KWISTJONI TA' DINJITA

1. Bħalissa l-aġenda tad-dinja hija mimlija b’tip, metodu ta’ politika barranija li m’aħniex imdorrijin biha. Konfrontattiva flok ibbażata fuq id-djalogu. Kienet hemm diġà fil-passat mhux daqstant ’il bgħid fl-istorja umana. Dik li tiddependi fuq is-saħħa militari li stat ikollu u li jeżerċita fuq oħrajn. Flok jirrispetta u jistenna f’dan il-komportament li jkollu lura rispett jgħaddi fuq il-volontà libera tal-oħrajn. Kien hemm min uża dan il-ħsieb, dak li jimmaġina li ħadd ma jista’ għalih proprju l-iktar għax mhux ippreparat. Fuq dan kien hemm min abbuża u daħal f’nazzjonijiet u artijiet li ma kellux. Spiċċa qabad it-triq tat-traġedji, u fl-aħħar, fid-diżunur għalih. Spiċċa b’xejn, ħlief l-għarfien li ġieb fuqu l-kundanna tal-istorja u ta’ dawk il-bnedmin li huma u li kienu statista denji tal-isem. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija d-dinja ħadet ċerti lezzjonijiet li, kif qed naraw, issa hemm min qiegħed jittanta jnessihom.

Raġunijiet varji

2. Fir-realtà qed immissu ma’ politiċi li ġiebu diversi raġunijiet li jidhru tajba sabiex jippruvaw jiġġustifikaw l-aġir immorali, illegali u anti-uman tagħhom. Daqqa għax kien hemm bżonn. Daqqa għax tagħhom. Fl-aħħar mill-aħħar kien biss eżerċizzju evidenti ta’ “might is right”. Bnew is-sistema tagħhom fuq prinċipji dittatorjali, fejn ebda konsiderazzjoni ma ttieħdet lejn dak li huwa sewwa. Bnew dak li bih tneħħa kull dritt fundamentali tal-bniedem. Qalbu kollox ta’ taħt fuq u ġiebu lill-bniedem għas-servizz tal-istat totalitarju. Għodda politika li ma tgħodd xejn salv f’dak li riedu jwettqu huma b’impożizzjoni kontra oħrajn. Trendi ’l-bnedmin l-oħra oġġetti li tista’ tneħħi, tarmi, toqtol, u tinjora qisu mhu xejn. Kull ma seħħ però, kważi bil-preċiż mitt sena ilu, hemm min qiegħed jitħajjar, taħt paraventi differenti, jsegwi. Dan huwa żball li jħammar wiċċ kull min huwa parti mill-kultura oċċidentali. Dik li hija favur id-demokrazija u d-dinjità tal-bniedem.

Fis-27 ta’ Jannar

3. Jumejn oħra nittama li nfakkru x-Shoah. Infakkru kif diversi bnedmin bħalna ġew maqtula mingħajr ħniena fil-kampijiet tal-konċentrament. Fil-maġġoranza tagħhom Lhud li nqatlu bl-aktar metodi ħorox u bbażati biss f’kif tneħħi kull dinjità lil persuna umana. Dawk li sabu l-mewt fil-kmamar tal-gass. Inkella li mietu bis-swat, xogħol iebes u kundizzjonijiet mill-iktar diżumani. Fejn it-trattament kien agħar mill-agħar, li anqas bhima ma ħaqqha. Dak huwa, sfortunatament, parti mill-istorja tad-dinja llum. Parti minn dik li fiha għandna nfakkru, u fl-istess ħin, nistħu. Kemm f’dan niftakru li l-appoġġ lejn in-Nażiżmu ġie wkoll mill-poplu. Ġie minn dawk li kienu jiggustaw jew jammiraw id-diskors u l-aġir immorali u illegali ta’ dawk il-mexxejja Nażisti. Dawk li għadhom jeżistu llum u jċapċpu lil dawk li ma jirrispettawx pajjiżi oħra u li lesti li jaċċettaw lil dawk li jwettqu dak li m’għandhomx, l-aqwa li tgħaddi tagħhom. Imissna tgħallimna kemm huwa perikoluż li tippermetti aġir anti-demokratiku bħal dan u għandna dmir li ma nħalluhx jirrepeti ruħu.

