalih biex effettivament jibdlu.

ĦAL TARXIEN/RAĦAL ĠDID - TRIQ IT-TARZNA - XOGĦLIJIET

34949. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u x-Xogħlijiet Pubbliċi: Jista’ l-Ministru jgħid x’xogħlijiet qed isiru fi Triq it-Tarzna, f’Ħal Tarxien/Raħal Ġdid u kemm ser jiġu jiswew?

 

06/03/2026

 

ONOR. CHRIS BONETT: Ninforma lill-Onor. Interpellant li bħalissa mhux għaddejjin xogħlijiet minn Infrastructure Malta fit-triq imsemmija.

 

Seduta Numru 446

17/03/2026

KONTRO-MANDATI

34948. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja u r-Riforma tas-Settur tal-Kostruzzjoni: Jista’ l-Ministru jgħid kemm ġew preżentati kontro-mandati matul is-sena 2025 u jindika skont il-kategorija rispettiva tagħhom?

 

06/03/2026

 

ONOR. JONATHAN ATTARD: Ninforma lill-Onor. Interpellant illi Kontro-mandati Superjuri matul is-sena 2025 kien hemm is-segwenti:

 

	Prim Awla	Familja
Sekwestru	654	44
Inibizzjoni	101	21
Qbid	32	5

 

Filwaqt li Kontro-mandati Inferjuri kien hemm is-segwenti:

Sekwestru	892
Qbid	40

 

Seduta Numru 446

17/03/2026

MANDATI KAWTELATORJI U EŻEKUTTIVI

34947. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja u r-Riforma tas-Settur tal-Kostruzzjoni: Jista’ l-Ministru jgħid kemm ġew preżentati mandati kawtelatorji u eżekuttivi matul is-sena 2025 u jindika skont il-kategorija rispettiva tagħhom?

 

06/03/2026

 

ONOR. JONATHAN ATTARD: Ninforma lill-Onor. Interpellant illi Mandati Kawtelatorju fil-Qrati Inferjuri matul is-sena 2025 kien hemm:

Mandati Kawtelatorju - Inferjuri
Sekwestru	412
Qbid	21

 

Filwaqt li Mandati Kawtelatorji - Superjuri kien hemm is-segwenti matul is-sena 2025:

Mandati Kawtelatorji - Superjuri
	Prim Awla	Familja
Sekwestru	415	15
Inibizzjoni	181	9
Qbid	25	1

 

Matul is-sena 2025 kien hemm ukoll is-segwenti Mandati Eżekuttivi fil-Qrati Superjuri:

Mandati Eżekuttivi - Superjuri
	Prim Awla	Familja
Sekwestru	356	14
Qbid	15	1

 

 Finalment, Matul is-sena 2025 kien hemm ukoll is-segwenti Mandati Eżekuttivi fil-Qrati Inferjuri:

Mandati Eżekuttivi - Inferjuri
Sekwestru	1030
Qbid	33

 

Seduta Numru 446

17/03/2026

KODIĊI ĊIVILI - ARTIKLU 495A - RIKORSI

34946. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja u r-Riforma tas-Settur tal-Kostruzzjoni: Jista’ l-Ministru jgħid kemm ġew preżentati rikorsi taħt id-dispożizzjoni tal-artiklu 495A tal-Kodiċi Ċivili matul dawn l-aħħar sentejn (2024 u 2025)? Jista’ jgħid ukoll kemm minnhom ġew deċiżi u kemm hemm pendenti sal-ġurnata li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari?

 

06/03/2026

 

ONOR. JONATHAN ATTARD: Ninforma lill-Onor. Interpellant illi rikorsi taħt id-dispożizzjoni tal-artikolu 495A tal-Kodiċi Ċivili matul dawn l-aħħar sentejn (2024 u 2025) kien hemm is-segwenti:

- Fl-2024 ġew preżentati 18-il rikors, bi 12 għadhom pendenti u 6 li ġew deċiżi.

- Fl-2025 ġew preżentati 34-il rikors, bi 33 għadhom pendenti u 1 li ġie deċiż.

 

Seduta Numru 446

17/03/2026

QORTI TAL-ĠUSTIZZJA - KARIGI TA’ DIRETTURI PENDENTI

34945. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja u r-Riforma tas-Settur tal-Kostruzzjoni: Jista’ l-Ministru jgħid kemm hemm karigi ta’ Diretturi pendenti fil-Qorti tal-Ġustizzja? Jista’ wkoll jindika f’liema pożizzjonijiet huma u meta ser isiru s-sejħiet għalihom?

 

06/03/2026

 

ONOR. JONATHAN ATTARD: Ninforma lill-Onor. Interpellant illi fil-preżent hemm kariga waħda vakanti ta’ Direttur, dik ta’ Director (Legal Services) fl-Aġenzija dwar is-Servizzi tal-Qrati. Is-sejħa għal din il-pożizzjoni tinħareġ skont il-proċeduri u l-approvazzjonijiet meħtieġa.

