1. Sena ġdida ġġib magħha ħafna tamiet lejn dak li ġej. Dawk marbuta ma’ ħajja aħjar u soċjetà daqshekk ieħor. Dawk personali fit-taqlib u mhux dejjem f’linja li rriduha. Dawk tal-komunità li ngħixu fiha sabiex tikber fil-ħsieb u fil-preparazzjoni lejn l-isfidi tal-lum u dawk ta’ għada. Forsi fit-tama li jirnexxilu jkollna aktar bnedmin li jfittxu li jaqraw kotba, gazzetti u li fuq kollox ifittxu ġewwa dak kollu l-verità. Ifittxu dak li huwa sewwa minn dak li mhuwiex. Dak li huwa ġust minn dak li mhuwiex.
Il-bniedem
2. F’dan tista’ taqbad numru ta’ miri personali. Tnaqqas mill-piż, taqta’ xorb u ikel żejjed. Tista’ wkoll tfittex mhux biss dak fiżiku imma iktar dak intern, dak spiritwali. Dak li fil-fatt jibdel il-bniedem u jressqu sabiex ikun aħjar verament. Jifhem iktar l-iskop tal-eżistenza tiegħu, sehmu fid-dinja u lejn fejn irid jiddedika ħinu. Fejn wieħed jaċċetta li kull persuna umana nħolqot bi skop preċiż u ħadd m’huwa irrelevanti jew dispensabbli. Fejn tħares li ġġib iktar ċittadini attivi u li jieħdu sehem sħiħ fl-għarfien li dak li qed iwettqu huwa parti minn proċess mhux biss personali imma fil-kuntest komplet ta’ dawk ta’ madwaru. Fejn kull att żgħir jinfluwenza dan il-kuntest sħiħ, anke jekk jista’ jidher żgħir, minimu, moħbi u mwarrab.
Riċerka
3. F’dan nibqa’ nemmen li soċjetà tista’ tikber jekk ma tabbandunax is-sejħa li għandha lejn il-verità. Ma hemmx ħafna veritajiet kif jingħad lilna, imma waħda. Dik li tieħu ż-żmien tagħna biex tħaddan u tibni fuqha, imma li hija hemm. Aktar u aktar f’dak li aħna mdawwrin bih. Il-verità hija l-gwida tagħna f’kull ma rridu nwettqu sewwa. Iktar u iktar dawk li huma mpenjati fil-politika, f’dik l-ogħla sejħa li mhux ħafna jaċċettaw. Ċertament li għalija nagħżel, iktar minn qabel, sabiex infittex il-verità u ma niġrix nibla’ dak li ħaddieħor iressaq li ma jkunx minnu. Naqra, nifhem, nitkellem, niltaqa’ sabiex nissawwar iktar f’dan. Nifhem dejjem li oħrajn jistgħu jaqblu miegħek, imma ma jfissirx li għandek raġun, u fl-istess ħin jistgħu jmeruk u javversawk, imma ma jfissirx li għandek tort.
Forsi f’dan
4. Forsi aktar f’dan għandna nħarsu lejn dawk li għandhom inqas minna. Dawk li jinsabu mwarrba fis-soċjetà u fid-dinja sħiħa. F’pajjiżna naraw soċjetà li tilfet ir-riedni tal-ordni u l-loġika. Kollox sejjer għal rasu, fejn l-irwiefen li tħallew jitqajmu qabel ħadd ma jidher, jew irid, jew jista’ jikkontrollawhom. Il-ġid materjali mhuwiex jasal sat-truf tas-soċjetà u s-sistema tal-għajnuna soċjali hija maqtugħa mid-dinja li trid tgħin. Minkejja dak kollu li jidher differenti u ndikat bħala forma ta’ żvilupp progressiv tagħna, fil-fatt mhuwiex hekk. Għad għandna wisq bnedmin li jitolbu rimedji li qed jissieltu ferm iktar minn oħrajn sabiex jgħixu b’xi forma ta’ dinjità. Dawk li jorqdu fil-karozzi tagħhom. Dawk li ma jistgħux ilaħħqu mal-kirjiet li huma dejjem għolja u li ma hemmx kontroll razzjonali fuqhom.
Infittex
5. Jista’ jkun li hemm min jinxtara f’kuxjenztu għax jaħseb, skont hu, li hu tajjeb. Imma l-verità turik li sakemm hemm oħrajn li mhumiex trid tibqa’ ssemma leħnek u twettaq ħidmietek. Mhux biss għal dawk fuq dawn il-gżejjer, imma wkoll barra. Aħna nistgħu ninsabu fil-kumdità materjali imma m’għandniex ninsew lil dawk li huma fil-miżerja, l-iktar dik li ġejja mill-faqar u mill-kunflitti. Dak li hemm bħalissa għall-bnedmin bħalna ġewwa Gaża. Jista’ jkollna opinjonijiet differenti dwar il-politiċi, dwar min għandu raġun jew tort, inkella jekk ħaġa kellhiex issir jew le. Imma l-fatt jibqa’ li hemm tbatija esaġerata ta’ bnedmin li jridu jgħixu barra mal-elementi għax djarhom imkissra. Il-fatt jibqa’ li dawn l-ulied għaddejjin minn passjoni li ma trid bl-ebda mod tieqaf. F’dan pajjiżna jista’ jwettaq iktar u jikkontribwixxi aktar sabiex ikun hemm passi lejn bidliet fil-paċi.
L-istess
6. Hekk ukoll dak li hu għaddej fl-Ukrajna, fejn ix-xenarju huwa differenti imma l-bnedmin qed ibatu sew. Fejn nistgħu ngħinuhom aktar b’għajnuna umanitarja iktar soda u konsistenti. Fejn fl-istess għandna nkunu, fiċ-ċokon tagħna, spalla vera lejn is-sejħa kostanti lejn il-paċi. Anki jekk ma tidhirx loġika, jew oħrajn ma jaqblux, xorta rridu nkunu dawk li b’aktar saħħa ninsistu li hemm bżonn il-paċi u hemm lok għaliha. M’hemmx bżonn ħafna ħsieb jew offerti li jsiru xi diskussjonijiet hawn, imma iktar li nsemmgħu leħinna b’qawwa iktar milli aħna. Għandna kuxjenza u dik hija kostanti. Irridu nassiguraw li nwettqu dmirna fis-sewwa tagħna.
Stima
7. Jistgħu jiktbu kontra tagħna u jċekknuna f’dak li seħħ f’dawn il-gżejjer f’dawn l-aħħar snin. Nistgħu naqraw kemm kellna korruzzjoni u kemm m’aħniex nieħdu passi. Imma dan iweġġa’, l-ewwel, fih innifsu li seħħ, fil-fatti, u wara fl-għarfien li pajjiżna ma jixraqlux hekk. Meta jħammġuna mod, meta nassiguraw li nitħammġu aħna mod ieħor. Kif ukoll huwa rilevanti li tara min jista’ jew irid li jitnaddar. Ir-realtà hija li anke jekk aħna kwadrottu, xorta rridu bnedmin li jnaddfuna. Vuċi ċara fuq ix-xenarju internazzjonali favur iktar aġir umanitarju u dak intern fejn l-ordni tiġi ristabbilita. M’aħniex nitkellmu fuq dak l-ordni li jakkumpanja gvernijiet estremisti, imma fuq dawk li l-liġi titlob. Liġi ċara, ċertezza tad-dritt u applikazzjoni fl-ugwaljanza tagħha.
Ser tkun
8. Nittama li tul din is-sena jikbru l-inizjattivi f’pajjiżna sabiex fil-proċess lejn il-verità nagħrfu dak li jrid jinbidel. Nagħrfu li jixraq aktar ordni, aktar ġustizzja soċjali aġġornata, aktar ħidma minn bnedmin li jifhmu dak li ninsabu fih u fejn irridu naħdmu biex nieħdu lura l-istima li ħaqqna. Nittama li ser nifhem iktar jien ukoll dan kollu x’jitlob. Nittama li nkunu lkoll f’daqqa sabiex nibdlu għas-sewwa. Forsi l-iktar li nistennew ix-xemx tal-ġustizzja titla’ fuqna lkoll.
Mill-qalb nawgura lilek, Sur Editur, u lill-ħaddiema tagħna, flimkien mal-qarrejja Sena Tajba li tmexxina lkoll ’il quddiem.
4.1.26
L-AĦĦAR APPUNTAMENT - U ĦSIBIJIET - TAS-SENA
1. Wasalna fl-aħħar ta’ din is-sena. Waħda mimlija b’impenn varju u politiku li fih rajt tibdiliet oħra. Iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar nifhem li kull mhu mistenni minni huwa li nwettaq dmiri. Xejn iktar u xejn inqas, proprju għax dak biss jiddependi minni. F’dan l-artiklu nagħlaq sena oħra li matulha żammejt dan l-appuntament magħkom. Dak li kull nhar ta’ Tlieta, ikun xi jkun, u terġa’, kemm jista’ jkun, nikteb u ngħaddi ħsibijiet bil-miktub. Ċertament għalhekk kelli l-pjaċir li b’dan ta’ llum ikun hemm tnejn u ħamsin wieħed. Nammetti li mhuwiex faċli li żżomm il-pass u tipprova ssib argumenti u suġġetti għalihom. Terġa’, dan flimkien ma’ dak li jidher f’Il-Mument kull nhar ta’ Ħadd. Bejn wieħed u ieħor, mija u erba’ artikli matul is-sena.
Il-Qari
2. Ħafna, bħali, jistaqsu lilhom infushom għala, fil-fatt, jiktbu. It-tweġibiet tagħhom huma diversi. Uħud jaħsbu li nressqu kitbietna biex sempliċement jidher wiċċna fuq il-gazzetta, ġaladarba ma jidhirx fuq medja oħra. Imma fil-fatt nammetti li nikteb: l-ewwel, għax narah proċess demokratiku neċessarju għalija u għal dawk li jaqrawni; it-tieni, għax fil-fatt nieħu pjaċir naqsam l-ideat u nisma’ dak li tgħiduli dwarhom; it-tielet, għax nittama li nħajjar oħrajn jaqraw u jifhmu aktar dak li għaddej fid-dinja politika; ir-raba’, sabiex inkompli naqra biex inkun ċert li mhux qed nirrepeti l-istess argumenti imma nesebixxi u mmiss mal-ġdid; u l-ħames, l-iktar għax fid-diversi artikli jkolli s-sodisfazzjon li niktibhom u dan għalija fihom stess huwa diġà biżżejjed, jiġri x’jiġri, dejjem jekk jiġri wara.
Naqra biex nikteb u nikteb biex naqra
3. F’dan iktar biex inżomm ma’ dan il-pass infittex dejjem iktar ħin biex naqra. Il-qari biddilni, iffurmani u sawwarni f’dak li ninsab fih illum. Ngħid fil-preżent għax nemmen dejjem li aħna, jekk irridu nkunu strumenti politiċi veri, irridu nagħrfu li qegħdin fi proċess ta’ bidla kontinwa. Dik li tmexxik ’il quddiem biex tifhem iktar il-prinċipji tiegħek u l-kontenut, il-valur tal-proposti li ssostni. Proprju fil-qari hemm dik il-minjiera kompleta li fiha tmiss ma’ dak li għaddew minnu oħrajn u tifhem, l-ewwel, li mhux int qed tivvinta r-rota; u t-tieni, kemm ma tafx u kemm fil-fatt għandek bżonn li tkun taf. Dan iktar u iktar jekk trid twettaq dmirek bl-aħjar mod u b’lealtà lejn l-eletturi. F’dan infittex kull mument biex naqra u nassorbi ideat fuq suġġetti varji, ċertament mhux biss politika biex inservi kif huwa mistenni minni.
