L-ironija tal-Ħajja*

1.         Għadna kif għaddejna l-ġimgħatejn tal-festi tal-Milied.  Ngħidu x’ngħidu fuqna nfusna għadna soċjetà marbuta tajjeb.  Komunità ta’ bnedmin li jgħarfu li mingħajr l-għeruq Insara tagħna m’aħniex li aħna.  Għandna elf difett, inħobbu inmaqdru lilna nfusna u nitmaqdru, però fl-aħħar mill-aħħar Insara aħna u hekk nerġgħu naffermaw irwieħna.  Il-bnedmin f’din il-ġżira jistgħu jagħtu iktar jew inqas importanza lit-tradizzjonijiet, il-funzjonijiet kollha.  Jistgħu jaraw li għandhom iktar jiddevertu.  Biss, dur dur issib li hemm sens f’dawn il-jiem għax huma marbuta mal-Milied.

2.         Għalina dawn il-jiem huma ta’ valur, imma mhux kulħadd fil-dinja Ewropea għadu jaħseb hekk.  Ngħid dan għax qrajt li l-kunsill lokali tal-belt Ingliża ta’ Oxford ma baqgħetx taħseb li l-Milied għadu importanti.  Iva, proprju din il-belt li hija mimlija bi storja u universitajiet hija parti mill-kultura Ingliża.  Anzi hi, flimkien mal-belt rivali ta’ Cambridge jimpressjonawk kemm baqgħu bliet dedikati għall-istudju u għall-akkademja.  Kelli l-opportunità mmur tlett darbiet Oxford u kull darba sibtni ndur minn kulleġġ għall-ieħor nara u naħseb kemm bnedmin ħallew isem fl-istorja tat-tagħlim.

3.         Però l-kunsill lokali ta’ dan il-post deherlu li ma jkunx politikament korrett jekk jibqa’ jirreferi għal dan iż-żmien bħala Milied għax huwa wisq Nisrani.  Fl-għerf tagħhom, għax wieħed irid jammetti li numru ta’ drabi dawk li jaħsbu li huma għorrief jiżolqu fejn ma għandhomx, deherilhom li għandhom isemmu l-25 ta’ Diċembru u l-jiem ta’ wara bħala “Winter Light Festival”.  Mhux biss, imma ddikjaraw li qed jagħmlu dan għax kien hemm bliet u villaġġi oħra li fi snin preċedenti mxew f’dak l-isqaq.

4.         F’kelma waħda erġajna morna lura b’elfejn sena ta’ storja.  Fil-fatt, il-kelma “dawl” tfakkarna li fi żmien ir-Rumani kienet issir festa apposta fil-25 ta’ Diċembru.  Din kienet magħrufa bħala “Dies Natalis Solis Invicti”, li kienet ċelebrazzjoni pagana għax-xemx li ma tintrebaħx.  Di fatti hemm xi Santi Padri bħala San Ġwann Kriżostmu u Ċiprijanu li jirrimarkaw dan il-fatt.  Jgħidu kemm huwa provvidenzjali li Sidna Ġesù Kristu twieled fl-istess jum li niċċelebraw t-twelid tax-xemx.  Però ovvjament li tiċċelebra biss id-dawl, anzi aħjar “Winter Light” u tagħtiha preċedenza fuq dik tal-Milied hija biss pass regressiv.  Timxi l-quddiem id-dinja proprju fuq dan il-wirt Nisrani.  Meta tabbandunah, tmur lura.  Titlef l-imluħa tagħha.

5.         Għax il-Milied huwa ċelebrat illum f’ħafna partijiet tad-dinja proprju minħabba t-tradizzjonijiet u l-wirt Nisrani li beda fl-Ewropa u nfirex.  Hemm sustanza f’din iċ-ċelebrazzjoni daqshekk qawwija għax hija festa Nisranija.  Meta terġa’ tagħmilha pagana titlef kollox.  Li huwa ferm iktar interessanti f’din l-istorja li sabet ruħha f’numru ta’ ġurnali hu li sija l-President tal-Kunsill tal-Musulmani f’Oxford Sabir Hussain Mirza u Eli Bracknell, id-direttur ta’ l-Istitut ta’ l-Istudji Lhudi ma qablux.  It-tnejn li huma qablu li huwa żball li tneħħi l-kelma “Milied” għax qed titlef mis-sustanza taċ-ċelebrazzjoni.