 

Seduta Numru 446

17/03/2026

 

ĊENTRU TAL-ARBITRAĠĠ - KAŻIJIET PENDENTI

34944. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ġustizzja u r-Riforma tas-Settur tal-Kostruzzjoni: Jista’ l-Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet pendenti quddiem iċ-Ċentru tal-Arbitraġġ sal-31 ta’ Diċembru 2025? Jista’ jgħid ukoll kemm ġew deċiżi u kemm ġew terminati matul din l-istess sena?

 

06/03/2026

 

ONOR. JONATHAN ATTARD: Ninforma lill-Onor. Interpellant illi minn Marzu tas-sena 2000 (meta beda jopera ċ-Ċentru) ġew reġistrati 7,385 każ li minnhom 491 kienu pendenti sal-31 ta’ Diċembru 2025. Matul is-sena 2025, ġew deċiżi 180 każ u ġew terminati 97 każ.

 

Seduta Numru 446

17/03/2026

PARTI MILL-IDENTITÀ TAGĦNA

1. Fid-dinja tagħna għandna bnedmin li jibqgħu determinanti fil-formazzjoni sħiħa tagħha. Dawk li jgħixu jaħdmu bil-ħsieb li ser iħallu l-memorja tagħhom mod fl-istorja, mentri fir-realtà jmorru f’dik differenti. Jgħixu fil-linja li qabdu qabilna f’dak li kienu jsejħu, u għandhom oħrajn warajhom jaħsbu għalih: Cursus honorum. Dik il-linja ta’ inkarigi f’pożizzjonijiet u ħatriet politiċi fl-Istat fejn il-bniedem jara lilu nnifsu tielgħa taraġ. Dejjem iktar ’il fuq u fejn ma jarax lilu nnifsu nieżel lura ’l isfel. Imma anki jekk ikun hekk, jew viċin dan, xorta l-istorja tiddetermina kif jibqa’ magħruf jew f’liema forma ta’ importanza huwa jingħata.

Hekk qalu għalih

2. Fit-3 ta’ Jannar ta’ din is-sena ftakarna wkoll fit-twelid, fis-sena 106 Q.K., ta’ wieħed minn dawn il-bnedmin. Marcus Tullius Cicero: politiku, avukat, skular, filosfu, oratur u bniedem tal-Istat li mexa f’din id-dinja f’karriera li parti sew minnha iddedikaha għas-servizz ta’ Ruma. Bħala bniedem kien ġej minn għeruq umli, mhux mill-klassijiet ta’ fuq. Imma l-iktar bl-intelliġenza, u bil-ħbiberiji u bl-alleanzi li għamel wara, sab ruħu fiċ-ċentru ta’ esperjenzi pubbliċi mill-iktar qawwija. Ma kienx fl-unuri dejjem, anzi għadda minn ħafna fil-kunflitti li daħal fihom ma’ Rumani oħra iktar importanti minnu. Beda kontra Gaius Verres, dak li kien Gvernatur ta’ Sqallija u Malta, u lil Ċiċerun akkużah b’atti ta’ korruzzjoni wara li kien ġabar il-provi sew, inkluż ta’ Maltin li kienu marru jkellmuh biex jirrapportaw kemm dan kien seraq u ħa mit-tempji f’żejt u għasel, fost l-oħrajn.

Mhux ward

3. Il-karriera, dak li sejjaħna ‘Cursus honorum’ tiegħu kienet eżemplari, imma fl-eventi li żviluppaw wara l-qtil ta’ Ġulju Ċesri (100 Q.K. – 44 Q.K.), li seħħet fil-15 ta’ Marzu 44 Q.K., ma baqax dak li kien fl-importanza li kien laħaq. Madanakollu f’ħajtu kiteb ħafna u ħalla daqshekk ieħor kitba warajh. Għandna l-fortuna li dan il-bniedem mhux biss irrifletta u kiteb, imma wkoll li ħa ħsieb jittraduċi mill-Grieg għal-Latin diversi kitbiet klassiċi. L-użu tal-Latin tiegħu kien partikolari u bihom, qaddisin kbar bħal Santu Wistin u San Ġirolmu, ġew influwenzati. Tal-aħħar kien iddikjara li ħolom li huwa ġie akkużat li ma kienx verament Nisrani, imma Ċiċeronjan.

Kif kien qal

4. Kif kien kiteb il-mibki Professur Michael Grant (1914-2004): “The influence of Cicero upon the history of European literature and ideas greatly exceeds that of any other prose writer in any language. In most of the literary, political, religious, ethical, and educational controversies that have gravely agitated western mankind he has been passionately and incessantly quoted – usually by both sides.” (L-influwenza ta’ Ċiċerun fuq l-istorja tal-letteratura Ewropea hija ferm ikbar minn dik ta’ kull kittieb ieħor f’kull lingwa. F’ħafna mill-kontroversji letterarji, politiċi, reliġjużi, etiċi u edukattivi li ċaqilqu sew id-dinja tal-punent huwa ġie, u jiġi ċitat b’saħħa u passjoni diversi drabi miż-żewġ naħat tal-argument.) Bniedem li ta’ qabilna kellhom ix-xorti li studjaw sew u jagħrfu l-għeruq tagħhom fih.