Bnedmin varji
4. F’dan il-proċess iltqajt ma’ diversi bnedmin li b’xi mod tkellimt magħhom u daqstant ieħor influwenzawni. Fittixt f’dan li nesprimi dak li jridu l-persuni fuq din il-gżira. Vuċi li timxi f’daqqa, mhux ma’ parti, imma mal-maġġor parti tagħhom. Kif f’dan twassal il-pożizzjoni politika tiegħek bil-mod li tinqara u tiġi assimilata, anke jekk mhux neċessarjament aċċettata. L-abbiltà tkun li tikkonvinċi u tipperswadi, u dan huwa iktar impenjattiv milli sempliċement espożittiv. Dawn il-gżejjer naħseb li għandhom bżonn iktar dan il-metodu sod ta’ kif isiru l-affarijiet. Ninnota li m’hemmx il-konvinzjoni li l-qari huwa neċessarju fis-soċjetà jew għall-ġid tal-persuna. Ħafna, sfortunatament, mhumiex ippreparati jqattgħu ħin jaqraw u anzi jimmaġinaw li bit-teknoloġija attwali huma eżenti milli jagħmlu dan.
Xi żball
5. Min irid ikun politiku u persuna fil-pubbliku tajjeb u ta’ ġid għall-oħrajn irid jaqra, u ħafna. Irid jifhem li anke jekk mhux neċessarjament għalih, huwa tajjeb għall-oħrajn. Ikun kapaċi jagħti gwida u almenu ma jkollux minn xhiex jistħi tant, salv ir-rimorsi personali tiegħu, li seta’ għamel aktar. M’għandix dubju li l-problema jew l-isfida politika llum hija proprju din. Il-ġenerazzjonijiet passati kienu lkoll, f’ħafna, repożitorji ta’ kulturi varji li tathom il-formazzjoni. Dawk li kliemhom juri, diskorshom jixhed li kellhom formazzjoni kontinwa. Għażlu li jkunu veri, mhux paraventi għall-apparenti. F’dan inkompli, sakemm nista’, inħajjar f’din it-triq.
Giovanni di San Gimignano (1260-1333)
6. F’dan ispirajt ruħi aktar li nikteb wara li ġie f’idejja ktejjeb li sibt taħt id-direzzjoni tal-istoriku Massimo Oldoni, dedikat lil din il-persuna ftit magħrufa. Oldoni huwa magħruf sew għal kitbietu imma dan il-ktieb bl-isem sħiħ ta’ Giovanni da San Gimignano. Un Enciclopedico dell’Anima (1993) ftit issibu. Fih imiss ma’ dan il-bniedem u jirriproduċi żewġ kitbiet: l-ewwel siltiet minn Il Liber de Exemplis et similtudinis rerum; u t-tieni, La Legenda Sante Fine. Żewġ biċċiet li juru kemm fil-fatt il-medjuevu ma kienx lura imma parti minn proċess ta’ ħsieb u ideat. L-ewwel wieħed huwa mill-iktar interessanti. Taqbil bejn il-bniedem u l-annimali. Jislet ħsibijiet u paraguni qawwija u li huma xiehda ta’ osservazzjoni umana partikolari. It-tieni jmiss ma’ qaddisa ftit magħrufa, imma kitbietu jistgħu jiġu wżati f’paragun mad-diversi nisa martri li niċċelebraw.
It-Tirann
7. Dan il-bniedem ma nvokax id-demokrazija għax ma kenitx daqshekk ikkunsidrata, però l-awtur juri sentimenti mill-iktar sbieħ. Il-ktieb huwa fit-test tradott għat-Taljan mill-oriġinal Latin, dik il-lingwa li hija ċavetta ta’ tant għerf li għandu x’jgħidilna. Jikteb hekk: “Così il tiranno che comanda è simile al camaleonte, del quale Aristotile dice che ha il viso di bestia a metà tra il porco e la scimmia, e che cambia colore quando soffia sulla pelle.” (Għalhekk it-tirann li jikkmanda jsir qisu kamaleonte, li kif jgħidilna Aristotli, għandu l-wiċċ ta’ bestja, nofsu ta’ ħanżir u nofsu ta’ xadina, li jibdel kuluru meta jonfoħ fuq ġildu.) U jkompli: “Allo stesso modo i tiranni assomigliano al porco, per la sozzura della propria esistenza, mentre la somiglianza con la scimmia è data dalla simulazione della giustizia.” (Bl-istess mod it-tiranni jixbħu lill-ħanżir, proprju fil-ħmieġ ta’ ħajjithom, mentri x-xebħ max-xadini juri li l-ġustizzja qed tiġi simulata.)
Juri wiċċu
8. Il-ktieb għandu iktar fih, b’taqbiliet iktar qawwija u iktar diretti. Bħal meta jikteb hekk: “Così il tiranno, al principio del suo regno, finge di essere giusto e ponderato nell’azione, e qui inizia con volto umano, ma nella coda, cioè alla fine dei conti scopre e mostra la sconcezza della sua malvagia tirannide e, quando gli viene soffiato all’orecchio qualcosa contro qualcuno, il suo colore cambia rapidamente e si infiamma.” (Hekk it-tirann, fil-bidu tar-renju tiegħu, jipprova jidher ġust u ħassieb f’azzjonitu, u jibda b’wiċċ uman, imma f’denbu, ċioè fl-aħħar mill-aħħar, juri l-ħmieġ u l-kruha tiegħu fil-ħdura tirannika u meta jfesfsulu xi ħaġa f’widnejn kontra oħrajn, kuluru malajr jinbidel u jsir fjamma nar.) Kemm rajna minn dan u għadna, speċjalment minn dawk li jużaw id-demokrazija b’ingann il-poplu biex jaħtfu l-poter u jużawh mhux demokratikament imma bil-kontra. Avviżi għaqlin għal dawk li jmissu ma’ politiċi varji.
Sozzura
9. L-awtur Oldoni juża, fit-tradizzjoni tiegħu, din il-kelma apposta biex jindika li l-familjarità mal-poter twassal għal vizzji umani. Dawk li jġibu lill-bniedem imiss mal-ħniżrijiet li l-korruzzjoni u l-varjetajiet ta’ mġieba moralment xejn korretta jġibu magħhom. Kelma qawwija, mimlija b’ħafna dożi ta’ sustanza akkużattiva, imma fl-istess ħin twissija għal dawk li jridu jservu u mhux jiġu servuti. Dawk li kull min irid iħares lejn futur tajjeb għal pajjiżu irid jimmira għalihom. Dawk li jridu, fl-għaqal u fl-esperjenza umana jwettqu dmirhom bl-aħjar mod possibbli. Proprju f’dan inħarsu ’l quddiem sabiex fis-sena li ġejja naħdmu biex dan il-proċess jissoda fid-demokrazija tagħha.
F’dan għalhekk, mill-qalb nawgura lilek, Sur Editur u lill-ħaddiema kollha tagħna, flimkien mal-qarrejja, is-Sena t-Tajba.
Il-Qari
2. Ħafna, bħali, jistaqsu lilhom infushom għala, fil-fatt, jiktbu. It-tweġibiet tagħhom huma diversi. Uħud jaħsbu li nressqu kitbietna biex sempliċement jidher wiċċna fuq il-gazzetta, ġaladarba ma jidhirx fuq medja oħra. Imma fil-fatt nammetti li nikteb: l-ewwel, għax narah proċess demokratiku neċessarju għalija u għal dawk li jaqrawni; it-tieni, għax fil-fatt nieħu pjaċir naqsam l-ideat u nisma’ dak li tgħiduli dwarhom; it-tielet, għax nittama li nħajjar oħrajn jaqraw u jifhmu aktar dak li għaddej fid-dinja politika; ir-raba’, sabiex inkompli naqra biex inkun ċert li mhux qed nirrepeti l-istess argumenti imma nesebixxi u mmiss mal-ġdid; u l-ħames, l-iktar għax fid-diversi artikli jkolli s-sodisfazzjon li niktibhom u dan għalija fihom stess huwa diġà biżżejjed, jiġri x’jiġri, dejjem jekk jiġri wara.
Naqra biex nikteb u nikteb biex naqra
3. F’dan iktar biex inżomm ma’ dan il-pass infittex dejjem iktar ħin biex naqra. Il-qari biddilni, iffurmani u sawwarni f’dak li ninsab fih illum. Ngħid fil-preżent għax nemmen dejjem li aħna, jekk irridu nkunu strumenti politiċi veri, irridu nagħrfu li qegħdin fi proċess ta’ bidla kontinwa. Dik li tmexxik ’il quddiem biex tifhem iktar il-prinċipji tiegħek u l-kontenut, il-valur tal-proposti li ssostni. Proprju fil-qari hemm dik il-minjiera kompleta li fiha tmiss ma’ dak li għaddew minnu oħrajn u tifhem, l-ewwel, li mhux int qed tivvinta r-rota; u t-tieni, kemm ma tafx u kemm fil-fatt għandek bżonn li tkun taf. Dan iktar u iktar jekk trid twettaq dmirek bl-aħjar mod u b’lealtà lejn l-eletturi. F’dan infittex kull mument biex naqra u nassorbi ideat fuq suġġetti varji, ċertament mhux biss politika biex inservi kif huwa mistenni minni.
Bnedmin varji
4. F’dan il-proċess iltqajt ma’ diversi bnedmin li b’xi mod tkellimt magħhom u daqstant ieħor influwenzawni. Fittixt f’dan li nesprimi dak li jridu l-persuni fuq din il-gżira. Vuċi li timxi f’daqqa, mhux ma’ parti, imma mal-maġġor parti tagħhom. Kif f’dan twassal il-pożizzjoni politika tiegħek bil-mod li tinqara u tiġi assimilata, anke jekk mhux neċessarjament aċċettata. L-abbiltà tkun li tikkonvinċi u tipperswadi, u dan huwa iktar impenjattiv milli sempliċement espożittiv. Dawn il-gżejjer naħseb li għandhom bżonn iktar dan il-metodu sod ta’ kif isiru l-affarijiet. Ninnota li m’hemmx il-konvinzjoni li l-qari huwa neċessarju fis-soċjetà jew għall-ġid tal-persuna. Ħafna, sfortunatament, mhumiex ippreparati jqattgħu ħin jaqraw u anzi jimmaġinaw li bit-teknoloġija attwali huma eżenti milli jagħmlu dan.
Xi żball
5. Min irid ikun politiku u persuna fil-pubbliku tajjeb u ta’ ġid għall-oħrajn irid jaqra, u ħafna. Irid jifhem li anke jekk mhux neċessarjament għalih, huwa tajjeb għall-oħrajn. Ikun kapaċi jagħti gwida u almenu ma jkollux minn xhiex jistħi tant, salv ir-rimorsi personali tiegħu, li seta’ għamel aktar. M’għandix dubju li l-problema jew l-isfida politika llum hija proprju din. Il-ġenerazzjonijiet passati kienu lkoll, f’ħafna, repożitorji ta’ kulturi varji li tathom il-formazzjoni. Dawk li kliemhom juri, diskorshom jixhed li kellhom formazzjoni kontinwa. Għażlu li jkunu veri, mhux paraventi għall-apparenti. F’dan inkompli, sakemm nista’, inħajjar f’din it-triq.
Giovanni di San Gimignano (1260-1333)
6. F’dan ispirajt ruħi aktar li nikteb wara li ġie f’idejja ktejjeb li sibt taħt id-direzzjoni tal-istoriku Massimo Oldoni, dedikat lil din il-persuna ftit magħrufa. Oldoni huwa magħruf sew għal kitbietu imma dan il-ktieb bl-isem sħiħ ta’ Giovanni da San Gimignano. Un Enciclopedico dell’Anima (1993) ftit issibu. Fih imiss ma’ dan il-bniedem u jirriproduċi żewġ kitbiet: l-ewwel siltiet minn Il Liber de Exemplis et similtudinis rerum; u t-tieni, La Legenda Sante Fine. Żewġ biċċiet li juru kemm fil-fatt il-medjuevu ma kienx lura imma parti minn proċess ta’ ħsieb u ideat. L-ewwel wieħed huwa mill-iktar interessanti. Taqbil bejn il-bniedem u l-annimali. Jislet ħsibijiet u paraguni qawwija u li huma xiehda ta’ osservazzjoni umana partikolari. It-tieni jmiss ma’ qaddisa ftit magħrufa, imma kitbietu jistgħu jiġu wżati f’paragun mad-diversi nisa martri li niċċelebraw.