6.                  Anzi kien iktar ċar Bracknell, għax qal hekk: “It’s important to maintain a traditional British Christmas.  Anything that waters down the traditional culture and Christianity in the UK is not positive for British identity.”  Dan fih ferm iktar x’wieħed jaħseb.  L-ironija ta’ din l-istorja hija proprju din: li dawk li ma humiex Insara ħarġu jiddefendu l-Milied b’iktar piż u saħħa minn dawk li huma.  Anzi dawk li bidluha, meta ġew ikkritikati ddefendew irwieħhom billi qalu li xorta ser ikun hemm siġra tal-Milied imżejna u allura ma kienx hemm il-bżonn li wieħed jilminta, li għalija kien iktar interessanti.  Dan proprju għax hemm awturi li jorbtu din is-siġra man-nies mill-Persja.  Kienu dawn li kienu jżejnu siġra magħrufa bħala “Sarve” proprju fil-festa tat-twelid tax-xemx mal-alla falz tagħhom Mithra, adurat ukoll f’Ruma, kif Papa Ljun kien jaf.

7.         Dan kollu fih iktar x’wieħed japprezza meta jqis li t-tradizzjoni taċ-ċelebrazzjonijiet tal-jum tal-Milied f’pajjiżna daħal iktar bl-influenza Ingliża, speċjalment wara t-Tieni Gwerra Dinjija.  Għax huwa magħruf li ħafna Maltin kienu jqisu l-veru festa fl-Għid il-Kbir.  U dan huwa iktar interessanti, għax proprju l-kultura li għadditilna din l-importanza għandha issa tmur lura minnha.  Il-Milied huwa parti mill-kultura tagħna llum mhux biss għax ilna niċċelebraw din il-festa iżda għax fiha sens sakemm hija marbuta mat-twelid ta’ Sidna Ġesù Kristu.  Nittamaw li fil-belt importanti ta’ Oxford, il-festa tal-Milied terġa’ tieħu lura postha u l-arloġġ ma jeħodhiex lura elfejn sena iżda jħalluh sejjer 'il quddiem.

*Dan l-artikolu kien deher fin-Nazzjon fl-2009

Il-Milied ġej

1.        Dan il-pajjiż għad għandu fi ħdanu tradizzjonijiet mill-isbaħ marbuta mal-jum meta niċċelebraw it-twelid ta’ Sidna Ġesù Kristu.  Hemm l-aspett reliġjuż li għadu qawwi u miegħu qed jidħlu, biċċa biċċa u b’aktar saħħa wkoll, diversi attivitajiet ta’ solidarjetà li jagħmlu minn dan il-jum u dawn il-ġranet żmien mill-iktar speċjali. Il-poplu jħares ‘il quddiem għal dawn il-mumenti.  Iħares li jinġabar fiċ-ċelebrazzjonijiet speċjali tal-quddies ta’ filgħaxija, bil-priedka tat-tfajjel u bl-isbuħija tal-qari tal-profeti tat-Testment l-Antik u l-Vanġeli.  L-evanġelisti, li kollha jagħtu dimensjonijiet differenti, b’San Luqa li jagħti l-iktar dettalji u l-oħrajn li jimlew u jissudaw.  Poplu li jħares li jkollu l-ġabra fil-familja fl-ikliet li fihom in-nisa tad-dar, il-muturi interni u bieżla tagħna, juru l-aqwa abbiltajiet tagħhom.  Xorb tajjeb u ħelu itjeb li ma jkunx irid jonqos.  Mhux biss, imma kull familja tara kif tiġbor magħha lil dawk li taħseb li ser ikunu waħedhom inkella, jekk l-ispazju fuq il-mejda ma jippermettix, tieħu ħsieb li tipprovdilhom direttament.  Sena wara sena, dawn l-eventi umani jseħħu.  Ma’ kull tnax-il xahar però, inevitabilment, iċ-ċirkostanzi jinbidlu.