Id-dinja llum

5. Id-dinja llum m’għadhiex dik li kienet qabel u abbandunajna ħafna minn dak li kien jiddistingwina. M’għadniex nisimgħu dwaru, u anqas naraw politiċi jiċċitawh. Wisq inqas nisimgħu lil min irid jew qiegħed jaqrah. Anzi, qisu hawn min jaħseb li biex il-ħajja tkun aħjar għandna nħalluh warajna, minsi fil-memorja tal-istoriċi. Fortunatament, però, għad fadal universitajiet u akkademiċi li għadhom jistudjawh sew. F’Mejju tas-sena l-oħra, fil-fatt ġie stampat ktieb voluminuż ta’ Andrew R. Dyck (1947), Professur Emeritu fl-Università ta’ Cambridge, bit-titlu: Cicero: The Man and His Works. Wieħed li kif l-istoriku Amerikan Michael Kulikowski (1970), fir-riċensjoni riċenti tiegħu fil-London Review of Books ifaħħar sew u jiddistingwih, fl-elf u mitt paġna tal-ktieb, b’dan il-mod: “Andrew Dyck’s giant volume begins there, with Cicero’s birth in 106 BC, and sticks relentlessly to biographical chronology. It is very much a life not a a life and times.” (Il-ktieb voluminuż ta’ Andrew Dyck jibda hemm, mat-twelid ta’ Ċiċerun fis-sena 106 Q.K., u jibqa’ strettament ma’ kronoloġija biografika. Iktar ħajtu milli ħajtu u żminijietu.)

It-tnejn

6. Apprezzament tajjeb proprju għax sija Dyck, li ddedika ħajtu għal kitbet Ċiċerun, kif ukoll Kulikowski, li jaf sewwa s-suġġett, jafu x’inhuma jgħidu. It-tnejn jirrikonoxxu li l-fama u l-influwenza politika ta’ Ċiċerun ma baqgħetx li kienet, l-iktar taħt żmien ir-Repubblika Rumana, minkejja li huwa baqa’ jittama li ser jerġa’ jiksibha lura fiż-żmien imperjali. Minn perjodu fejn kien jidher iktar li l-politika kellha xi prinċipju għal dik li l-konvenjenza tal-mexxejja kienet iktar għolja. Xorta, il-kitbiet straordinarji ta’ Ċiċerun assigurawlu mhux aktar saħħa politika, imma kif jgħid Kulikowski, huma dawk li ggarantewlu immortalità.

Niftakruh

7. Ma nippretendix li f’dan l-artiklu ser ngħaddilkom ħafna minn kitbietu. Imma li huwa sabiħ hu li jibqa’ wieħed mill-kittieba li baqa’ kontra mexxejja dittatorjali. Dawk li bla ġustifikazzjoni neħħew il-libertajiet u d-drittijiet tal-bniedem. Dan għax kien jemmen li hemm awtorità iktar għolja fil-prinċipji morali li jwellduhom, li ebda bniedem ma jista’ jneħħi. Fit-trattat tiegħu dwar l-Istat, wara diffikultajiet politiċi varji jikteb: “True law is reason, right and natural, commanding people to fulfil their obligations and prohibiting and deterring them from doing wrong. Its validity is universal; it is immutable and eternal. Its commands and prohibitions apply effectively to good men and those uninfluenced by them are bad. Any attempt to supersede this law, to repeal any part of it, is sinful, to cancel it entirely is impossible.” (Liġi vera hija bbażata fuq ir-raġuni, loġika u naturali, li tikkmanda l-bnedmin biex iwettqu dmirijiethom, li tipprojbihom u żżommhom milli jwettqu l-ħażen. Il-validità tagħha hija universali; ma tinbidilx u hija eterna. Tikkmanda u tipprojbixxi sija fuq il-bnedmin it-tajba u dawk li mhumiex. Kull attentat li ma jirrispettax din il-liġi, li jneħħi xi parti minnha huwa dnub, li jikkanċellaha kompletament huwa impossibbli.) Kliem li jibqgħu jispiraw u jfakkruna li d-demokrazija hija valur u l-liġijiet tagħna li jwettquha daqshekk ieħor li jiġu protetti.

Wara tant snin

8. Wara tant snin irridu nirrikonoxxu, anzi għandna dmir li nwettqu dan ma’ bniedem kbir. Marcus Tullius Cicero mmarkana u jibqa’ hekk jekk irridu nifhmu dak li aħna u kemm hemm x’wieħed jitgħallem u jirrifletti f’kitbietu. Nirringrazzjaw kittieba u akkademiċi li għadhom iżommu għolja l-memorja tiegħu. Nittamaw li fis-snin li ġejjin naraw li jibqa’ magħna u nġibuh lura b’saħħa fl-iskejjel sekondarji u terzjarji tagħna. L-iktar fl-għarfien li kitbietu huma effettivament parti mill-identità nazzjonali u Ewropea tagħna.

MA KIENX JAQBEL

1. F’dawn il-ġranet fejn id-dinja tinsab f’mument mill-iktar diffiċli u kkumplikat, m’għandniex ninsew persuna li ħadmet għal dinja aħjar milli għandna. Kif qed nifhmu, għad hawn min jaħseb li l-problemi ssolvihom bl-armamenti militari. Għad hawn għax erġajna morna lura fi żminijiet meta l-Ewropa u d-dinja kienu mifnija għal sekli twal b’kunflitti. Kull gwerra ġġib magħha mewt u distruzzjoni. Telfiet li ma tistax iġġibhom lura. F’dan konna, bħala Ewropej, bit-tama li mill-aħħar gwerra dinjija kulħadd kien ħa lezzjoni u fehem li l-abbiltà tal-mexxejja hija fid-diplomazija. Il-gwerra għandna, jekk xejn nagħrfu li l-livell tal-periklu tagħha kiber sija bl-użu tal-intelliġenza artifiċjali u magħha dik nukleari.