It-Tirann
7. Dan il-bniedem ma nvokax id-demokrazija għax ma kenitx daqshekk ikkunsidrata, però l-awtur juri sentimenti mill-iktar sbieħ. Il-ktieb huwa fit-test tradott għat-Taljan mill-oriġinal Latin, dik il-lingwa li hija ċavetta ta’ tant għerf li għandu x’jgħidilna. Jikteb hekk: “Così il tiranno che comanda è simile al camaleonte, del quale Aristotile dice che ha il viso di bestia a metà tra il porco e la scimmia, e che cambia colore quando soffia sulla pelle.” (Għalhekk it-tirann li jikkmanda jsir qisu kamaleonte, li kif jgħidilna Aristotli, għandu l-wiċċ ta’ bestja, nofsu ta’ ħanżir u nofsu ta’ xadina, li jibdel kuluru meta jonfoħ fuq ġildu.) U jkompli: “Allo stesso modo i tiranni assomigliano al porco, per la sozzura della propria esistenza, mentre la somiglianza con la scimmia è data dalla simulazione della giustizia.” (Bl-istess mod it-tiranni jixbħu lill-ħanżir, proprju fil-ħmieġ ta’ ħajjithom, mentri x-xebħ max-xadini juri li l-ġustizzja qed tiġi simulata.)
Juri wiċċu
8. Il-ktieb għandu iktar fih, b’taqbiliet iktar qawwija u iktar diretti. Bħal meta jikteb hekk: “Così il tiranno, al principio del suo regno, finge di essere giusto e ponderato nell’azione, e qui inizia con volto umano, ma nella coda, cioè alla fine dei conti scopre e mostra la sconcezza della sua malvagia tirannide e, quando gli viene soffiato all’orecchio qualcosa contro qualcuno, il suo colore cambia rapidamente e si infiamma.” (Hekk it-tirann, fil-bidu tar-renju tiegħu, jipprova jidher ġust u ħassieb f’azzjonitu, u jibda b’wiċċ uman, imma f’denbu, ċioè fl-aħħar mill-aħħar, juri l-ħmieġ u l-kruha tiegħu fil-ħdura tirannika u meta jfesfsulu xi ħaġa f’widnejn kontra oħrajn, kuluru malajr jinbidel u jsir fjamma nar.) Kemm rajna minn dan u għadna, speċjalment minn dawk li jużaw id-demokrazija b’ingann il-poplu biex jaħtfu l-poter u jużawh mhux demokratikament imma bil-kontra. Avviżi għaqlin għal dawk li jmissu ma’ politiċi varji.
Sozzura
9. L-awtur Oldoni juża, fit-tradizzjoni tiegħu, din il-kelma apposta biex jindika li l-familjarità mal-poter twassal għal vizzji umani. Dawk li jġibu lill-bniedem imiss mal-ħniżrijiet li l-korruzzjoni u l-varjetajiet ta’ mġieba moralment xejn korretta jġibu magħhom. Kelma qawwija, mimlija b’ħafna dożi ta’ sustanza akkużattiva, imma fl-istess ħin twissija għal dawk li jridu jservu u mhux jiġu servuti. Dawk li kull min irid iħares lejn futur tajjeb għal pajjiżu irid jimmira għalihom. Dawk li jridu, fl-għaqal u fl-esperjenza umana jwettqu dmirhom bl-aħjar mod possibbli. Proprju f’dan inħarsu ’l quddiem sabiex fis-sena li ġejja naħdmu biex dan il-proċess jissoda fid-demokrazija tagħha.
F’dan għalhekk, mill-qalb nawgura lilek, Sur Editur u lill-ħaddiema kollha tagħna, flimkien mal-qarrejja, is-Sena t-Tajba.
ĊERTAMENT LI LE
1. Hemm diversi mumenti meta wieħed għandu jgħid “le”. L-iktar meta l-kwistjoni tkun dik ta’ prinċipju etiku fundamentali. F’dawk il-punti hemm dak li jibdel lill-bniedem u jidentifikah fl-irġulija tiegħu. Mhux faċli fis-soċjetà tagħna, dik preċedenti jew futura, li jkun hemm bnedmin simili. Ix-xewqa tas-soċjetà tkun dejjem, f’kull żmien, li jkollha iktar persuni minn dawn u iktar minn dawk li b’xi mod jew ieħor jirrappreżentawhom. Hemm kwistjoni ta’ formazzjoni u ta’ kultura politika. Dik li titwieled mis-sens li hemm valuri umani uniċi li ma jistgħux jinkisru, inkella tkun qiegħed trendi lill-bniedem għal oġġett materjali. F’pajjiżna hemm min qiegħed jifhem dan kollu, imma x’futur hemm, ħadd ma jaf.
Parti mis-soċjetà
2. F’dan, tul din il-ġimgħa, parti mill-pajjiż waqaf jipprova jifhem x’ġara fil-Parlament Ewropew fil-vot dwar l-abort. Diversi raw f’dan xi forma ta’ dispożizzjoni legali li ġġiegħel lill-pajjiżna jdaħħal fis-sistema tiegħu l-abort. Dan mhuwiex il-każ. Però, xorta waħda din trid tiġi diskussa, imma tajjeb li wieħed jifhem li din hija riżoluzzjoni. Mhijiex liġi. M’hemmx impożizzjoni u mhux ser tkun faċli biex tipprova ġġibha fis-seħħ, anki fil-pajjiżi li fihom l-abort huwa diġà permess. Hemm rakkomandazzjoni u ċaqliq f’direzzjoni ta’ opinjoni li aħna ma naqblux magħha. Waħda li trid tiġi konfrontata fil-libertà li tagħtina soċjetà demokratika. F’dan għandna nagħrfu l-pożizzjoni u b’hekk nimxu.
Mhux propizju
3. Ċertament dan mhuwiex proprju l-aħjar mument li fih ġiet għalina, aħna li aħna Nsara. Iktar f’dan waqt li qed niċċelebraw il-ħajja. L-ewwel tal-konċepiment u t-twelid ta’ San Ġwanni l-Battista u t-tieni dak li għadna kif iċċelebrajna: it-twelid ta’ Sidna Ġesù Kristu. Ħadd ma jista’ jmeri l-fatti li dawn il-bnedmin twieldu u għexu fuq din l-art. L-istorja tgħallem kontinwament dak li ħaddieħor jista’ jiċħad. F’dan però fuq naħa hemm insensittività li wieħed jista’ jiddikjara jew jargumenta, u fuq l-oħra hemm l-għarfien li ninsabu f’minoranza f’dan is-suġġett. Mhuwiex il-punt li ġie argumentat li m’aħniex fil-linja jew qegħdin xi pass lura. Għandna pożizzjoni differenti mill-oħrajn, li m’għandniex nibqgħu lura milli jkollna. It-tieni, u aktar minn hekk, din hija kwistjoni ta’ dinjità umana.
Deċiżjonijiet serji
4. Dak li sar fil-Parlament Ewropew xorta fih il-piż tiegħu, imma f’dan wieħed irid ifakkar li għad hemm it-triq tad-diskussjoni u tal-persważjoni. Dawk li huma Nsara u dawk il-bnedmin l-oħra li huma kontra l-abort iridu jifhmu li hemm quddiemhom ħidma sabiex: l-ewwel, tiġi affermata l-opinjoni fir-raġuni; u t-tieni, li tiġi miktuba u mxerrda fil-mezzi tax-xandir varji. Jekk wieħed irid ibiddel, irid ixammar il-kmiem. Jekk wieħed irid li jibda l-proċess li fih wieħed iżomm lura l-linja li qed tinbena, dik li t-terminazzjoni tal-ħajja hija “normali” u parti minn “dritt”, irid jieħu sehem. Hemm żewġ livelli. It-tnejn attivi u parteċipattivi. L-ewwel l-użu tal-argumenti; u t-tieni dak fil-kamp politiku. It-tnejn jitolbu pożizzjoni f’dik li, dejjem jekk irridu, hija bidla fit-triq it-twila.
Ma jaqgħux mis-siġar
5. Il-kwistjoni tal-abort hija f’dan linja ta’ prinċipju li trid bnedmin iffurmati sabiex ifehmu għala aħna kontra u li huma ppreparati li ma jitkaxkrux mal-kurrent meta jiġi l-mument tal-prova. Hemm piż fl-użu tal-vot u fl-għażla tar-rappreżentanti politiċi tagħna. Jista’ jkun li fl-elezzjoni ġenerali ħadd ma huwa ser iqajjem il-punt, għaliex mhuwiex wieħed ‘ikkunsidrat’ bħala ta’ kampanja elettorali. Imma fil-fatt il-valuri, l-ideat u l-formazzjoni huma essenzjali. Wieħed irid jifhem dejjem iktar li l-kurrent tal-hekk imsejjaħ “liberaliżmu” huwa bħalissa lura b’saħħtu. Faċli li anki dawk li jitressqulna jċedu fuq xi idea ta’ triq ta’ progress jew f’dak li “kulħadd” qiegħed jagħmel. Dak li aħna u dak li rridu nkunu jitolbu għarfien u pożizzjoni ċara. Bnedmin bħal dawn, ċertament, ma jaqgħux mis-siġar.
Vuċijiet
6. Meta tikkunsidra l-irwiefen politiċi li hemm fil-preżent u dak li seħħ f’pajjiżi Ewropej oħra għandna napprezzaw li kien hemm mitejn deputat li vvutaw kontra u tmenin astjenew. Dan iktar quddiem ir-realtà politika attwali fejn mhuwiex proprju popolari ħafna li tkun kontra l-abort. Ħadd li jaf sewwa l-politika Ewropea f’dak il-Parlament ma seta’ jistenna vot differenti minn dak li kien hemm. Anzi, meta wieħed jara l-maġġoranzi fil-pajjiżi varji, wieħed seta’ jifhem li kien ser ikun hemm vot iktar qawwi favur. Dan aktar u aktar meta din hija “sempliċi” rakkomandazzjoni, u mhux iktar. F’dan proprju għalhekk wieħed jagħraf politikament li ma kienx hemm min ħass li ser ikun hemm vot l-istess kieku l-proposta ma kenitx rakkomandazzjoni. Punti ta’ realtà politika li titlob aktar riflessjoni fuq il-ħajja tal-bnedmin. Il-politika ssir mill-bnedmin, u l-liġijiet daqstant ieħor.
Fil-futur
7. Il-futur ħadd ma rah, ċertament, imma f’dan hemm iktar punti li għandna nitilqu minnhom. Dawk li l-ewwel ma jaqtgħulniex qalbna; u t-tieni, li jistgħu jqawwuha. Li aħna differenti ma fiha xejn ħażin. Anzi, hija parti mis-sabiħ tagħna u tal-Unjoni Ewropea. Filwaqt li nħarsu lejn dak li seħħ tul din is-sena għandna nkunu ippreparati għal dak li ġej fit-tnax-il xahar tas-sena 2026. Ħafna jiddependi fuqna u fuq dak li aħna ippreparati nġorru. F’dan għandna nimxu ’l quddiem b’fiduċja. Nagħrfu l-prinċipji tagħna u ċertament li ngħidu ‘le’ għal min irid jimponi dawk kuntrarji.