2.        Ħafna huma dawk fis-soċjetà tagħna li jagħrfu li, f’sena, jkunu għaddew minn ħafna.  Uħud mod, oħrajn mod ieħor.  Hemm min iħoss li tela’ ‘l fuq u hemm min jagħraf li, jiġri x’jiġri, jinsab miexi fi triq li ma jafx minn fejn se tgħaddih imma jaf fejn se tieħdu.  M’hemmx dubju li ħadd ma jista’, la jżomm l-arloġġ u wisq inqas l-eventi li l-ħajja tbaskatna fihom, volontarjament jew involontarjament.  Il-mard, l-isfortuni, il-mewt, it-tibdil fiċ-ċirkostanzi soċjali jew finanzjarji, kollha għandhom l-effetti tagħhom fuqna.  Biss, il-bniedem li jagħraf lilu nnifsu, li jifhem il-ħajja jaf li m’huwiex għal dejjem u wisq inqas huwa etern dak li għamel jew dak li ser jagħmel.  Anzi, għan-nisrani, il-ħajja fiha sens ikbar meta jżomm f’moħħu u f’qalbu li huwa qiegħed fid-dinja għall-eżamijiet.  Kull jum, kull mument ser isib quddiemu l-karta tal-eżami li jrid jiffaċċja u jgħaddi tajjeb minnha.  Uħud b’marki għolja, oħrajn b’inqas, però jaf li jrid ikompli għaddej jimxi ‘l quddiem, mingħajr ma jħares lura għax se jibqa’ jara provi oħra ġejjin.

3.        Illum iktar minn qatt qabel, il-bnedmin ta’ dawn il-gżejjer għandhom jagħrfu x’vantaġġ għandhom fir-reliġjon tagħhom, fil-wirt li din ħalliet fit-tessut u fil-ħajja soċjali tagħna.  Hemm sens u sustanza li jagħtu skop u direzzjoni.  Il-persuni li għandhom ix-xorti jgħixu fuq dawn it-tikek ta’ gżejjer jagħrfu, iktar u iktar, li għandna vantaġġi li ftit għandhom.  Għadna, fil-maġġoranza tagħna, bnedmin li nirrispettaw lil xulxin ferm iktar f’dawk li huma l-valuri ta’ kif għandna nġibu ruħna ma’ xulxin.  Hemm persuni li ma jaċċettawx li xi ħadd jista’, għal xi raġuni, f’xi settur tas-soċjetà jkun ġustifikat li jaġixxi b’mod żbaljat.  Ma naċċettawx atti kontra s-sewwa u l-ġustizzja.  Hemm riżentiment lejn dawk li jsawtu lil min huwa minn taħt.  Anzi, hija parti integrali mill-poplu Malti li, hu min hu, ħażin kemm hu ħażin, qatt ma jixraqlu li ħaddieħor jgħaddi minn fuqu.

4.        Hawn ideat, viżjoni tal-ħajja li ħaddieħor m’għandux.  Hawn sens ikbar ta’ dak li għandna niddefendu.  Inweġġgħu meta naraw dak li stati oħra għaddew, jew qegħdin jgħaddu minnu.  Il-kriżi finanzjarja wasslet għal ċerti sitwazzjonijiet.  Ġiebet miżerja għal dawk li ma ħaqqhomx.  Inħossu u rridu naraw kif ngħinu.  Ma nifhmux anqas kif ċerti pożizzjonijiet jiżviluppaw.  Kif nibqgħu naraw tfal jiġu maqtula fl-iskejjel tagħhom minn liġijiet li jippermettu li jinġarru l-armi tan-nar li joqtlu.  Ma naċċettawx li l-libertà għandha dawn it-tipi ta’ prezzijiet xi tħallas.  Mhux aċċettabbli għalina taħt ebda forma u ċirkostanza u issa, iktar minn qabel, nuru li ma nistgħux naqblu.  L-esperjenza fid-dinja hija varja u komplikata.  Jiddependi minna kif ngħixuha.

5.        It-trapass taż-żmien, anzi, jagħti aktar għarfien fil-ġranet tagħna lit-talba tal-Missierna.  Iktar ma wieħed javvanza, iktar jixħet piż fuq il-kliem: “Ikun li trid Int”.  Ripetizzjoni interna u esterna li tarak, kull darba, tieqaf tipprova tifhem.  Aktar snin jirċievu iktar piż mingħajr ma wieħed neċessarjament jifhem, salv li jaċċetta dejjem iktar li huma kliem li ma jifhimx biżżejjed.  Kliem li huma gwida għall-futur u, fl-istess ħin, aċċettazzjoni ta’ dak li jiġi għal dak li jkun mingħajr ma jagħrfu jekk mhux fil-mument li jseħħ.  U, f’dak il-ħin, irid jaċċetta li dak li seħħ ser jieħdu fit-triq li twasslu għas-sewwa.  Il-bniedem verament jifhem li huwa jipproponi, iżda min Ħalqu jiddisponi.  Din hija regola għal kull persuna umana.  Taf li iktar ma jdur l-arloġġ, aktar tkun trid dan isir.