Fl-eventi

2. F’dawn iċ-ċirkostanzi, b’dak li qiegħed u kien jokkupa għajnejn id-dinja u l-mezzi tal-aħbarijiet tagħna, ħallejna barra persuna partikolari. Fis-17 ta’ Frar ġie nieqes Jessie Jackson (1941-2026), politiku Amerikan li tul dawn is-snin kellu sehem determinanti fil-pajjiż. Għal dawk bħali li smajnih u segwejnih f’ħidma mill-iktar determinata u perseveranti, nammetti li ħassejtu. Kien dak li f’ħafna kompla dak li Martin Luther King (1929-1968) kien irnexxilu jwettaq. F’dan kien dak il-ġuvnott preżenti proprju fl-omiċidju ta’ King nhar l-4 ta’ April f’Memphis. Ra lill-eroj tiegħu u ta’ diversi jmut inġustament quddiemu. Ġabar fuqu d-demm ta’ King f’kull sens. Dak kollu li kien ħadem għalih fil-bidliet li kienu qed isiru f’Amerika kuntrarja għall-ugwaljanza u ġie biċċa biċċa fil-pożizzjoni li jmexxi u jispira dak li ħalla warajh dak il-bniedem kbir u kariżmatiku. Kien, għal snin twal, il-vuċi ta’ dawk li kienu minn taħt. Vuċi favur il-ġustizzja soċjali f’soċjetà fejn din ma kenitx għolja fil-prijorità tagħha.

Mexxej denju

3. Serva lill-poplu li ħabb b’dinjità u attenzjoni. Mhux biss, imma Jackson witta t-triq lil diversi oħrajn biex jieħdu sehem u karigi fl-istat demokratiku. Fl-ewwel kien il-bniedem li żamm il-bandiera tal-ħidma sabiex id-diskriminazzjoni u l-preġudizzju kontra bnedmin ibbażat fuq il-kulur tal-ġilda tagħhom tiġi kuntrastata. Kien dak li xerred iktar il-preżenza u l-ħidma attiva ta’ dan il-moviment fl-irkejjen kollha tal-pajjiż. Fit-tieni mexa ’l quddiem sabiex, kontra kull kurrent li sab quddiemu, iħabbat il-bibien tal-Partit Demokratiku sabiex dan jinbidel. L-istrutturi nterni ċċaqilqu, u magħhom iċċaqilqet dik ta’ diversi delegati fi proċess uniku. Kien dak li minkejja d-diffikultajiet li mess magħhom, f’xenarju avvers ressaq il-kandidatura tiegħu għall-Presidenza Amerikana darbtejn, fl-1984 u fl-1988. Hemm, kull darba ġieb ’il quddiem is-sejħa u t-tama ta’ diversi li kien wasal il-mument li jkun hemm President differenti.

Diskorsi

4. F’ħafna kien kariżmatiku. Kapaċi jiġbed in-nies warajh. Kapaċi li jmexxi movimenti varji bħal dak PUSH (People United to Save Humanity), li wara sar People United to Serve Humanity). Kien preżenti f’xenarji mondjali u ltaqa’ ma’ ħafna. Ġie deskritt tajjeb ħafna f’reċensjoni f’The Economist fejn inkiteb hekk: “It needed a leader – someone with intelligence and courage, will, discipline, divine inspiration – to make King’s long arc of moral justice bend just that bit faster.” (Kellha bżonn dak il-mexxej – dak il-bniedem intelliġenti u kuraġġuż, b’rieda, dixxiplina, ispirazzjoni divina – biex jagħmel li l-qaws tal-ġustizzja morali ta’ King jitgħawweġ dak id-daqsxejn aktar malajr.) Kien dak li fil-missjoni soċjali u reliġjuża tiegħu għamel il-pass importanti li jikkandida ruħu għall-presidenza tal-pajjiż. Kif ingħad fil-gazzetta Taljana Avvenire: “Ha cambiato la nazione. Ha servito in modi che non gli sono mai riconosciuti.” (Biddel il-pajjiż. Serva b’modi li għalihom ma ġie rikonoxxut qatt.)

Kien jaf

5. Kien konxju tal-fatt li kien qiegħed jifrex f’territorju kompletament ġdid. Mhux biss, imma f’ħafna, ostili għalih. Fid-darbtejn li għażel li jimxi f’dik it-triq, fl-1984 u fl-1988 kellu diversi fis-simpatija, imma diversi oħra li kienu kuntrarji. Ried jisfronda barrieri antiki, antikwati, diskriminatorji, sabiex jikseb il-kandidatura tal-Partit Demokratiku għall-Presidenza tal-Istati Uniti. Dak li huma ma rnexxilux, għalkemm kien verament ħaqqu. Imma f’dan kollu witta t-triq għal dak li kellu jiġi aktar tard: Barack Obama. L-iktar għax kien eżemplari f’ħidmietu u fl-impostazzjoni li permezz tagħha mexa. Id-diskorsi tiegħu baqgħu f’dan imfakkra u dawk li ġew warajh għamlu użu minnhom direttament jew indirettament. Jekk ridt il-kunsens demokratiku, ridt ukoll il-barka ta’ dik il-parti tal-partit u l-pajjiż li kienu jsegwuh.