Parti mis-soċjetà
2. F’dan, tul din il-ġimgħa, parti mill-pajjiż waqaf jipprova jifhem x’ġara fil-Parlament Ewropew fil-vot dwar l-abort. Diversi raw f’dan xi forma ta’ dispożizzjoni legali li ġġiegħel lill-pajjiżna jdaħħal fis-sistema tiegħu l-abort. Dan mhuwiex il-każ. Però, xorta waħda din trid tiġi diskussa, imma tajjeb li wieħed jifhem li din hija riżoluzzjoni. Mhijiex liġi. M’hemmx impożizzjoni u mhux ser tkun faċli biex tipprova ġġibha fis-seħħ, anki fil-pajjiżi li fihom l-abort huwa diġà permess. Hemm rakkomandazzjoni u ċaqliq f’direzzjoni ta’ opinjoni li aħna ma naqblux magħha. Waħda li trid tiġi konfrontata fil-libertà li tagħtina soċjetà demokratika. F’dan għandna nagħrfu l-pożizzjoni u b’hekk nimxu.
Mhux propizju
3. Ċertament dan mhuwiex proprju l-aħjar mument li fih ġiet għalina, aħna li aħna Nsara. Iktar f’dan waqt li qed niċċelebraw il-ħajja. L-ewwel tal-konċepiment u t-twelid ta’ San Ġwanni l-Battista u t-tieni dak li għadna kif iċċelebrajna: it-twelid ta’ Sidna Ġesù Kristu. Ħadd ma jista’ jmeri l-fatti li dawn il-bnedmin twieldu u għexu fuq din l-art. L-istorja tgħallem kontinwament dak li ħaddieħor jista’ jiċħad. F’dan però fuq naħa hemm insensittività li wieħed jista’ jiddikjara jew jargumenta, u fuq l-oħra hemm l-għarfien li ninsabu f’minoranza f’dan is-suġġett. Mhuwiex il-punt li ġie argumentat li m’aħniex fil-linja jew qegħdin xi pass lura. Għandna pożizzjoni differenti mill-oħrajn, li m’għandniex nibqgħu lura milli jkollna. It-tieni, u aktar minn hekk, din hija kwistjoni ta’ dinjità umana.
Deċiżjonijiet serji
4. Dak li sar fil-Parlament Ewropew xorta fih il-piż tiegħu, imma f’dan wieħed irid ifakkar li għad hemm it-triq tad-diskussjoni u tal-persważjoni. Dawk li huma Nsara u dawk il-bnedmin l-oħra li huma kontra l-abort iridu jifhmu li hemm quddiemhom ħidma sabiex: l-ewwel, tiġi affermata l-opinjoni fir-raġuni; u t-tieni, li tiġi miktuba u mxerrda fil-mezzi tax-xandir varji. Jekk wieħed irid ibiddel, irid ixammar il-kmiem. Jekk wieħed irid li jibda l-proċess li fih wieħed iżomm lura l-linja li qed tinbena, dik li t-terminazzjoni tal-ħajja hija “normali” u parti minn “dritt”, irid jieħu sehem. Hemm żewġ livelli. It-tnejn attivi u parteċipattivi. L-ewwel l-użu tal-argumenti; u t-tieni dak fil-kamp politiku. It-tnejn jitolbu pożizzjoni f’dik li, dejjem jekk irridu, hija bidla fit-triq it-twila.
Ma jaqgħux mis-siġar
5. Il-kwistjoni tal-abort hija f’dan linja ta’ prinċipju li trid bnedmin iffurmati sabiex ifehmu għala aħna kontra u li huma ppreparati li ma jitkaxkrux mal-kurrent meta jiġi l-mument tal-prova. Hemm piż fl-użu tal-vot u fl-għażla tar-rappreżentanti politiċi tagħna. Jista’ jkun li fl-elezzjoni ġenerali ħadd ma huwa ser iqajjem il-punt, għaliex mhuwiex wieħed ‘ikkunsidrat’ bħala ta’ kampanja elettorali. Imma fil-fatt il-valuri, l-ideat u l-formazzjoni huma essenzjali. Wieħed irid jifhem dejjem iktar li l-kurrent tal-hekk imsejjaħ “liberaliżmu” huwa bħalissa lura b’saħħtu. Faċli li anki dawk li jitressqulna jċedu fuq xi idea ta’ triq ta’ progress jew f’dak li “kulħadd” qiegħed jagħmel. Dak li aħna u dak li rridu nkunu jitolbu għarfien u pożizzjoni ċara. Bnedmin bħal dawn, ċertament, ma jaqgħux mis-siġar.
Vuċijiet
6. Meta tikkunsidra l-irwiefen politiċi li hemm fil-preżent u dak li seħħ f’pajjiżi Ewropej oħra għandna napprezzaw li kien hemm mitejn deputat li vvutaw kontra u tmenin astjenew. Dan iktar quddiem ir-realtà politika attwali fejn mhuwiex proprju popolari ħafna li tkun kontra l-abort. Ħadd li jaf sewwa l-politika Ewropea f’dak il-Parlament ma seta’ jistenna vot differenti minn dak li kien hemm. Anzi, meta wieħed jara l-maġġoranzi fil-pajjiżi varji, wieħed seta’ jifhem li kien ser ikun hemm vot iktar qawwi favur. Dan aktar u aktar meta din hija “sempliċi” rakkomandazzjoni, u mhux iktar. F’dan proprju għalhekk wieħed jagħraf politikament li ma kienx hemm min ħass li ser ikun hemm vot l-istess kieku l-proposta ma kenitx rakkomandazzjoni. Punti ta’ realtà politika li titlob aktar riflessjoni fuq il-ħajja tal-bnedmin. Il-politika ssir mill-bnedmin, u l-liġijiet daqstant ieħor.
Fil-futur
7. Il-futur ħadd ma rah, ċertament, imma f’dan hemm iktar punti li għandna nitilqu minnhom. Dawk li l-ewwel ma jaqtgħulniex qalbna; u t-tieni, li jistgħu jqawwuha. Li aħna differenti ma fiha xejn ħażin. Anzi, hija parti mis-sabiħ tagħna u tal-Unjoni Ewropea. Filwaqt li nħarsu lejn dak li seħħ tul din is-sena għandna nkunu ippreparati għal dak li ġej fit-tnax-il xahar tas-sena 2026. Ħafna jiddependi fuqna u fuq dak li aħna ippreparati nġorru. F’dan għandna nimxu ’l quddiem b’fiduċja. Nagħrfu l-prinċipji tagħna u ċertament li ngħidu ‘le’ għal min irid jimponi dawk kuntrarji.
L-ORIĠINAL, MHUX IL-KOPJA
1. Ftit jiem ilu ktibt dwar id-differenza bejn il-kotba. Dik li toħroġ mill-kwantità jew le ta’ kotba li wieħed ikollu. Daqqa nsejħu wieħed qasir, ktejjeb. Ikunx oħxon jew le, xorta jibqa’ ktieb. Jista’ jkun li inqas ma jkollu paġni iktar tfittex li taqrah, u jista’ jkun li meta jkun il-kontra jaqtagħlek qalbek x’ħin taħseb kemm trid ħin biex tasal sal-aħħar paġna tiegħu. Imma l-verità hija dejjem li kollox jiddependi fuq kemm dawn il-kotba jkunu miktuba tajjeb. Il-pinna, ċertament, imma wkoll dawk li jkunu ispirati u fdati b’missjoni u viżjoni ta’ dak li jirrappreżentaw fis-sustanza tagħhom. Nammetti f’dan li diversi drabi l-prijorità għalija tkun dik li mmur lejn dawk li huma moderati fil-paġni tagħhom, imma hemm diversi eċċezzjonijiet li jimmarkaw kitbieti. Dawk li nkun qiegħed inħares lejhom bit-tama li jgħaddu minn taħt idejja. Uħud iħabbtuni, ikunu tajba, imma jafu jitilfuli l-interess fid-dettalji tagħhom. Oħrajn, kif naqbadhom, ma niqafx.
Assisi
2. Il-Belt ta’ Assisi hija waħda li ċertament fiha s-sabiħ tagħha. Il-mod li bih ġiet imfassla. Il-bini li għandha u li żied mas-sekli minn żmien ir-Rumani huwa speċjali diġà. L-arja li hemm, u li hija maqtugħa għal rasha fuq għolja, iktar jiddistingwuha. Imma ma kienx ikollha daqshekk pellegrini li jżuruha kieku ma kellhiex iben partikolari. Il-post fejn il-ġjografija tintilef fl-ispiritwalità storika u preżenti. Dik rikorrenti, fejn it-tiġdid huwa kontinwu fi proċess li ma jiqafx jiġbed u jsaħħaħ. Wieħed minn dawk il-postijiet fid-dinja li jibqa’ sal-lum speċjali, uniku u kalamita umana kbira. Dan il-post huwa importanti proprju għax fih u minnu ħareġ dak li kellu jibqa’ magħruf bħala San Franġisk. Dak li ismu, fi twelidu fis-sena 1181, kien Giovanni di Pietro di Bernardone, u nbidel fit-triq li għażel li jaqbad. Mexa bir-reqqa u b’imħabba wara kliem l-Evanġelju fuq il-passi ta’ Sidna Ġesù Kristu, li ftit jiem oħra niċċelebraw il-Festa tat-Twelid tiegħU.
Sena importanti
3. Din is-sena li deħlin għaliha hija mimlija b’valur partikolari. Fiha niċċelebraw it-tmien mitt sena mill-mewt ta’ dan il-qaddis kbir, li seħħet nhar it-3 ta’ Ottubru 1226. Dik il-ġurnata partikolari li nagħrfu l-importanza tagħha, ġewwa l-Italja qed jagħtuha ħafna attenzjoni. Rikorrenza sabiħa u li minnha diversi jistgħu jisiltu lezzjonijiet u punti ta’ riflessjoni. Punti li minnhom tista’, jekk trid, taqbad direzzjonijiet sodi fil-ħajja. Dawk li kull bniedem għandu bżonn sabiex jifhem aktar dak li hu għaddej minnu u d-dinja ta’ madwaru. Għal min isegwi jaf li l-ġurnata tal-4 ta’ Ottubru, fl-Italja diġà ġiet dikjarata bħala festa nazzjonali, u ser terġa’ tibda tiġi ċelebrata hekk mis-sena 2026. Tul dawn ix-xhur ser ikun hemm diversi appuntamenti, wirjiet, diskussjonijiet u ċelebrazzjonijiet. F’ħafna qed noħorġu mis-Sena tat-Tama u ser nidħlu f’dik Franġiskana.
Kotba
4. F’dan ġew stampati diversi kotba sabiex jaħbtu ma’ dawn il-jiem li ġejjin, forsi b’taħlit ta’ opportuniżmu u venerazzjoni. Madanakollu xorta huma miktuba tajjeb u jesponu għall-pubbliku aspetti tal-ħajja tal-qaddis li jimmeritaw li jinxtaw u jinqraw. B’mod partikolari dak ta’ Aldo Cazzullo (1966) bl-isem Francesco. Il Primo Italiano, u dak ta’ Alessandro Barbero (1959) bit-titlu San Francesco. It-tnejn awturi li kitbu sew u huma magħrufa sija għall-pinna, kif ukoll għar-riċerka u s-serjetà ta’ kitbiethom. Kotba, li minn dak li qiegħed insegwi, qegħdin jinbiegħu sew. Kotba li fil-fatt isegwu tema li diversi awturi oħra kitbu qabel dwarha. Fil-librerija hemm tnejn partikolari ta’ Herman Hesse (1877-1962), Francesco d’Assisi, li huwa sorpriża mill-isbaħ fil-kitba u r-riflessjonijiet, u ma’ dan hemm dak ta’ Chiara Furgoni (1940-2022), akkademika u esperta fis-suġġett, bit-titlu Vita di un uomo: Francesco d’Assisi.