Lezzjonijiet

4. Quddiem il-fatt biss li stat kien daħħal sistema sabiex jelimina bnedmin oħra għax għalih ma kienu xejn jew kienu għedewwa tiegħu, dawk li ried jelimina kompletament, għandu jwaqqafna sabiex nirriflettu u nitgħallmu. Kif wieħed jippermetti liġijiet li jmorru kontra l-ħajja jkun qiegħed jiftaħ il-bieb għal dan. Hija kwistjoni ta’ prinċipju li wieħed jieqaf għal dan il-metodu. Tikkumbatti l-ħsieb li bih tista’ taċċetta li tista’, għal xi raġuni utilitarja żbaljata telimina persuni, sija dawk li għad iridu jitwieldu jew dawk li għax ilhom ħajja taqbad din il-linja. Infakkru li mal-Lhud batew ukoll oħrajn. Infakkruhom f’mewġa ta’ arja anti-semita li żviluppat f’dawn il-jiem. Imma għandna dmir infakkru dak li ġara qabel u li għandna naġixxu sabiex dan ma jirrepetix ruħu. Ebda pajjiż, ebda mexxej ma jista’ jimxi lura f’dawk it-toroq. Dmirna proprju hu li nkunu kontra, għax jekk le iġġib lura l-ħsieb li l-forza militari tiġġustifika kollox.

Il-Knisja Kattolika

5. F’dan aktar wieħed għandu jiftakar ukoll kemm inqatlu Kattoliċi. Kemm saċerdoti, patrijiet, sorijiet u reliġjużi sabu ruħhom fil-kampijiet tal-konċentrament. Sabu ruħhom hemm għax in-Nażiżmu kkunsidrahom fost l-ikbar għedewwa tiegħu. Il-prinċipji etiċi Nsara f’dan kienu, għadhom u jibqgħu, dawl sabiex id-dinjità umana tiġi protetta. Jibqgħu dawk li jispiraw bnedmin varji sabiex jirreżistu l-materjaliżmu u ma jaċċettawhx, u dan għax jemmnu l-prinċipju li l-Istat huwa għas-Servizz tal-Bniedem. F’dan il-jum għandna wkoll niftakru kemm inqatlu u sofrew ħruxijiet kbar reliġjużi f’dawk il-mezzi li r-reġim Nażista kien rabba u rawwem. Bhejjem umani li kienu biss kapaċi joqtlu l-innoċenti bla ħniena u billi jgħadduhom minn kemm jistgħu ħruxijiet li l-bniedem jista’ jsib fil-qiegħ nett u l-iktar iswed tiegħu.

Storja u wirt uniku

6. Il-politika nazzjonali hija importanti; daqshekk ieħor dik internazzjonali. F’dan wieħed irid jagħti mertu, kredtu u rispett lill-Knisja Kattolika li f’dan baqgħet difiża tas-sewwa. Dan kif erġajna rajna ftit jiem ilu fl-Istati Uniti tal-Amerika fejn tlett Kardinali, Blase Cupich, Robert McElroy u Joseph Tobin, fuq il-linja tal-Papa Ljun XIV u quddiem dak li hu għaddej fid-dinja ħadu pożizzjoni u ddikjaraw hekk: “We seek a foreign policy that respects and advances the right to human life, religious liberty, and the enhancement of human dignity throughout the world, especially through economic assistance.” (Infittxu li jkollna politika barranija li tirrispetta u ssaħħaħ id-dritt tal-ħajja umana, il-libertà reliġjuża u t-tisħiħ tad-dinjità umana fid-dinja kollha, speċjalment permezz ta’ għajnuna ekonomika.) Pożizzjoni li titlob rispett u osservanza mingħandna lkoll, waqt li niftakru f’dak li konna u dak li aħna llum.