6.        Il-Milied ġej fi żmien jumejn oħra.  Ġej għalina lkoll, biss jiddependi minna kemm ser inkunu effettivament ippreparati biex nieħdu l-aqwa ġid minn dak li ser immissu u ngħaddu minnu.  Ippreparati internament iktar milli esternament.  Aktar trid tal-ewwel milli tat-tieni.  Hemm impenn ikbar u iktar interessanti għax dak ta’ barra jsir ħafna drabi b’mod mekkaniku u ma jagħtix ir-riżultati li wieħed jistenna.  Il-Milied wasal.  Inkunu viġilanti aktar għas-sewwa, għall-ġustizzja u għall-messaġġ veru li wassal għalina Sidna Ġesù Kristu.  Iktar ma jsir dan, iktar tgħix ta’ bniedem fid-dinjità tiegħek u iktar tirrispetta dik tal-oħrajn.  Is-snin jgħaddu, aħna nkomplu mmissuhom, biss la għandna naqtgħu qalbna u wisq u wisq inqas naqtgħu lura mill-ħajja.  Nawgura, mill-qalb, il-Milied it-Tajjeb lil kulħadd.

Parvulus natus est nobis. *

1.Dawn il-kliem ta Isajija (ix.6) mill-Bibbja ser nisimghuhom numru ta drabi tul dawn il-festi tal-Milied. It-twelid ta iben huwa diga mument mill-isbah fih innifisu ahseb u ara kemm fih aktar gmiel li dak t-tifel kellu jkun s-Salvatur tal-bniedem.  Bdejt b’dan ghax ma hemmx dubbju li l-eventi tal-hajja tal-lum mhux dejjem jhallu hin ghar-riflessjoni u gharfien ta kemm it-twelid ta Sidna Gesu Kristu fih sens. Mhux ser nipprova naghti spjegazzjoni jien semplicement nhajjar lilkom tipprovaw tidhlu aktar fil-fond f’kuncett spjegat fit-tul minn varji kittieba u qaddisin.

2.Dak l-iben li twieled elfejn sena ilu kiber u wettaq missjoni li nibqu niccelebraw. Izda ftit nindunaw li kull wild iehor jigi mahluq bi skop huwa ukoll. Minuri li jitlob l-protezzjoni taghna. Ghax L-Hallieq taghna, lkoll ghaddielna l-hajja ghar-raguni , sabiex nghixuha u ma nintilfuwhiex f’toroq zbaljati. Ghax sfortunatament irridu naccettaw li huwa l-bniedem stess li jhajjar lil hutu l-ohra jew lejn s-sewwa jew le l-kontra. Mhux biss imma  f’din l-eta r-responsabbilita taghna kibret iktar.

3. Il-mezzi ta komunikazzjoni huma mimlija messaggi miftuha. Ma hemm xejn li qieghed jxekkel l-ghajnejn jew il-widnejn sabiex jaraw u jisimghu dak li johrog minn dawk il-kaxex elettronici. Irridu naccettaw li ma ghandniex kontroll fuq dan u ghalhekk nafu diga li dak li jidher indirizzat lil udjenza adulta qedhin jarawh u javvelenaw ruhhom uliedna. Huwa diga ta velenu u mimli b’idejat kontra l-verita u l-hajja ghall-adulti huma min huma , bravi kemm huma bravi jew maturi kemm huma, immagina x’inhuma ghal dawk li nahsbu li billi nixtrulhom allura qed niehdu hsiebhom.

4.Tul dawn l-ahhar gimghat sibtni nirrifletti spiss fuq x’futur qed noffru lill-uliedna. Qisna sirna tant mohhna fl-aspett ekonomiku tal-hajja li qedhin noqtlu s-sabih taghha. Kollox sar marbut mal-flus, qishom il-kuxjenza jew l-pendli li jiddeterminaw l-ferh jew d-dwejjaq taghna. Uliedna jarawna u jqisuna. Qed nghaddulhom vizjoni stramba u mgerfxa ta dak li ser jsibu fi triqithom. Ghax anki jekk qed nipprovaw nzidu fil-kwalita tal-edukazzjoni taghna rridu ngharfu li hemm lezzjonijiet tal-hajja li hadd hlief l-genituri ma jistghu jghaddu.