Fejn mort
5. Fix-xewqa li nkun naf, u fl-istess ħin inġedded il-memorja, ġie f’idi l-ktieb ta’ Ignacio Larranaga (1928-2013), Brother Francis of Assisi (1989), wieħed li kont qiegħed naqta’ qalbi minnu għax fih erbgħa mija u ħamsin paġna ta’ qari. Imma dan il-Kapuċċin Spanjol, li għex u ħadem pastoralment f’numru ta’ pajjiżi fl-Amerika Latina, kien bniedem li kien jinsisti fuq l-importanza tat-talb: “A profound prayer is the solution to all life’s problems. They are paths to serenity and peace which are the supreme goods of life.” (Talba mill-qalb hija s-soluzzjoni tal-problemi kollha tal-ħajja. Huma t-toroq lejn is-serenità u l-paċi, li huma l-ogħla ġid tal-ħajja.) Bniedem li fil-fatt skoprejt l-abbiltà kbira tiegħu proprju f’kif jittrasmetti ideat u kunċetti li ma sibthomx f’awturi oħrajn.
Miktub tajjeb ħafna
6. Għalkemm, kif għidt, kelli naffronta volum ta’ paġni, nammetti li ma ddejjaqt xejn. Dan il-ktieb huwa miktub tant tajjeb li ssib lilek innifsek li trid tkompli taqra għax ebda paġna ma hija wieqfa. Kull waħda tieħdok għal ta’ warajha qisek qed taqra wieħed minn dawk il-kotba fejn irid jiġi solvut delitt. Toħloqlok għatx għal dak li qiegħed taqra u fl-istess ħin tmexxik ’il quddiem. Ma hemmx fatti biss, forsi ‘aridi’, imma proċess ta’ għarbiel intelliġenti sabiex fil-mudelli varji li tressqulna wieħed isib dak li huwa l-“veru”. L-awtur tant ħabb lil San Franġisk u lil Santa Klara li fil-ktieb issib spjegazzjoni tal-karattru u tar-raġunijiet mill-iktar sodi għala l-qaddis aġixxa kif għamel. Fil-ktieb hemm riċerka kbira imma mhijiex dik li tħarbtek bin-notamenti li kull paġna jkollha. Fir-realtà huwa ktieb mill-isbaħ.
Tgħallimt
7. Matulu tgħallimt mill-ġdid, imma ferm aktar dwaru, bi preparazzjoni għas-sena li ġejja. Hemm dettalji li kotba oħra m’għandhomx, iżda li f’dan il-ktieb huma naturalment imressqa. M’hemmx paġna li fiha tgħid: hawn aħna, jew: din hi. Kull kelma hija parti minn proċess li fih tifhem aktar dak li kien u dak li għadu dan il-qaddis kbir. L-iktar għax il-ktieb, kif diġà missejt magħha, jirrappreżentah kif verament kien u kif għandu jkun għalina. Kif jiġri dejjem f’dawn l-anniversarji, ser insibu kopji tal-oriġinal mas-saqajn. Ser ikollna lura diversi films fejn partijiet jinqatgħu u jitressaq il-kontra jew b’differenza. L-awtur jgħidilna hekk: “Nothing in the life of a man is improvised. A human being is always the son of an era and an environment.” (Xejn fil-ħajja tal-bniedem ma jseħħ mingħajr pjan. Kull persuna huwa dejjem iben iż-żminijiet u l-ambjent li fih għex.) U jkompli jgħidilna f’dan li huwa qed jikteb: “If we want to decipher the mystery of Saint Francis of Assisi, at least a few pieces.” (Jekk irridu nifhmu mill-misteru ta’ San Franġisk t’Assisi, almenu partijiet minnu.)
Mimli
8. Il-ktieb huwa fil-fatt dan. Ma hemm xejn li mhuwiex minnu u li ma jfihemx min kien, u kemm fil-fatt kien iktar qaddis, dan il-bniedem milli jiġi mressaq quddiemna. Kemm abbanduna kollox fis-sejħa vera u totali lejn l-imitazzjoni sħiħa ta’ Sidna Ġesù Kristu. Passi ċari fejn dak kollu li b’xi mod sirna nafu jiġi spjegat u mressaq fil-kuntest veru. Huwa storiku mingħajr ma huwa hekk. Huwa spiritwali fl-ispjegazzjoni diretta li fih. Huwa fil-fatt il-ktieb li wieħed għandu jaqra u ma jaqtax qalbu minnu sabiex ikun jaf il-veru San Franġisk. Sabiex jimxi miegħu biex jikber u jkun strument għas-sewwa u għall-oħrajn. Tmien mitt sena għaddew, imma l-messaġġ tiegħu għadu rilevanti u għadu dak li jkompli jiġbed lil dawk li jridu jidħlu parti sabiex jimxu warajh. Iktar u iktar fid-dawl li jumejn oħra niċċelebraw il-Milied u niftakru li kien hu li ressqilna presepju ħaj u veru.
Għal dan, minn qalbi nawgura lilek Sur Editur, lill-ħaddiema tagħna u lilkom il-qarrejja, Milied Qaddis u l-kumplament tal-Festi t-Tajba.
Assisi
2. Il-Belt ta’ Assisi hija waħda li ċertament fiha s-sabiħ tagħha. Il-mod li bih ġiet imfassla. Il-bini li għandha u li żied mas-sekli minn żmien ir-Rumani huwa speċjali diġà. L-arja li hemm, u li hija maqtugħa għal rasha fuq għolja, iktar jiddistingwuha. Imma ma kienx ikollha daqshekk pellegrini li jżuruha kieku ma kellhiex iben partikolari. Il-post fejn il-ġjografija tintilef fl-ispiritwalità storika u preżenti. Dik rikorrenti, fejn it-tiġdid huwa kontinwu fi proċess li ma jiqafx jiġbed u jsaħħaħ. Wieħed minn dawk il-postijiet fid-dinja li jibqa’ sal-lum speċjali, uniku u kalamita umana kbira. Dan il-post huwa importanti proprju għax fih u minnu ħareġ dak li kellu jibqa’ magħruf bħala San Franġisk. Dak li ismu, fi twelidu fis-sena 1181, kien Giovanni di Pietro di Bernardone, u nbidel fit-triq li għażel li jaqbad. Mexa bir-reqqa u b’imħabba wara kliem l-Evanġelju fuq il-passi ta’ Sidna Ġesù Kristu, li ftit jiem oħra niċċelebraw il-Festa tat-Twelid tiegħU.
Sena importanti
3. Din is-sena li deħlin għaliha hija mimlija b’valur partikolari. Fiha niċċelebraw it-tmien mitt sena mill-mewt ta’ dan il-qaddis kbir, li seħħet nhar it-3 ta’ Ottubru 1226. Dik il-ġurnata partikolari li nagħrfu l-importanza tagħha, ġewwa l-Italja qed jagħtuha ħafna attenzjoni. Rikorrenza sabiħa u li minnha diversi jistgħu jisiltu lezzjonijiet u punti ta’ riflessjoni. Punti li minnhom tista’, jekk trid, taqbad direzzjonijiet sodi fil-ħajja. Dawk li kull bniedem għandu bżonn sabiex jifhem aktar dak li hu għaddej minnu u d-dinja ta’ madwaru. Għal min isegwi jaf li l-ġurnata tal-4 ta’ Ottubru, fl-Italja diġà ġiet dikjarata bħala festa nazzjonali, u ser terġa’ tibda tiġi ċelebrata hekk mis-sena 2026. Tul dawn ix-xhur ser ikun hemm diversi appuntamenti, wirjiet, diskussjonijiet u ċelebrazzjonijiet. F’ħafna qed noħorġu mis-Sena tat-Tama u ser nidħlu f’dik Franġiskana.
Kotba
4. F’dan ġew stampati diversi kotba sabiex jaħbtu ma’ dawn il-jiem li ġejjin, forsi b’taħlit ta’ opportuniżmu u venerazzjoni. Madanakollu xorta huma miktuba tajjeb u jesponu għall-pubbliku aspetti tal-ħajja tal-qaddis li jimmeritaw li jinxtaw u jinqraw. B’mod partikolari dak ta’ Aldo Cazzullo (1966) bl-isem Francesco. Il Primo Italiano, u dak ta’ Alessandro Barbero (1959) bit-titlu San Francesco. It-tnejn awturi li kitbu sew u huma magħrufa sija għall-pinna, kif ukoll għar-riċerka u s-serjetà ta’ kitbiethom. Kotba, li minn dak li qiegħed insegwi, qegħdin jinbiegħu sew. Kotba li fil-fatt isegwu tema li diversi awturi oħra kitbu qabel dwarha. Fil-librerija hemm tnejn partikolari ta’ Herman Hesse (1877-1962), Francesco d’Assisi, li huwa sorpriża mill-isbaħ fil-kitba u r-riflessjonijiet, u ma’ dan hemm dak ta’ Chiara Furgoni (1940-2022), akkademika u esperta fis-suġġett, bit-titlu Vita di un uomo: Francesco d’Assisi.
Fejn mort
5. Fix-xewqa li nkun naf, u fl-istess ħin inġedded il-memorja, ġie f’idi l-ktieb ta’ Ignacio Larranaga (1928-2013), Brother Francis of Assisi (1989), wieħed li kont qiegħed naqta’ qalbi minnu għax fih erbgħa mija u ħamsin paġna ta’ qari. Imma dan il-Kapuċċin Spanjol, li għex u ħadem pastoralment f’numru ta’ pajjiżi fl-Amerika Latina, kien bniedem li kien jinsisti fuq l-importanza tat-talb: “A profound prayer is the solution to all life’s problems. They are paths to serenity and peace which are the supreme goods of life.” (Talba mill-qalb hija s-soluzzjoni tal-problemi kollha tal-ħajja. Huma t-toroq lejn is-serenità u l-paċi, li huma l-ogħla ġid tal-ħajja.) Bniedem li fil-fatt skoprejt l-abbiltà kbira tiegħu proprju f’kif jittrasmetti ideat u kunċetti li ma sibthomx f’awturi oħrajn.
Miktub tajjeb ħafna
6. Għalkemm, kif għidt, kelli naffronta volum ta’ paġni, nammetti li ma ddejjaqt xejn. Dan il-ktieb huwa miktub tant tajjeb li ssib lilek innifsek li trid tkompli taqra għax ebda paġna ma hija wieqfa. Kull waħda tieħdok għal ta’ warajha qisek qed taqra wieħed minn dawk il-kotba fejn irid jiġi solvut delitt. Toħloqlok għatx għal dak li qiegħed taqra u fl-istess ħin tmexxik ’il quddiem. Ma hemmx fatti biss, forsi ‘aridi’, imma proċess ta’ għarbiel intelliġenti sabiex fil-mudelli varji li tressqulna wieħed isib dak li huwa l-“veru”. L-awtur tant ħabb lil San Franġisk u lil Santa Klara li fil-ktieb issib spjegazzjoni tal-karattru u tar-raġunijiet mill-iktar sodi għala l-qaddis aġixxa kif għamel. Fil-ktieb hemm riċerka kbira imma mhijiex dik li tħarbtek bin-notamenti li kull paġna jkollha. Fir-realtà huwa ktieb mill-isbaħ.