Boxxla morali

7. Id-dokument meqjus, attent u ċar ifakkarna f’dak li diversi isqfijiet u kardinali kitbu u ddikjaraw fil-Ġermanja Nażista. It-titolu huwa ċar ħafna: “Charting a Moral Vision of American Foreign Policy” (Tibni gwida u viżjoni morali tal-politika barranija Amerikana). Pożizzjoni li titlob mingħandna l-għarfien li kull aġir tal-bniedem jixraq li jkun ispirat minn valuri u prinċipji li huma pedamenti tas-sewwa. Fid-dinja tal-lum għandna bżonn kbir li nfakkru li hemm boxxla morali li ma tistax tiġi njorata. Dik li tiggarantixxi l-vera paċi u l-ġustizzja. Dik li tassigura ħajja aqwa fil-bniedem. Dik li tmur kontra l-polarizzazzjoni, il-partiġġjaniżmu u viżjoni ekonomika u soċjali dejqa. Dik li ma tkunx distruttivi, imma li tibni fil-paċi. Proprju f’dawn il-jiem li nfakkru x-Shoah għandna niftakru li l-iżbalji passati faċli li wieħed jirrepetihom meta ma jkollux boxxla morali li tirrispetta d-dinjità umana.

Għandna dmir fundamentali.

1.    Mhux soltu li nikteb wara l-Jum tal-Memorja, imma nħoss li hemm punti li jridu jsiru.  Matul din il-ġimgħa waqafna, fil-Kamra tad-Deputati, biex nikkommemoraw.  Fis-27 ta’ Jannar fakkarna, bil-piż li għandna, jew aħjar li qiegħed jingħata, ix-Shoah.  Il-Ministru Evarist Bartolo, l-Ispeaker u jien tkellimna u ġibna lura għal dan huwa jum importanti.  Mhux biss, imma l-President tar-Repubblika, George Vella, tkellem pubblikament b’diskors qawwi u mimli b’direzzjoni.  Dan huwa Jum li jixraqlu, fl-opinjoni tiegħi, ferm iktar attenzjoni milli qiegħed jingħata.  Jixraqlu iktar fuq livell nazzjonali, li sfortunatament, ma narax.

 

Min xandar?

 

2.    Ftit kienu dawk li xandru jew tkellmu dwar il-Jum u dwar dak li seħ tul l-aħħar Gwerra Mondjali.  Ftit irrappurtaw lill-President u ‘l-Parlament. Dehru ftit linji naħa jew oħra.  Ftit rappurtaġġ tas-sessjonijiet parlamentari.  Qisu dak li seħħ fil-kampijiet tal-konċentrament m’għandniex x’naqsmu miegħu.  Qisu din hi kwistjoni tar-razza Lhudija, ta’ Iżrael, tal-Italja u l-Ġermanja, u daqshekk.  Qisu ma hemmx lezzjonijiet li għandna nisiltu, jum wara jum.  Nitgħallmu u nifhmu li dak li ġara jrid, l-ewwel, jitfakkar għax verament seħħ; it-tieni, li dan seħħ minħabba l-ġenn totali u assolut ta’ ideoloġiji politiċi tal-lemin estrem; u t-tielet, li rridu naħdmu kuljum sabiex ma nippermettux aġir bħal dan fil-futur.

 

Filgħaxija

 

3.    Meta dħalt filgħaxija fil-jum u rajt il-mezzi tal-aħbarijiet ta’ pajjiżna fittixt, imma minn dak li rajt, ħadd minnhom ma ħass li għandu jsemmi dan il-Jum.  Il-mezzi Ewropej l-oħra kollha kellhom dan ir-rappurtaġġ.  Ilkoll taw ġieħ lil dawk li nqatlu b’tant ħruxija.  Ilkoll ħarsu lura lejn għala seħħ dan kollu.  Uħud ukoll ippubblikaw kotba biex ikunu ċerti li l-messaġġ jasal.  Ilkoll raw mill-ġdid u semgħu x-xhieda ta’ dawk li ġarrbu fuq ġisimhom, dawk li raw b’għajnejhom oħrajn imutu, dawk li xammew ir-riħa tal-ħruq tal-bnedmin innoċenti, ta’ tfal, ta’ nisa anzjani u dawk li r-reġim Nażi-Faxxista dehrlu li għandu jelimina.  Ta’ dawk il-bnedmin li baqgħu jġorru f’qalbhom, f’moħħhom u fl-ispirtu tagħhom il-ħruxija ta’ dawk il-postijiet.  Imma, għal xi raġuni li qed nipprova nifhem, mhux f’pajjiżi.