Diskors

6. F’diskors partikolari kien wera li kien verament kapaċi jiġbed warajh u jisma’ s-sejħiet u t-tamiet tal-oħrajn. Huwa kien qal: “America is not like a blanket – one piece of unbroken cloth, the same colour, the same texture, the same size. America is more like a quilt; many patches, many pieces, many colours, many sizes, all woven and held together by a common thread.” (L-Amerika mhijiex bħal kutra – biċċa drapp waħda bla qtugħ xejn, tal-istess kulur, l-istess tessut, l-istess daqs. L-Amerika hija iktar bħal kwilt; magħmula minn ħafna biċċiet, b’ħafna kuluri, ta’ qisien differenti imma li kollha huma minsuġa u miżmuma flimkien permezz ta’ ħajta waħda.) F’dan aktar kellu l-għajta politika: “Yes we can”. (Iva, nistgħu nirnexxu.) Dik li aktar tard uża Obama b’tant effett nazzjonali.

Fil-mewt

7. Kif diversi mexxejja ddikjaraw fil-pajjiż u barra, kien bniedem uniku. Sofra d-diffikultà ta’ min irid iwitti t-triq lill-oħrajn warajh. Kien dak li ra ħolma tiġi fis-seħħ, imma din ġiet proprju hekk għax żamm il-kolp u minkejja l-avverżjonijiet u l-kuntrarji li ra baqa’ dritt u pożittiv f’ħidmietu. Kien dak li għaraf ukoll li kien żball li jħalli lill-poplu li dejjem ħabb ikun ’il bgħid mill-Partit Repubblikan, u nsista li għandhom jimmilitaw fih ukoll. Kien fattur u mutur ta’ bidla. M’hemmx dubju li għada pitgħada ser ikun hemm dawk li jiktbu aktar dwar dan. Bniedem li ħadem ħafna u ħajja warajh legat uniku. Iż-żraben tiegħu huma kbar biex jimtlew minn eredi, imma jinsabu għad-dispożizzjoni ta’ min irid jidħol fihom. Illum, wara xahar mill-mewt tiegħu, insellmulu u nirrikonoxxu li warajh ħalla wirt uniku, proprju għax ma kienx jaqbel ma’ dak li ma kienx ġust u sewwa u li għalhekk iddedika ħajtu biex jafferma l-linja t-tajba.

AIMS - VJAĠĠI MINN UFFIĊJALI

34937. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: Jista’ l-Ministru jgħid kemm-il vjaġġ sar minn uffiċjali varji tal-Awtorità dwar l-Integrità fl-Isport Malta (AIMS) minn meta twaqqfet sal-ġurnata li fiha tiġi mwieġba din il-mistoqsija parlamentari? Jista’ wkoll jindika kemm kienet in-nefqa u min kienu l-uffiċjali li attendew?

 

06/03/2026

 

ONOR. CLIFTON GRIMA: Ninforma lill-Onor. Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

 

Seduta Numru 444

11/03/2026

AIMS - DIRETTURI - KUNTRATTI TAL-IMPJIEG

34936. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: Jista’ l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tal-impjieg tad-Diretturi tal-Awtorità dwar l-Integrità fl-Isport Malta (AIMS) li saru s’issa u jindika jekk dawn humiex full-time jew part-time?

 

06/03/2026

 

ONOR. CLIFTON GRIMA: Ninforma lill-Onor. Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

 

Seduta Numru 444

11/03/2026

AIMS - CEOS - KUNTRATTI TAL-IMPJIEG

34935. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: Jista’ l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tal-impjieg tas-CEOs tal-Awtorità dwar l-Integrità fl-Isport Malta (AIMS) li saru s’issa?

 

06/03/2026

 

ONOR. CLIFTON GRIMA: Ninforma lill-Onor. Interpellant li t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

 

Seduta Numru 444

11/03/2026

KONSULENTI - KUNTRATTI TAL-IMPJIEG

34934. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura, is-Sajd u d-Drittijiet tal-Annimali: Jista’ l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratti tal-impjieg tal-konsulenti preżenti li hemm ingaġġati fil-Ministeru tiegħu?

 

06/03/2026

 

ONOR. ANTON REFALO: Il-konsulenti ingaġġati mal-Ministeru għall-Agrikoltura, is-Sajd u d-Drittijiet tal-Annimali huma impjegati skont il-Manwal li kopja tiegħu diġà tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

 

Seduta Numru 444

11/03/2026

IL-BELT, VALLETTA - TRIQ IL-MERKANTI - TELEPHONE BOX

34933. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għall-mistoqsijiet preċedenti rigward it-telephone box ta’ Żmien l-Ingliżi (il-ħamra) li kienet tinsab fi Triq il-Merkanti, fil-Belt, Valletta, li ġiet imneħħija għar-restawr, jista’ l-Ministru jgħid jekk din it-telephone box hijiex ser tiġi installata mill-ġdid?