5.It-twelid ta Sidna Gesu Kristu sab zewg genituri li ma kellhomx mohhom mimli bl-arja izda dedikati u preparati ghas-sagrificcji li t-trobbija ggib. San Gusepp ma kellux f’rasu li ser jqatta hajja ta ghass ghax kellu l-Iben li kellu. Anqas l-Vergni Marija ma qadet lura ghax hasbet li l-angli ser jiehdu hsieb l-kuri necessarji. T-tnejn kienu lesti li minghajr tgergir jew hafna qtuh il-qalb jaffrontaw t-tbaghtija tal-hajja. Ma kellhomx ghajnuna. Hadmu u qatu bi snienhom sabiex jaghtu futur lil Binhom.

6.Dak l-esempju ghadu haj u jibqa hekk fiz-zmien li gej. Ghax ghad hawn wisq ulied li jsibu ruhhom jinghataw lezzjonijiet zbaljati bil-kliem hazin, x-xeni ta vjolenza u sess li tarhom dehlin u hergin minn kollox. U dan apparti mill-ezempji snaturati ta liema mudelli ta hajja ghandhom jsegwu. Iva ghandna nammettu li ghad hawn wisq u wisq traskuragni ta dak li verament huwa ta gid ghalihom. Din il-gimgha li ghaddiet u ftahna dak li qed nsejhu l-bini tal-Qorti tal-Familja. Dahhalna fis-sehh ligi li qedha tibdel fid-direzzjoni t-tajba dan l-qasam ghall-bzonnijiet u l-esigenzi tal-mument. Fid-diskors li ktibt dehrli li ghandi nibda b’kelmtejn l-awtur russu Fyodor Dostoevsky li kien kiteb fl-1868 u li kienu dawn “I have always been struck by seeing how little grown-up people understand children, how little parents understand children , how little parents understand their children.”

7.Il-kliem ta dan il-kittieb jfakkruna u jghallmuna fl-istess hin li d-dinja ma tantx tat hafna prijorita lil dan is-suggett. Anzi numru ta awturi sibniehom johorgu b’idejat mill-iktar strambi fuq t-trobbija tal-ulied. Huwa biss dan l-ahhar li rajna passi konkreti. Passi li anki s-socjeta taghna bdiet tibbenefika minnhom.Bhal dik l-ligi li ghaddejna fost ta l-ewwel f’din il-legislatura sabiex jitwaqqaf l-ufficcju tal-Kummissarju ghat-Tfal. Mhux biss izda ppresentajna ukoll abbozz ta ligi li qieghed fil-bidu tad-diskussjoni li jipprova jaghti aktar dinjita u protezzjoni ghall-ulied li jitnisslu u jitwieldu barra r-rabta sabiha u qaddisa taz-zwieg.

8.It-tfal huma tfal u ma jahtux ghan-nuqqasijiet , sfortuni jew rresponsabbilita tal-genituri. Ahna bhala socjeta ghandna d-dmir li niehdu hsieb li naghtu kaz dak li ghaddejjin minnu uliedna kollha. Protezzjoni legali u attenzjoni lejn dawk li huma l-aspettativi u l-bzonnijiet taghhom. L-Kummissarju ghat-Tfal ser tkun determinati fis-snin li gejjin f’dan il-qasam. U irrid nirregistra b’ferh kbir li mhux biss giet maghzula izda li din waqghet fuq mara li ghandha sens kbir tal-valuri t-tajba. Ma ghandhiex toroq facli quddiemha. Ghax din s-socjeta li tghid li taghmel kollox ghat-tfal trid issa tigi wicc ma wicc ma dak li huwa verament kollox u hemm ser naraw tibdil , konflitti u ngharfu min huwa genwin u min le.