Tgħallimt
7. Matulu tgħallimt mill-ġdid, imma ferm aktar dwaru, bi preparazzjoni għas-sena li ġejja. Hemm dettalji li kotba oħra m’għandhomx, iżda li f’dan il-ktieb huma naturalment imressqa. M’hemmx paġna li fiha tgħid: hawn aħna, jew: din hi. Kull kelma hija parti minn proċess li fih tifhem aktar dak li kien u dak li għadu dan il-qaddis kbir. L-iktar għax il-ktieb, kif diġà missejt magħha, jirrappreżentah kif verament kien u kif għandu jkun għalina. Kif jiġri dejjem f’dawn l-anniversarji, ser insibu kopji tal-oriġinal mas-saqajn. Ser ikollna lura diversi films fejn partijiet jinqatgħu u jitressaq il-kontra jew b’differenza. L-awtur jgħidilna hekk: “Nothing in the life of a man is improvised. A human being is always the son of an era and an environment.” (Xejn fil-ħajja tal-bniedem ma jseħħ mingħajr pjan. Kull persuna huwa dejjem iben iż-żminijiet u l-ambjent li fih għex.) U jkompli jgħidilna f’dan li huwa qed jikteb: “If we want to decipher the mystery of Saint Francis of Assisi, at least a few pieces.” (Jekk irridu nifhmu mill-misteru ta’ San Franġisk t’Assisi, almenu partijiet minnu.)
Mimli
8. Il-ktieb huwa fil-fatt dan. Ma hemm xejn li mhuwiex minnu u li ma jfihemx min kien, u kemm fil-fatt kien iktar qaddis, dan il-bniedem milli jiġi mressaq quddiemna. Kemm abbanduna kollox fis-sejħa vera u totali lejn l-imitazzjoni sħiħa ta’ Sidna Ġesù Kristu. Passi ċari fejn dak kollu li b’xi mod sirna nafu jiġi spjegat u mressaq fil-kuntest veru. Huwa storiku mingħajr ma huwa hekk. Huwa spiritwali fl-ispjegazzjoni diretta li fih. Huwa fil-fatt il-ktieb li wieħed għandu jaqra u ma jaqtax qalbu minnu sabiex ikun jaf il-veru San Franġisk. Sabiex jimxi miegħu biex jikber u jkun strument għas-sewwa u għall-oħrajn. Tmien mitt sena għaddew, imma l-messaġġ tiegħu għadu rilevanti u għadu dak li jkompli jiġbed lil dawk li jridu jidħlu parti sabiex jimxu warajh. Iktar u iktar fid-dawl li jumejn oħra niċċelebraw il-Milied u niftakru li kien hu li ressqilna presepju ħaj u veru.
Għal dan, minn qalbi nawgura lilek Sur Editur, lill-ħaddiema tagħna u lilkom il-qarrejja, Milied Qaddis u l-kumplament tal-Festi t-Tajba.
FIL-ĠENEROŻITÀ TAGĦNA
1. Ħafna drabi, matul dawn il-ġranet insibu diversi persuni li jieħdu sehem f’attivitajiet jew fi ħdan organizzazzjonijiet sabiex jinġabru fondi għal kawżi ġusti. Eżerċizzju li jinvolvi diversi bnedmin f’attivitajiet varji. Ħidmiet li jinġiebu f’daqqa f’moviment uman ta’ parteċipazzjoni. Anki jekk hawn min ma jaqbilx mal-kawża nnifisha, għandu jingħad li wieħed irid jammira d-determinazzjoni. Jammira l-perseveranza ta’ umani li jidħlu lura f’attività mill-iktar naturali u nobbli. Qtugħ mill-individwaliżmu u lura lejn l-għarfien li aħna bnedmin li għandna bżonn ta’ xulxin. Mhux biss għal dak li qed nagħmlu, imma iktar għal dak kollu li hemm bżonn sabiex l-għan jirnexxi.
Insellem
2. F’dan insellem id-dedikazzjoni ta’ dawk li jkunu ġenerużi fil-ħin tagħhom. Dawk li inevitabbilment jinqatgħu mill-familja, mir-rutina tal-ħidma lavorattiva tagħhom sabiex jirnexxi l-iskop. Wieħed ċentrali li permezz tiegħu s-soċjetà timxi ’l quddiem. Id-demokrazija hija mibnija fuq dan il-pedament sod. Hija dik li tmur kontra idea mibnija fuq l-ispirtu tal-kapitaliżmu, li fih kull persuna hija għal rasha u taħdem jekk trid. Indifferenti lejn il-bżonnijiet jew l-eżistenza tal-oħrajn. Anzi fil-ġustifikazzjoni totali li tiġi ppremjat għax qed taħdem int u l-oħrajn affari tagħhom. Inkella penalizzat għax m’intix suċċess. Kultura li ssib ħafna riċerka dwarha, ibda minn Max Weber u kompli f’oħrajn li studjawha jew avversawha. Fir-realtà, il-Kristjaneżmu huwa miftuħ, altruwista, mhux rgħib u jrid kondiviżjoni tal-ħajja.
Nammira
3. Nammira iktar lil dawk li minkejja kull kurrent fis-soċjetà materjalista u konsumista li bnejna, huma nvoluti fil-volontarjat. Dawk li daħlu tant li kważi huma ‘miżżewġa’ lil diversi għaqdiet varji, ħafna drabi marbuta mal-kostellazzjonijiet tal-Knisja. Imma hemm ukoll dawk sportivi, edukattivi, kulturali u politiċi. Bnedmin li bħalissa huma mfittxija, li bħall-popolazzjoni qed jonqsu, imma li fil-fatt qed iħallu l-fjamma għaddejja għal quddiem. Jittamaw fil-futur waqt li jkomplu jservu fil-preżent. Dawk li s-soċjetà tagħna ma tirrikonoxxix. Anzi, dawk li l-psewdo-borgeżija ta’ wħud tipprova tiddisprezzahom għax huma ħidmet il-baxx. Mentri fil-verità huma l-ġebla tax-xewka ta’ komunità li tagħraf il-bżonn ta’ xulxin u tal-ħidma flimkien. Nammirahom li anke jekk m’għandhom ebda rikonoxximent veru, lanqas fuq livell nazzjonali, jibqgħu għaddejjin. Il-volontarjat jimmerita li jiġi koltivat ai termini tas-soċjetà teknoloġikament avvanzata fl-istat Ewropew li ninsabu fih.
Mhux għax investiment
4. Fil-fatt, f’dan hemm dawk li indipendentement mill-ġenerożità u l-għarfien tas-sejħa naturali tal-bniedem li jidħlu għax jaqblilhom. Dawk li jinvestu għax jista’ jkun li jiġu fil-bżonn. Skala forsi inqas minn dik tal-pożizzjoni ġenerali u miftuħa. Hemm ukoll dawk li diġà ġarrbu u qed iwieġbu lura bħala rikonoxximent għax sabu ruħhom fiha. Miftuħa sabiex jagħtu lura parti, speċjalment dawk li jgħaddu minn mard serju, dak marbut ma’ operazzjonijiet barra minn xtutna. Inkella dawk li jirċievu għajnuna sabiex jinxtraw mediċini li fis-servizz mediku normali mhuwiex possibbli li jinstabu. Bnedmin li fil-ġlieda għall-ħajja jew il-mewt tagħhom jew ta’ membri familjari oħra jsibu ruħhom fiha. Meta titkellem u tmiss magħhom tifhem dejjem iktar kemm huwa importanti li l-ġenerożità tibqa’ tiġi rikonoxxuta u mħajra. Il-bżulija importanti, imma daqshekk ieħor l-altruwiżmu. Stat tajjeb u organizzat mhuwiex bażat, u anzi, m’għandux ikun bażat fuq l-egoiżmu. Din għandha tkun regola u lezzjoni.
Kif tagħti
5. F’dan nibqgħu fil-libertà assoluta ta’ kif għandna nimxu u nġibu ruħna mal-oħrajn fl-atti tagħna. Ċertament l-Istat m’għandux jindaħal, imma għandu jippremja, jfaħħar u jirrikonoxxi lil dawk li, b’xi mod, jagħtu. Fl-ideat u kunċetti varji żbaljati tas-separazzjoni naturali bejn l-Istat u l-Knisja hemm min jaqa’ fil-foss tan-nuqqas ta’ rikonoxximent. Kull knisja, kull kappella f’pajjiżna tara li tiġbor għall-oħrajn. Hemm l-għarfien ta’ dawk li jinsabu l-iktar ’l isfel. Dawk li mhumiex ser jaslu sal-Belt Kapitali imma li għandhom, fil-mistħija tagħhom, il-bżonn. Hemm livell iktar ’l isfel li tmiss miegħu l-Knisja fil-kunventi u fil-parroċċi tagħha, li ħadd ma jkun jaf bih. Anzi, li ħafna drabi, il-grad jew il-bżonn veru jkunu jafuh direttament huma. F’dawk li jitolbu u fil-bżonn ferm ikbar li effettivament ikollhom. Bnedmin li forsi għandhom drittijiet għal għajnuniet soċjali li ma jingħatawlhomx, jew li lanqas ikunu jafu li għandhom dritt għalihom. Persuni li ssir taf fil-ħajja, fil-kantunieri varji tagħha. Kemm hawn tbatija li ma nafux biha, u kemm hawn minn dawk li qed iġorruha fis-silenzju!
Il-Politika Ġeneruża
6. F’dan aktar wieħed jidentifika l-linja politika ta’ bnedmin fiha. Jekk hijiex miftuħa lejn il-ġenerożità jew le. Jekk tħarisx sabiex tibni s-sewwa fl-altruwiżmu jew le. F’dan diġà huwa ċar li min qiegħed fiha jiddistingwi ruħu jekk kemm-il darba jkunx qiegħed iwettaqha għax jaħdem u jservi lill-oħrajn, inkella lilu nnifsu. Hemm min jimmaġina li dawk li daħlu fiha għall-ego tagħhom huma politiċi aħjar, imma r-realtà turi l-kontra. Jiġu ttantati lkoll, imma jaqgħu b’iktar veloċità jew pjaċir dawk tat-tieni kategorija. Iżda l-ġenerożità tal-bniedem fil-politika tibqa’ dawl u tibqa’ tissemma. Hija dik l-element determinanti li s-soċjetà sħiħa tibqa’ grata għalih. Fil-laqgħat varji mal-poplu nibqa’ nsib lil dawk li jfakkru politiċi preċedenti għall-ħidmiet ġenerużi tagħhom iktar milli għall-proġetti kbar li kienu wettqu.
Nirringrazzja
7. F’dan għalhekk irrid nirringrazzja lil dawk kollha li huma ġenerużi fis-soċjetà. Dan l-artikolu mhuwiex biżżejjed sabiex jirrikonoxxi, imma xorta nħoss li dan għandu jinkiteb u jingħad. Il-Festi tal-Milied ifakkruna u jmexxuna. Dil-ġurnata sabiħa u reliġjuża hija fil-fatt ġebla tax-xewka tagħna l-Maltin u l-Għawdxin. F’dan aktar, irrid nawgura mill-qalb il-Milied it-Tajjeb u Qaddis lilek, Sur Editur, lill-ħaddiema tagħna kollha u lilkom li ssegwu kitbieti u tħajruni nkompli bil-pinna tiegħi.
2. F’dan insellem id-dedikazzjoni ta’ dawk li jkunu ġenerużi fil-ħin tagħhom. Dawk li inevitabbilment jinqatgħu mill-familja, mir-rutina tal-ħidma lavorattiva tagħhom sabiex jirnexxi l-iskop. Wieħed ċentrali li permezz tiegħu s-soċjetà timxi ’l quddiem. Id-demokrazija hija mibnija fuq dan il-pedament sod. Hija dik li tmur kontra idea mibnija fuq l-ispirtu tal-kapitaliżmu, li fih kull persuna hija għal rasha u taħdem jekk trid. Indifferenti lejn il-bżonnijiet jew l-eżistenza tal-oħrajn. Anzi fil-ġustifikazzjoni totali li tiġi ppremjat għax qed taħdem int u l-oħrajn affari tagħhom. Inkella penalizzat għax m’intix suċċess. Kultura li ssib ħafna riċerka dwarha, ibda minn Max Weber u kompli f’oħrajn li studjawha jew avversawha. Fir-realtà, il-Kristjaneżmu huwa miftuħ, altruwista, mhux rgħib u jrid kondiviżjoni tal-ħajja.