 

06/03/2026

 

ONOR. OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li t-telephone box se tiġi installata mill-ġdid hekk kif jintemm l-intervent ta’ restawr fuqha.

 

Seduta Numru 444

11/03/2026

ĦAL LUQA - TRIQ IL-GUDJA - XOGĦLIJIET

34932. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent, l-Enerġija u l-Indafa Pubblika: Tista’ l-Ministru tgħid x’xogħlijiet qed isiru fi Triq il-Gudja, f’Ħal Luqa u kemm ser jiġu jiswew? Tista’ wkoll tagħti raġuni għaliex dawn ix-xogħlijiet qegħdin idumu daqshekk biex jitlestew?

 

06/03/2026

 

ONOR. MIRIAM DALLI: Nirreferi lill-Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 34930.

 

Seduta Numru 444

11/03/2026

FACT-FINDING REPORT - RAKKOMANDAZZJONIJIET

34082. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Edukazzjoni, l-Isport, iż-Żgħażagħ, ir-Riċerka u l-Innovazzjoni: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari 32338 u 32739, jista’ l-Ministru jgħid jekk ir-rakkomandazzjonijiet tal-Fact Finding Report ġewx implimentati? Jekk iva, jista’ jgħid kif u meta dawn ir-rakkomandazzjonijiet ġew implimentati peress illi qed titqajjem preokkupazzjoni dwar dan?

03/02/2026

ONOR. CLIFTON GRIMA: Ninforma lill-Onor. Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab hawn taħt;

1. Id-Direttorat tal-Kwalità u Standards f-Edukazzjoni jagħmel external Review. L-external review sar u matul dan ix-xhur, l-istess Direttorat fassal u żviluppa framework ta’ external review li se jibda jintuża f’dawn l-istituzzjonijiet. Dan il-mudell se jiġi varat f’din is-sena skolastika

2. Isiru diskussjonijiet maċ-Child Safety u Child Protection dwar il-każ. Id-diskussjonijiet saru u ma kienx hemm bżonn ta’ investigazzjoni ulterjuri

3. Jitfassal qafas regolatorju għall-ABA. Saru laqgħat bejn stakeholders neċessarji u qed jitlesta rapport.

Seduta Numru 441
04/03/2026

BORMLA - PJAZZA GAVINO GULIJA - XOGĦLIJIET

34081. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u x-Xogħlijiet Pubbliċi: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari preċedenti, jista’ l-Ministru jgħid jekk humiex ser isiru t-tiswijiet neċessarji fi Pjazza Gavino Gulija, f’Bormla?

03/02/2026

ONOR. CHRIS BONETT: Ninforma lill-Onor. Interpellant li d-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi ser jagħmel it-tiswijiet neċessarji.

Seduta Numru 441
04/03/2026

BORMLA - PJAZZA GAVINO GULIJA - XOGĦLIJIET

34080. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari preċedenti, jista’ l-Ministru jgħid jekk humiex ser isiru t-tiswijiet neċessarji fi Pjazza Gavino Gulija, f’Bormla?

03/02/2026

ONOR. OWEN BONNICI: Nirreferi lill-Onor. Interpellant sabiex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

Seduta Numru 441
04/03/2026

TELEPHONE BOX

34079. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għat-tweġibiet tal-mistoqsijiet parlamentari preċedenti, jista’ l-Ministru jgħid jekk hux ser tiġi installata mill-ġdid it-telephone box (il-ħamra) ta’ żmien l-Ingliżi li ġiet imneħħija għar-restawr fi Triq Mariano, il-Belt Valletta?

03/02/2026

ONOR. OWEN BONNICI: Ninforma l-Onor. Interpellant li fil-Belt Valletta m’hemm l-ebda triq jisimha Triq Mariano.

Seduta Numru 441
04/03/2026

IL-FURJANA - ĠNIEN DANTE - LARINĠ

34078. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: Jista’ l-Ministru jgħid jekk hux ser jinġabar il-larinġ li hemm fi Ġnien Dante l-Furjana din is-sena, biex jekk dan il-larinġ huwa tal-bakkaljaw, ma jintilifx?

03/02/2026

ONOR. OWEN BONNICI: Ninsab infurmat li l-Kunsill Lokali tal-Furjana ser ikun qed jagħmel l-arranġamenti meħtieġa biex dan il-larinġ jinqata’ u jsib mezzi kif jista’ jintuża għall-benefiċċju tal-komunità lokali.

Seduta Numru 441
04/03/2026

IL-BIRGU - PARTI TAL-PONTA - TINDIF

34077. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali: B’referenza għall-mistoqsijiet parlamentari preċedenti, jista’ l-Ministru jara li t-tindif tal-parti tal-Ponta tal-Birgu jsir peress li huwa ta’ periklu għal terzi? Jista’ wkoll jara li tingħata l-attenzjoni neċessarja?

03/02/2026

ONOR. OWEN BONNICI: Nitlob lill-Onor. Interpellant jipprovdi iktar informazzjoni dwar liema parti tal-Birgu qed jirreferi għaliha.