 

Ideoloġija żbaljata

 

4.    Għalija, Jum il-Memorja għandu sens u sustanza iktar qawwi milli wħud jaħsbu.  Mhix ċelebrazzjoni arida, formalistika, simbolika jew formali.  Hija ferm aktar.  Hija lezzjoni kontinwa tal-ħajja u tal-bniedem.  Hija lezzjoni politika.  Direzzjoni għal min irid jieħu sehem fil-ħajja pubblika.  Direzzjoni ta’ dak li wieħed għandu jakkumpanjah f’ħidmietu u dak li jrid joqgħod ‘il bgħid minnu.  Fil-mument li wieħed jikkunsidra, jew jaġixxi b’mod li jara lill-oħrajn bħala oġġetti, u għalhekk jiġġustifika lilu nnifsu li jista’ jittrattahom ħażin, ikun qiegħed jaqbad din it-triq.  Ikun qiegħed isir huwa wkoll strument tal-lemin estrem ta’ din l-ideoloġija żbaljata.

 

Il-ġenn tar-razza pura

 

5.    Ċerti drabi nibża’ li għad hemm wisq min, fil-politika, għadu jaħseb li tista’ twettaq azzjonijiet żbaljati f’isem għan li tqis tajjeb għalik.  Politika li Niccolò Macchiavelli ressaq u advoka fi żminijiet oħra.  Dak il-mument storiku llum għandu jkun sorpassat mid-demokrazija.  M’għadniex iktar immexxija minn dittatorjati anti-demokratiċi.  Imxejna ‘l quddiem proprju għax għandna d-difiża fil-liġijiet tagħna tad-drittijiet u libertajiet fundamentali tal-bniedem.  Għandna l-progress soċjali, ekonomiku u kulturali minħabba f’dan.  Jekk niċħduh b’għemilna mmorru lura.  Nitilfu l-umanità tagħna, iċ-ċiviltà sħiħa li aħna parti minnha.

 

Pajjiżna konvint?

 

6.    Imma f’dan kollu, quddiem l-għarfien li ftit kienu dawk li taw attenzjoni f’pajjiżna għal dan il-Jum, għandna nieqfu nistaqsu.  Nistaqsu jekk aħniex nifhmu li dan jolqot lilna.  Jolqotna għax meta ma nfakkrux, meta naqgħu fis-silenzju jew meta naqbdu linja ta’ “newtralità”, inkunu qed inwettqu azzjoni żbaljata.  Anzi, insiru kompliċi.  Parteċipanti f’aġir li jippermetti lil min għamel azzjonijiet bħal dawn li jintesa.  Li, fuq aġir ħażin, jiżdied ħażen ieħor.  Flok ġustizzja, ningħaqdu biex ngħattu f’omertà li m’għandniex ikollna fuq il-kuxjenza tagħna.

 

Diskors ċar

 

7.    Il-President tar-Repubblika qalilna ċar kristall: “Huwa billi wieħed jibqa’ jiżżerżaq għan-niżla bil-mod li eventwalment iżid fil-veloċità u r-ritmu.  Aktar ma wieħed jitħalla jiżżerżaq ‘l isfel, aktar ikun diffiċli li jitwaqqaf.  Sfortunatament, hemm ħafna istanzi madwarna li jagħtuna indikazzjonijiet ċari li, jekk ma noqogħdux attenti, l-affarijiet se jsiru iktar immorali u iktar inaċċettabbli.  Ejjew nieħdu din l-okkażjoni sabiex nagħmlu dak kollu li nistgħu biex inwaqqfu u nsemmgħu leħinna kontra dak kollu li jista’ jwassalna biex numiljaw u nittrattaw b’nuqqas totali ta’ rispett lil bnedmin bħalna.”

 

Dawk li għaddew

 

8.    Fid-diskors li ressaqt, ħassejt li għandi nfakkar dak li kitbu x-xhieda.  Kliemhom huwa iktar awtentiku, iktar veritier, iktar dirett, u ħadd ma jista’ jissuperahom.  Proprju għalhekk li semmejt dak li Elie Weisel jgħid, mingħajr ma ppruvajt naqilbu bil-lingwa tagħna: “A witness who believes has a moral obligation to try to prevent the enemy from enjoying one last victory by allowing his crimes to be erased from human memory. Because if we forget, we are guilty, we are accomplices.”  Is-soċjetà tagħna hemm bżonn li tifhem li m’għandniex inkunu aħna fil-ġenb u fis-silenzju, imma li għandna nsemmgħu leħinna.