Nammira
3. Nammira iktar lil dawk li minkejja kull kurrent fis-soċjetà materjalista u konsumista li bnejna, huma nvoluti fil-volontarjat. Dawk li daħlu tant li kważi huma ‘miżżewġa’ lil diversi għaqdiet varji, ħafna drabi marbuta mal-kostellazzjonijiet tal-Knisja. Imma hemm ukoll dawk sportivi, edukattivi, kulturali u politiċi. Bnedmin li bħalissa huma mfittxija, li bħall-popolazzjoni qed jonqsu, imma li fil-fatt qed iħallu l-fjamma għaddejja għal quddiem. Jittamaw fil-futur waqt li jkomplu jservu fil-preżent. Dawk li s-soċjetà tagħna ma tirrikonoxxix. Anzi, dawk li l-psewdo-borgeżija ta’ wħud tipprova tiddisprezzahom għax huma ħidmet il-baxx. Mentri fil-verità huma l-ġebla tax-xewka ta’ komunità li tagħraf il-bżonn ta’ xulxin u tal-ħidma flimkien. Nammirahom li anke jekk m’għandhom ebda rikonoxximent veru, lanqas fuq livell nazzjonali, jibqgħu għaddejjin. Il-volontarjat jimmerita li jiġi koltivat ai termini tas-soċjetà teknoloġikament avvanzata fl-istat Ewropew li ninsabu fih.
Mhux għax investiment
4. Fil-fatt, f’dan hemm dawk li indipendentement mill-ġenerożità u l-għarfien tas-sejħa naturali tal-bniedem li jidħlu għax jaqblilhom. Dawk li jinvestu għax jista’ jkun li jiġu fil-bżonn. Skala forsi inqas minn dik tal-pożizzjoni ġenerali u miftuħa. Hemm ukoll dawk li diġà ġarrbu u qed iwieġbu lura bħala rikonoxximent għax sabu ruħhom fiha. Miftuħa sabiex jagħtu lura parti, speċjalment dawk li jgħaddu minn mard serju, dak marbut ma’ operazzjonijiet barra minn xtutna. Inkella dawk li jirċievu għajnuna sabiex jinxtraw mediċini li fis-servizz mediku normali mhuwiex possibbli li jinstabu. Bnedmin li fil-ġlieda għall-ħajja jew il-mewt tagħhom jew ta’ membri familjari oħra jsibu ruħhom fiha. Meta titkellem u tmiss magħhom tifhem dejjem iktar kemm huwa importanti li l-ġenerożità tibqa’ tiġi rikonoxxuta u mħajra. Il-bżulija importanti, imma daqshekk ieħor l-altruwiżmu. Stat tajjeb u organizzat mhuwiex bażat, u anzi, m’għandux ikun bażat fuq l-egoiżmu. Din għandha tkun regola u lezzjoni.
Kif tagħti
5. F’dan nibqgħu fil-libertà assoluta ta’ kif għandna nimxu u nġibu ruħna mal-oħrajn fl-atti tagħna. Ċertament l-Istat m’għandux jindaħal, imma għandu jippremja, jfaħħar u jirrikonoxxi lil dawk li, b’xi mod, jagħtu. Fl-ideat u kunċetti varji żbaljati tas-separazzjoni naturali bejn l-Istat u l-Knisja hemm min jaqa’ fil-foss tan-nuqqas ta’ rikonoxximent. Kull knisja, kull kappella f’pajjiżna tara li tiġbor għall-oħrajn. Hemm l-għarfien ta’ dawk li jinsabu l-iktar ’l isfel. Dawk li mhumiex ser jaslu sal-Belt Kapitali imma li għandhom, fil-mistħija tagħhom, il-bżonn. Hemm livell iktar ’l isfel li tmiss miegħu l-Knisja fil-kunventi u fil-parroċċi tagħha, li ħadd ma jkun jaf bih. Anzi, li ħafna drabi, il-grad jew il-bżonn veru jkunu jafuh direttament huma. F’dawk li jitolbu u fil-bżonn ferm ikbar li effettivament ikollhom. Bnedmin li forsi għandhom drittijiet għal għajnuniet soċjali li ma jingħatawlhomx, jew li lanqas ikunu jafu li għandhom dritt għalihom. Persuni li ssir taf fil-ħajja, fil-kantunieri varji tagħha. Kemm hawn tbatija li ma nafux biha, u kemm hawn minn dawk li qed iġorruha fis-silenzju!
Il-Politika Ġeneruża
6. F’dan aktar wieħed jidentifika l-linja politika ta’ bnedmin fiha. Jekk hijiex miftuħa lejn il-ġenerożità jew le. Jekk tħarisx sabiex tibni s-sewwa fl-altruwiżmu jew le. F’dan diġà huwa ċar li min qiegħed fiha jiddistingwi ruħu jekk kemm-il darba jkunx qiegħed iwettaqha għax jaħdem u jservi lill-oħrajn, inkella lilu nnifsu. Hemm min jimmaġina li dawk li daħlu fiha għall-ego tagħhom huma politiċi aħjar, imma r-realtà turi l-kontra. Jiġu ttantati lkoll, imma jaqgħu b’iktar veloċità jew pjaċir dawk tat-tieni kategorija. Iżda l-ġenerożità tal-bniedem fil-politika tibqa’ dawl u tibqa’ tissemma. Hija dik l-element determinanti li s-soċjetà sħiħa tibqa’ grata għalih. Fil-laqgħat varji mal-poplu nibqa’ nsib lil dawk li jfakkru politiċi preċedenti għall-ħidmiet ġenerużi tagħhom iktar milli għall-proġetti kbar li kienu wettqu.
Nirringrazzja
7. F’dan għalhekk irrid nirringrazzja lil dawk kollha li huma ġenerużi fis-soċjetà. Dan l-artikolu mhuwiex biżżejjed sabiex jirrikonoxxi, imma xorta nħoss li dan għandu jinkiteb u jingħad. Il-Festi tal-Milied ifakkruna u jmexxuna. Dil-ġurnata sabiħa u reliġjuża hija fil-fatt ġebla tax-xewka tagħna l-Maltin u l-Għawdxin. F’dan aktar, irrid nawgura mill-qalb il-Milied it-Tajjeb u Qaddis lilek, Sur Editur, lill-ħaddiema tagħna kollha u lilkom li ssegwu kitbieti u tħajruni nkompli bil-pinna tiegħi.
18.12.25
SENA OĦRA WARAJNA
1. Illum nagħlqu s-seduti parlamentari f’din is-sena twila warajna. Iktar li minn Settembru sa issa kellna diversi tibdiliet. Proposti leġislattivi varji. Bidu f’direzzjoni partikolari u tmiem b’oħra kompletament differenti. Tlaqna taħt il-ħsieb li kienu ser isiru varji emendi fi spirtu ta’ konfrontazzjoni. Ġejna, minflok, lejn iktar konverġenza u għarfien li l-politika trid iktar sens u sustanza milli diskors inutli. Għalija forsi tama ta’ maturità politika. Dik li tħares lejn iktar serjetà u ideat f’dinja li fiha x-xenarji qed jinbidlu b’ritmu qawwi. Fejn dak li f’rasna konna nqisuh bħala stabbli, issa qed insibuh bħala dak li ma tistax tiddependi minnu. Fejn it-tradizzjonijiet fil-valuri sodi tal-onestà, tal-lealtà u l-verità qed jonqsu. Jistennew, fil-fatt, sabiex jiġu lura.
Politika tas-Serjetà
2. F’dan nagħraf aktar li fl-esperjenza li b’xi mod akkumulajt, volontarjament jew le, hija s-serjetà dik li l-bnedmin ifittxu. Għandna soċjetà mimlija b’maġġoranza ta’ bnedmin li għandhom ir-rieda t-tajba. Dawk li jibqgħu jittamaw fis-sewwa u li l-Istat Demokratiku tagħhom jitmexxa f’din it-triq. Dawk li jaħdmu u jittamaw li qed jiġu mmexxija minn min jaf x’inhuwa jwettaq. Jittamaw li l-affarijiet qed isiru b’passi biex tinbena soċjetà aħjar milli għandna. Uħud jistgħu, għal ftit ħin, jiggustaw bħalma jagħmlu t-tfal żgħar, xi ħmerija. Jistgħu wkoll iħarsu lejn l-apparenzi u l-paraventi li qed jakkumpanjawna. Imma fil-verità jfittxu dejjem iktar li l-affarijiet isiru sewwa u li jaraw li titwettaq il-politika tas-serjetà.
Politika nieqsa mill-passjoni
3. Il-politika titlob ħafna raġuni, loġika, u fuq kollox l-użu razzjonali tal-ideat u tal-imġieba sħiħa. Imma l-poplu jippretendi li dawn ikunu akkumpanjati minn dożi ta’ passjoni li hija waħda umana, mimlija demm u laħam, mhux silġ. Dożi ta’ determinazzjoni u direzzjoni, fejn dak li jingħad ikun qiegħed jitqiegħed fil-kuntest ta’ programm ta’ riforma. Programm ta’ ideat immarkati sabiex wieħed jifhem li min qed iressaqhom ikun qed jagħmel dan mhux għax jaqbillu, inkella għax b’hekk jaħseb li l-oħrajn jarawh sabiħ, imma għax jemmen verament fihom. Il-bnedmin f’dawn il-gżejjer tgħallmu jifirdu l-kategoriji varji tal-klassi politika. Jafu min huwa ġenwin u min mhuwiex. Ifittxu dejjem iktar dak il-melħ politiku fil-moħħ u fil-qalb tal-politiku. M’għandhomx bżonn demagoġija. Iridu biss ideat veri, serji, fejn hemm ġlieda li ssir bl-imħabba u l-impenn veru favur il-proxxmu. Fid-dawl ta’ dak li kien kiteb il-ġenju politiku Luigi Sturzo (1871-1959): “Servire non servirsi. La prima regola del buon politico.” (Li sservi, mhux tisserva. Din hija l-ewwel regola tal-politiku t-tajjeb.)
Politika tal-imitazzjonijiet
4. F’dan aktar hemm dawk li jagħrfu jifirdu l-politiċi minn dawk li jirrepetu dak li wettqu ta’ qabilhom u dawk li le. Dawk li kapaċi jagħrfu li l-politiku ser isib sfidi ġodda li jrid jikkunsidra fid-dawl partikolari tagħhom u dawk li jibqgħu jaħsbu li kollox ser jibqa’ l-istess. Hemm dawk li joqogħdu pass lura, dawk li ma jafux, u dawk li jibqgħu bla direzzjoni salv dik li tawhom oħrajn qabilhom. Imma l-poplu jfittex lil dawk li għandhom l-ideat tagħhom. Dawk li jridu jsibu soluzzjonijiet tal-lum għas-sitwazzjoni preżenti. Dawk li diversi drabi jistaqsu x’qiegħed isir differenti minn dak li sar qabel. Dawk li ma jippretendux rivoluzzjonijiet imma minflok li jsiru passi oħra: l-ewwel, lejn iktar ġustizzja soċjali ma’ dawk li għal xi raġuni jinsabu ’l isfel; u t-tieni, li titfassal viżjoni kostanti tas-soċjetà li qed inħarsu li nibnu li jkollna.