Seduta Numru 441
04/03/2026

IL-MEDJAZZJONI F'PAJJIŻNA

1. Huwa dejjem tajjeb li dawk li jispiċċaw, jew jafu li ser jispiċċaw f’kawża, ikollhom mod ta’ kif jaslu fi ftehim qabel. Fis-sistema legali tagħna u ta’ diversi pajjiżi oħra ma tantx hemm importanza mogħtija lill-medjazzjoni. Forsi f’dan irid jingħad aħjar li hemm inqas fiduċja li ser tirnexxi minn dawk li s-soltu mdorrija jikkumbattu fil-Qorti u fl-aħħar li jkollhom sentenza. M’hemmx biżżejjed kunfidenza proprju għax mhijiex parti mis-sistema legali u għalhekk ma tiġix użata għal kemm għandha saħħa u potenzjal. Hija ħasra li minkejja l-fatt li għandna Ċentru tal-Medjazzjoni, u li ilu għoxrin sena skorruti jaħdem fil-Qorti tal-Familja, għadna pass lura. Fil-verità, il-kultura legali tista’ tinbidel jekk ikun hemm liġijiet li jistabbilixxu l-medjazzjoni f’aktar każijiet minn dawk marbuta mal-familja.

Hemm lok għaliha

2. Kien pass differenti mis-soltu dak li wassalna sabiex indaħħlu l-proċess tal-medjazzjoni bħala parti mis-sistema legali fil-kwistjonijiet marbuta mas-separazzjonijiet. Kienet sfida xejn faċli u diversi kienu tal-parir kuntrarju. Disprezz u nuqqas ta’ piż favur, fil-loġika legali Maltija li din setgħet taħdem bejn il-poplu. Fis-sens li l-linja litiġjuża, dik li trid tikkumbatti kollox, jew inkella l-pika li takkumpanja dawn ix-xenarji żammew u daħlu ċerti barrieri. Biss, issa li hemm riżultati tajba f’dak li l-medjazzjoni wettqet u għadha twettaq fil-kamp tal-familja, wieħed għandu janalizza mill-ġdid is-sitwazzjoni sabiex jara jekk għandux iwettaq passi oħra ’l quddiem.

Strument legali

3. Kif inhija s-sistema ġewwa dan il-kamp, hemm ċerti prinċipji kostituttivi li daħlu fil-medjazzjoni fil-Qorti tal-Familja. L-ewwel: li kull ċittadin għandu dritt personali li jieħu sehem waħdu u ma jiddependix fuq oħrajn sabiex jidħol għaliha. It-tieni: li f’dan il-proċess hemm il-libertà assoluta li wieħed jieħu sehem, jew le. It-tielet: li l-medjaturi huma mħallsa għas-servizzi tagħhom mill-Istat. Dawn il-linji jfissru li, u kienu l-elementi li f’daqqa ġiebu ħidma qawwija sabiex flok kawża quddiem il-Prim’Awla tal-Qorti, il-partijiet jaslu għal ftehim maqbul bejniethom. Nirringrazzjaw, b’mod partikolari, lill-medjaturi; it-tieni, lill-Imħallfin, u t-tielet lill-avukati li servew u li qed iservu fis-sistema. Dawk li lkoll f’daqqa għamluha suċċess legali. F’dawn is-snin twal kien hemm ’il fuq minn tletin elf koppja, jiġifieri sittin elf ruħ, li użaw dawn is-servizzi.

M’hemmx dubju

4. F’dan ma hemmx dubju li l-medjazzjoni rnexxiet u tista’ tkun iktar ta’ strument ta’ suċċess f’għelieqi legali oħra. Dan għax illum għandna ftit aktar għarfien tal-valur tal-medjazzjoni. Iktar u iktar meta għandna, l-ewwel, l-għodda taċ-Ċentru tal-Medjazzjoni, imwaqqaf bil-Kapitolu 474 tal-Liġijiet ta’ Malta (2004), kif ukoll, it-tieni, il-kors universitarju li twaqqaf apposta biex jifforma l-medjaturi. Fuq dan wieħed jifhem li l-Gvern ippreżenta abbozz ta’ liġi biex jissoda dak li waqqafna għoxrin sena ilu. Dan, minnu nnifsu, huwa pass pożittiv u li jagħmel ġieħ lill-Gvernijiet Nazzjonalista, li kellhom il-viżjoni sabiex dan isir. Il-medjazzjoni llum irridu nirreġistraw li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu li għandha tingħata iktar għodda legali biex twettaq ħidmietha aħjar. Proprju l-abbozz ta’ liġi li ġie diskuss f’dawn il-ġranet huwa f’dik id-direzzjoni. Proposti ġodda u differenti, fejn wieħed irid ikun attent li l-ispirtu liberu tal-medjazzjoni ma jintilifx. Ċertament, però, wieħed ma jistax jiġġudika qabel u jrid jara kif dawn ser jaħdmu, għalkemm il-linja hija ċara ħafna.