 

M’aħnix ‘il bgħid?

 

8.    Meta tqis ċerti diskorsi li għadhom isiru llum fis-soċjetà.  Meta tqis li hemm min jabbuża mis-sistema demokratika biex jipprova jkun popolari.  Tifhem dejjem iktar li hemm theddida diretta lid-demokrazija tagħna.  Dak li seħħ fl-Istati Uniti tal-Amerika fis-6 ta’ Jannar.  Dak li kien qiegħed jgħid u jiddikjara Donald Trump tul l-erba’ snin tiegħu fil-presidenza.  Il-ġlied u l-kunflitti soċjali li qamu.  Is-sostenn żbaljat u mill-iktar kundannabbli tiegħu lill-gruppi fuq il-lemin estrem kompla kkumplika l-affarijiet.  Mexxej demokratiku jrid jaġixxi sewwa, u mhux b’dan il-mod.  Irid jifhem li ħaddieħor qablu ħa dik it-triq u wassal f’diżastru li l-kampijiet tal-konċentrament, jum wara jum, ifakkruna.

 

Għalihom u għalina?

 

9.    Ilna mill-2012 nieqfu f’diskorsi qosra fil-Parlament.  Għaddew disa’ snin.  Imma quddiem dan is-skiet u kwiet, kważi perfett, hemm bżonn passi oħra.  Hemm bżonn li jkun hemm, fl-iskejjel tagħna, iktar kotba dwar dan is-suġġett għad-dispożizzjoni ta’ wliedna.  Iktar fil-libreriji tagħna.  Iktar politika nazzjonai li tħajjar li jinqalbu għal-lingwa nazzjonali kotba ta’ dawk li ġarrbu direttament.  Hemm bżonn ukoll li jkun hemm liġi li timmarka aktar dan il-Jum il-Memorja.  Proprju għax dawk li tilfu ħajjithom ħaqqhom ferm aħna minna.  Għax hemm bżonn bidla kulturali, fil-ħsieb, imma wkoll rikonoxximent nazzjonali.  Għax huwa att ta’ ċiviltà li għandna dmir fundamentali li nwettqu.

 

  

Tajjeb li nibqgħu niftakru

1.         Din il-ġimgħa, partijiet fid-dinja reġgħu fakkru l-Jum tal-Memorja, x-Shoah.  Għaddew tant snin minn dak il-jum meta l-forzi Alleati sabu l-kampi tal-konċentrament Nażisti ta’ Auschwitz u Dachau u xorta nibqgħu soċjetà li tħoss il-bżonn li terġa’ tieqaf tirrifletti.  Għax it-trapass taż-żmien, għalkemm għal ċerti eventi tad-dinja, jservi sabiex inessi, jfejjaq u jirrikonċilja, dan ma jistax jgħodd għal dan il-ġenoċidju.  Kull min jerġa’ jieqaf jirrifletti u jara mill-ġdid u fil-fond id-diversi dokumentarji u kotba li nkitbu ma jistax ma jibqax impressjonat.

2.         L-atroċitajiet, is-sistema djabolika li biha sitt miljun persuna nqatlu ma jistgħux ma jżommukx tieqaf tirrealizza kemm iż-żerriegħa tax-xenofobija, tar-razziżmu u anti-semitiżmu hija perikoluża.  Aġir uman bħal dan theddida għas-soċjetà demokratika, għall-komunità ta’ bnedmin li jridu jgħixu f’ambjent, tessut li jirrispetta d-drittijiet u d-dinjità umana.  Dak li ġara fil-Ġermanja u fl-Italja huma eżempji ta’ kif popli twajba, ħawtiela, onesti bi prinċipji ta’ rettitudni, jispiċċaw jinħakmu minn populisti, persuni fuq il-lemin estrem u japprovaw dak li ma għandhomx.