Politika tal-ordni
5. F’dan aktar, fis-serjetà, fl-oriġinalità u f’politika umana hemm sejħa kostanti sabiex fis-soċjetà tirrenja l-ordni. Fejn l-affarijiet isiru kif għandhom fid-dawl tal-ġustizzja, tar-rispett lejn il-libertà u fl-għarfien li kull persuna huwa ugwali. Ugwaljanza fid-drittijiet u d-dmirijiet mingħajr privileġġi jew impunitajiet. Kull bniedem fl-Istat Demokratiku tagħna jrid jitmexxa sewwa, b’dan li l-affarijiet ikunu hekk regolati. Isiru kif għandu jkun fl-interess ta’ kull persuna lejn il-ġid komuni. Illum f’dan, iktar minn qabel, hawn sejħa għall-ordni demokratiku fis-sħiħ tiegħu. Ma’ kull jum, fil-konfużjoni li wieħed jidentifika, fin-nuqqasijiet li wieħed imiss magħhom hemm talba sabiex niġu għal forom siewja ta’ normalità. Il-pożizzjoni mhijiex faċli u diversi għandhom is-sens li l-affarijiet ħarġu mill-idejn. Sija minħabba deċiżjonijiet tal-passat riċenti, kif ukoll minħabba l-inabilità li wieħed isolvi dak li attwalment ġieb fuqu.
Politika li tfittex bidla
6. F’dan aktar niftakar fl-istorja u f’dawk il-mumenti li l-bnedmin sabu ruħhom fihom. Dawk li wieħed irid ikun attent fihom. Dawk li għandhom l-isfidi tagħhom ferm aktar ikkumplikati mill-oħrajn. Fejn il-bnedmin fil-politika jridu jkunu iktar ippreparati. Fejn iridu jifhmu li dak li jridu jaffrontaw huwa ferm ikbar minnhom. Fejn jiftakru kemm l-umiltà mhux biss hija gwida imma hija element essenzjali sabiex tifhem kemm tista’ li bil-pożizzjoni, u b’dak li għandek għad-dispożizzjoni tiegħek, issolvi. Fejn, fuq kollox, f’dan issib ruħek f’dawk il-mumenti li jew jinkurunaw jew inkella jiddemolixxu, però li fil-fatt, xorta jgħallmu. Imexxuk sabiex tagħraf il-bidla li trid verament issir u mhux dak li stajt ħsibt li hija.
Politika mġedda
7. F’dan nifhem li jista’ jkun hemm min joġġezzjona għal din il-linja ta’ ħsieb. Jista’ jkun li hemm min jiddejjaq li tmisslu l-kuxjenza forsi rieqda, inkella li tressaq alternattiva għal dak li huwa għaddej. Kif jgħidu llum, napprezza l-punt, imma ma narax li huwa dmiri li nibqa’ nħalli kollox għaddej. Iktar u iktar f’moda stramba li flok tibni bilanċ bejn sustanza u immaġini, trid tiddependi biss fuq tat-tieni. Illum iktar mill-bieraħ hemm sejħa mill-poplu sabiex ikollna iktar serjetà, iktar attenzjoni u bnedmin eletti għall-bnedmin. Waqt li nħares lura lejn dak kollu li seħħ nista’ biss niddikjara mill-ġdid li l-politika vera hija neċessità naturali għalina lkoll u għalhekk titlob ħidma kollettiva, għax ma tistax taħrabha. Waqt li nħares lejn dak li għadda minnu pajjiżna, dak li għadda minnu l-Partit li nimmilita fih, nista’ biss inkun aktar konvint mill-pożizzjoni tiegħi. Proprju quddiem il-fatt li għaddiet sena oħra li tinsab warajna, nittama li jkun hemm min jifhem u jibdel għax il-politika hija, minna nfisha, serjetà.
Politika tas-Serjetà
2. F’dan nagħraf aktar li fl-esperjenza li b’xi mod akkumulajt, volontarjament jew le, hija s-serjetà dik li l-bnedmin ifittxu. Għandna soċjetà mimlija b’maġġoranza ta’ bnedmin li għandhom ir-rieda t-tajba. Dawk li jibqgħu jittamaw fis-sewwa u li l-Istat Demokratiku tagħhom jitmexxa f’din it-triq. Dawk li jaħdmu u jittamaw li qed jiġu mmexxija minn min jaf x’inhuwa jwettaq. Jittamaw li l-affarijiet qed isiru b’passi biex tinbena soċjetà aħjar milli għandna. Uħud jistgħu, għal ftit ħin, jiggustaw bħalma jagħmlu t-tfal żgħar, xi ħmerija. Jistgħu wkoll iħarsu lejn l-apparenzi u l-paraventi li qed jakkumpanjawna. Imma fil-verità jfittxu dejjem iktar li l-affarijiet isiru sewwa u li jaraw li titwettaq il-politika tas-serjetà.
Politika nieqsa mill-passjoni
3. Il-politika titlob ħafna raġuni, loġika, u fuq kollox l-użu razzjonali tal-ideat u tal-imġieba sħiħa. Imma l-poplu jippretendi li dawn ikunu akkumpanjati minn dożi ta’ passjoni li hija waħda umana, mimlija demm u laħam, mhux silġ. Dożi ta’ determinazzjoni u direzzjoni, fejn dak li jingħad ikun qiegħed jitqiegħed fil-kuntest ta’ programm ta’ riforma. Programm ta’ ideat immarkati sabiex wieħed jifhem li min qed iressaqhom ikun qed jagħmel dan mhux għax jaqbillu, inkella għax b’hekk jaħseb li l-oħrajn jarawh sabiħ, imma għax jemmen verament fihom. Il-bnedmin f’dawn il-gżejjer tgħallmu jifirdu l-kategoriji varji tal-klassi politika. Jafu min huwa ġenwin u min mhuwiex. Ifittxu dejjem iktar dak il-melħ politiku fil-moħħ u fil-qalb tal-politiku. M’għandhomx bżonn demagoġija. Iridu biss ideat veri, serji, fejn hemm ġlieda li ssir bl-imħabba u l-impenn veru favur il-proxxmu. Fid-dawl ta’ dak li kien kiteb il-ġenju politiku Luigi Sturzo (1871-1959): “Servire non servirsi. La prima regola del buon politico.” (Li sservi, mhux tisserva. Din hija l-ewwel regola tal-politiku t-tajjeb.)
Politika tal-imitazzjonijiet
4. F’dan aktar hemm dawk li jagħrfu jifirdu l-politiċi minn dawk li jirrepetu dak li wettqu ta’ qabilhom u dawk li le. Dawk li kapaċi jagħrfu li l-politiku ser isib sfidi ġodda li jrid jikkunsidra fid-dawl partikolari tagħhom u dawk li jibqgħu jaħsbu li kollox ser jibqa’ l-istess. Hemm dawk li joqogħdu pass lura, dawk li ma jafux, u dawk li jibqgħu bla direzzjoni salv dik li tawhom oħrajn qabilhom. Imma l-poplu jfittex lil dawk li għandhom l-ideat tagħhom. Dawk li jridu jsibu soluzzjonijiet tal-lum għas-sitwazzjoni preżenti. Dawk li diversi drabi jistaqsu x’qiegħed isir differenti minn dak li sar qabel. Dawk li ma jippretendux rivoluzzjonijiet imma minflok li jsiru passi oħra: l-ewwel, lejn iktar ġustizzja soċjali ma’ dawk li għal xi raġuni jinsabu ’l isfel; u t-tieni, li titfassal viżjoni kostanti tas-soċjetà li qed inħarsu li nibnu li jkollna.
Politika tal-ordni
5. F’dan aktar, fis-serjetà, fl-oriġinalità u f’politika umana hemm sejħa kostanti sabiex fis-soċjetà tirrenja l-ordni. Fejn l-affarijiet isiru kif għandhom fid-dawl tal-ġustizzja, tar-rispett lejn il-libertà u fl-għarfien li kull persuna huwa ugwali. Ugwaljanza fid-drittijiet u d-dmirijiet mingħajr privileġġi jew impunitajiet. Kull bniedem fl-Istat Demokratiku tagħna jrid jitmexxa sewwa, b’dan li l-affarijiet ikunu hekk regolati. Isiru kif għandu jkun fl-interess ta’ kull persuna lejn il-ġid komuni. Illum f’dan, iktar minn qabel, hawn sejħa għall-ordni demokratiku fis-sħiħ tiegħu. Ma’ kull jum, fil-konfużjoni li wieħed jidentifika, fin-nuqqasijiet li wieħed imiss magħhom hemm talba sabiex niġu għal forom siewja ta’ normalità. Il-pożizzjoni mhijiex faċli u diversi għandhom is-sens li l-affarijiet ħarġu mill-idejn. Sija minħabba deċiżjonijiet tal-passat riċenti, kif ukoll minħabba l-inabilità li wieħed isolvi dak li attwalment ġieb fuqu.
Politika li tfittex bidla
6. F’dan aktar niftakar fl-istorja u f’dawk il-mumenti li l-bnedmin sabu ruħhom fihom. Dawk li wieħed irid ikun attent fihom. Dawk li għandhom l-isfidi tagħhom ferm aktar ikkumplikati mill-oħrajn. Fejn il-bnedmin fil-politika jridu jkunu iktar ippreparati. Fejn iridu jifhmu li dak li jridu jaffrontaw huwa ferm ikbar minnhom. Fejn jiftakru kemm l-umiltà mhux biss hija gwida imma hija element essenzjali sabiex tifhem kemm tista’ li bil-pożizzjoni, u b’dak li għandek għad-dispożizzjoni tiegħek, issolvi. Fejn, fuq kollox, f’dan issib ruħek f’dawk il-mumenti li jew jinkurunaw jew inkella jiddemolixxu, però li fil-fatt, xorta jgħallmu. Imexxuk sabiex tagħraf il-bidla li trid verament issir u mhux dak li stajt ħsibt li hija.
Politika mġedda
7. F’dan nifhem li jista’ jkun hemm min joġġezzjona għal din il-linja ta’ ħsieb. Jista’ jkun li hemm min jiddejjaq li tmisslu l-kuxjenza forsi rieqda, inkella li tressaq alternattiva għal dak li huwa għaddej. Kif jgħidu llum, napprezza l-punt, imma ma narax li huwa dmiri li nibqa’ nħalli kollox għaddej. Iktar u iktar f’moda stramba li flok tibni bilanċ bejn sustanza u immaġini, trid tiddependi biss fuq tat-tieni. Illum iktar mill-bieraħ hemm sejħa mill-poplu sabiex ikollna iktar serjetà, iktar attenzjoni u bnedmin eletti għall-bnedmin. Waqt li nħares lura lejn dak kollu li seħħ nista’ biss niddikjara mill-ġdid li l-politika vera hija neċessità naturali għalina lkoll u għalhekk titlob ħidma kollettiva, għax ma tistax taħrabha. Waqt li nħares lejn dak li għadda minnu pajjiżna, dak li għadda minnu l-Partit li nimmilita fih, nista’ biss inkun aktar konvint mill-pożizzjoni tiegħi. Proprju quddiem il-fatt li għaddiet sena oħra li tinsab warajna, nittama li jkun hemm min jifhem u jibdel għax il-politika hija, minna nfisha, serjetà.
MINISTERU GĦALL-KULTURA, L-ARTIJIET U L-GVERN LOKALI - FONDI U PROGRAMMI TAL-UNJONI EWROPEA
32748. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Fondi Ewropej u l-Implimentazzjoni tal-Programm Elettorali: Jista’ l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 32347 u ċjoè: B’referenza għat-tweġiba tal-mistoqsija parlamentari 32107 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Kultura, l-Artijiet u l-Gvern Lokali, jista’ l-Ministru jgħid minn liema fondi u programmi tal-Unjoni Ewropea bbenefikaw il-Ministeru, id-dipartimenti u l-aġenziji relattivi tul dawn l-aħħar tliet snin u jindika l-ammont finanzjarju u komplessiv għalihom?
27/11/2025
ONOR. STEFAN ZRINZO AZZOPARDI: Ninforma lill-Onor.
Interpellant li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.
Seduta 421
15/12/2025
Subscribe to:
Comments (Atom)