Nistgħu nimxu

5. Fil-liġi prinċipali diġà hemm il-poter sabiex il-Ministru tal-Ġustizzja jkun jista’ jistabbilixxi li kif daħlet il-medjazzjoni fil-kwistjonijiet marbuta mal-familja, dan il-proċess jista’ jidħol f’oħrajn. Hemm għalqa fertili, sija f’kawżi ta’ natura kummerċjali, kif ukoll f’dawk quddiem it-Tribunali għal Talbiet Żgħar. Jekk l-Istat jieħu fuqu l-ispejjeż marbuta ma’ ħidmet il-medjaturi naħseb li din tirnexxi. Il-finanzi minfuqa fuq il-medjazzjoni huma dawk li bihom innaqqsu oħrajn. Jekk nagħrfu li meta kawżi f’dawn iż-żewġ setturi jdumu biex ikunu deċiżi, ikunu qed jixħtu lura l-proċess, speċjalment f’dak ekonomiku. Mhux biss, imma tkun qed tibni kultura iktar qawwija fost dawk li huma fin-negozju li huwa vantaġġjuż li jsir hekk. Il-medjazzjoni tippermetti li informazzjoni sensittiva, jew li tagħti vantaġġ lill-kompetitur ta’ min ikun qiegħed fil-proċess ma toħroġx, imma tibqa’ kunfidenzjali. Aktar minn hekk, tippermetti li ma jkunx hemm kumplikazzjonijiet li kawża ġġib magħha bejn bnedmin fin-negozju.

Kritika

6. Nammetti magħkom li dawn is-snin li fihom rajt il-medjazzjoni titwieled u titħaddem, jagħtuni sodisfazzjon kbir. Is-suċċess tagħha jixhduh kemm dawk il-bnedmin li ġew bżonnha, kif ukoll il-fatt li llum ma hemmx dubju li l-maġġoranza issa jaqblu magħha. Kien mument diffiċli ħafna għalija, li kont għadni kif qbadt linja ta’ tibdiliet fil-Qrati tagħna, li sibt tant bnedmin kontra tiegħi. Għal ħafna żmien kont qed nikkumbatti waħdi, u nammetti li lanqas dawk li kienu fil-Partit miegħi ma kienu qed joħorġu jdoqqu. Inkitbu artikoli, saru dibattiti varji lkoll kontra sabiex din ma ssirx u ma taħdimx. Sibtni wkoll naqla’ attakki personali, li fihom ġejt deskritt f’termini xejn tajbin. Fortunatament dak il-mument issa ġie superat, proprju għaliex il-medjazzjoni sarrfet il-vantaġġi tagħha. Ngħid ‘grazzi’ lill-perseveranza li kelli biex baqgħet hemm. U għalhekk kelli, bi pjaċir nara li maż-żmien kien hemm ferm iktar min kien favur u mxejna ’l quddiem.

Nifhem

7. Illum nifhem aktar li dak li daħħalt jaħdem fis-16 ta’ Diċembru 2003 kien kunċett totalment ġdid, u billi ma kienx hemm esperjenza legali tiegħu, ma kienx tant konċepibbli jew aċċettabbli dak iż-żmien. Dak li kelli u għad għandi fiduċja fih ried iż-żmien tiegħu tal-prova ma’ oħrajn. Illum, ċertament, minħabba l-prattika kostanti għal tnejn u għoxrin sena, din biddlet aktar. U f’dan kien tajjeb li l-medjazzjoni ma tintmissx, u titħalla taħdem għal perjodu twil. Li issa qed isiru numru ta’ emendi jafferma aktar il-valur tagħha, għalkemm jibqa’ l-fatt li trid dejjem kura u attenzjoni. Hemm bżonn li jkun hemm min iħares dak li jiġi fis-seħħ sabiex jiġi assigurat li l-medjazzjoni taħdem fid-direzzjoni li rriduha, u mhux tieqaf.

Inħares lura

8. Fuq dan inħares lura u nagħraf li kien staġun ta’ bidliet li daħlu fis-seħħ. Dawk marbuta, fost diversi oħrajn, mal-użu tal-Ittri Uffiċjali Eżekuttivi, it-Tribunal ta’ Reviżjoni Amministrattiva, kif ukoll dawk li ssudaw iċ-Ċentru Malti tal-Arbitraġġ. L-esperjenza li nġabret wieħed jista’ jkompli jaħdem fuqha, kif qed isir fil-medjazzjoni. Nemmen li ċ-Ċentru Malti tal-Arbitraġġ għandu bżonn aktar fondi u aktar kwistjonijiet legali, bħal dawk marbuta ma’ inċidenti tat-traffiku, li jsibu ruħhom deċiżi hemm. L-istess għall-Ittra Uffiċjali Eżekuttiva, li tista’ tiġi ssudata iktar, u li t-Tribunal ta’ Reviżjoni Amministrattiva, li għalaq sbatax-il sena jaħdem (mill-1 ta’ Jannar 2009), li wkoll wera l-vantaġġi tiegħu, jista’ jiżdied fil-kompetenza tiegħu. Hemm ħafna xi jsir, u b’sodisfazzjon ngħid li kelli x-xorti li nkun parti minn dawk il-bidliet, li nittama li jibqgħu jiġu kkurati u ssudati għall-ġid tal-poplu tagħna. F’dan kollu nibqa’ nemmen li d-dħul tal-medjazzjoni f’pajjiżna kien u għadu pass fid-direzzjoni t-tajba.