3.         Dik l-esperjenza umana li għaddew minnha dawn il-pajjiżi Ewropej u li magħhom ġibdu storja sħiħa, eventi sħaħ mondjali li jkun żball kbir jekk ninsew.  Hemm verament bilanċ li soċjetà demokratika huwa mistenni minnha li tilħaq bejn id-dritt tal-libertà tal-espressjoni u, fuq in-naħa l-oħra, l-penalizzazzjoni ta’ diskors li jsir sabiex issaħħan, ixxewwex jew tinkoraġġixxi bnedmin oħra jaġixxu żbaljatament fil-konfront ta’ minoranzi.  Il-libertà tal-espressjoni hija dritt li kollha għandna, però mgħandniex nużawha sabiex inkabbru mibgħeda kontra dawk li mhumiex parti minna.  Dak li trid tgħid hemm diversi modi biex tesprimih.  Għalhekk hemm bżonn l-intervent tal-liġi, mhemmx dubju, u tul din il-ġimgħa fil-Parlament kelli l-opportunità li nressaq emendi għall-Kodiċi Kriminali apposta fuq dan.  Biss dan mhuwiex biżżejjed.

4.         Mhuwiex hekk għax hemm bżonn programm ta’ edukazzjoni u informazzjoni.  Ħidma li l-midja f’pajjiżna hemm bżonn li tagħmel.  L-ewwel, b’iktar dokumentarji, diskussjonijiet u analiżi għax għadni nara li fost il-poplu mhemmx biżżejjed l-għarfien kemm in-Nażiżmu u l-Faxxiżmu kienu żbalji li ma għandhomx jiġu ripetuti.  Għadni niltaqa’ ma bnedmin fuq dawn il-Gżejjer li jaħsbu li kien hemm xi forma ta’ vantaġġ u li anzi d-demokrazija hija b’xi mod lura fil-konfront tad-dittatorjati.  Qisu li d-demokrazija mhix valur, imma sistema inadegwata.  Dan huwa żball ta’ perċezzjoni li hemm in-neċessità li jiġi korrett b’dokumenti, fatti u informazzjoni li ħadd ma jista’ jagħmel b’mod iktar ċar u dirett daqs il-mezzi tax-xandir.  Hemm bżonn li jippreżentaw il-fatti b’mod ċar u li ma jħallix dubju f’ras in-nies.

5.         It-tieni, li nibdew naraw iktar awto-dixxiplina u kontroll minn min jikteb u jirrapporta.  Il-Kodiċi Kriminali huwa strument effikaċi ta’ kif tikkontrolla però huwa iktar faċli li min juża d-dritt li jesprimi ruħu, ma jisparlax.  Mhux biss, imma jkun hemm iktar għarfien da parti tal-edituri li ż-żerriegħa tal-mibgħeda razzjali trid tiġi miżmuma milli tieħu n-nifs, inkella tattakka d-demokrazija.  Huwa fl-interess tagħna li nkomplu ngawdu u nħaddmu l-mekkaniżmi kostituzzjonali li għandna mingħajr ma nitilfuhom.  L-esperjenza tat-Tieni Gwerra Mondjali għandha tfakkarna li d-diskors intolleranti ġieb fix-xejn id-demokrazija, qered diversi ħajjiet u ġieb miegħu straġi sħiħa.

6.         Għalhekk il-jum tax-Shoah mhuwiex sempliċi kommemorazzjoni favur il-Lhud, imma huwa jum tal-umanità kollha.  L-iżbalji qegħdin hemm u huma umani, però m’għandhomx jiġu tollerati għal xi forma ta’ ripetizzjoni tagħhom.  Naħseb li għad hawn min jibqa’ jidħak bih innifsu li ma ġara xejn jekk tħalli persuni fis-soċjetà jesprimu dawn is-sentimenti u nifhem dan għax ċert li ma qrawx u ma jagħrfux x’diżastru jistgħu jġibu.  Hemm bżonn nirreaġixxu u dan fl-ambitu demokratiku tagħna, inkella niġu fi kliem Martin Niemöller (1892-1984).

7.         Kliem li nħoss li għandi nerġa’ nfakkar għax fuqhom tinbena lezzjoni li ma nistgħux ninsew.  Anzi għandna obbligu morali u legali: “In Germany, they came first for the Communists, and I didn’t speak up because I wasn’t a Communist;  And then they came for the trade unionists, And I didn’t speak up because I wasn’t a trade unionist;  And then they came for the Jews, And I  didn’t speak up because I wasn’t a Jew; And then … they came for me … And by that time there was no one left to speak up.”