9.Diga fil-Qorti tal-Familja sibna xkiel minn persuni li ma konniex nippretenduha minnhom. Ahseb u ara mal-Kummissarju meta certi mizuri ser jfissru li jridu jsiru sagrificcji ekonomici u min jidher li huwa haga ser jinkixef li huwa precizament l-kontra. Ma hemmx dubbju li t-tajjeb jrid jissielet sabiex jzomm l-valuri tal-hajja u tas-sewwa anki kontra l-kurrenti kollha. L-Milied huwa l-jum li jfakkarna ukoll li twieled tifel li ulied l-hazen riedu jeqirdu dak iz-zmien u li d-dixxendenti taghhom ghadhom sal-lum jipprovaw jkissru l-messagg li huwa wassal.  Hemm ghazla li rridu naghmlu. Dik li tarana jew fuq nahha jew fuq ohra. Jew favur l-protezzjoni jew kontra l-futur tal-ulied taghna.

10.Ma ghandhiex dubbju fejn ser nara lilkom gheziez qarrejja. Nawguralkom l-Milied t-Tajjeb u nirringrazzjakom tal-kliem t-tajba li nsib minghandkom. Fl-ahhar kelma ghalik sur Editur u l-haddiema kollha ta dik l-istamperija tant ghaziza, awguri u grazzi tal-pacenzja. 

*Dan l-artikolu kien deher fl-2004

Ħielsa mill-faqar

1.       Id-dinja teknoloġika għandha ħafna vantaġġi.  Mhux kulħadd jużahom, inqas u inqas dawk li jħossuhom maqtugħa minnha.  Qisha tifforma parti minn xi mewġa ta’ barbariżmu ġdid.  U għalkemm hemm min ra dan bħala mezz esklussivament sekulari, llum l-affarijiet inbidlu sew.  Id-dinja nisranija daħlet hija wkoll.  L-effett huwa tixrid ta’ informazzjoni reliġjuża li qabel konna maqtugħin minnha.

2.       Fortunatament issib kuljum fuq dawn il-mezzi dak li għaddej fil-Knisja Kattolika.  Il-Papiet tagħna għandhom f’idejhom strumenti li jippermettu li nsegwuhom.  Nammetti però li mhux kull aħbar tista’ taqraha.  Irid ikolli ftit ħin li mhux dejjem insib.  Reċentement rajt siltiet mid-diskors tal-Papa Benedittu XVI li għamel għall-34 Konferenza Ġenerali tal-FAO (Food and Agriculture Organization).  Il-kliem tiegħu jibdew b’dikjarazzjoni sempliċi imma ta’ portata qawwija: “Iż-żmien wasal li permezz tiegħu nassiguraw, għall-paċi, li ebda raġel, mara jew tfal ma jkunu qatt iktar bil-ġuħ.”

3.       Deherli li l-Papa għamel użu eċċellenti minn laqgħa verament importanti sabiex elenka l-bilanċ neċessarju ta’ dritt bejn il-persuna umana, is-soċjetà u d-dinja.  Iddikjara b’saħħa li kull bniedem għandu d-dritt fundamentali li jgħix liberu mill-ġuħ.  Kompla bl-użu tal-lingwa Ingliża bil-kliem: “The united effort of the international community to eliminate malnutrition and promote genuine development necessarily calls for clear structures of management and supervision, and a realistic assessment of the resources needed to address a wide range of different situations.  It requires the contribution of every member of society – individuals, volunteer organizations, businesses, and local and national governments – always with due regard for those ethical and moral principles which are the common patrimony of all people and the foundation of all social life.”

4.       Dawn il-kliem jingħaqdu ma’ l-isforzi kontinwi tal-Knisja Kattolika favur il-ġlieda kontra l-faqar fid-dinja tagħna.  Dan twettqu b’diversi modi, sija b’diskors li ċċaqlaq il-kuxjenza tal-bniedem, kif ukoll bil-fatti, b’ħidma diretta fil-postijiet fejn hemm l-iktar bżonn.  Għax hija waħda mill-ikbar kwistjonijiet jew problemi li nibqgħu ma nsolvux.  Kif f’dan is0seklu għad għandna daqshekk differenzi fid-dinja bejn soċjetajiet differenti bħal tagħna u dak ta’ pajjiżi oħra fejn in-nies iridu jgħixu bix-xejn?

5.       Id-duttrina soċjali tal-Knisja hemm min, illum il-ġurnata, irid inessihielna kompletament.  Però hemm għadha, b’saħħitha, tiġi ppriedkata, miktuba u mxandra.  Sfortunatament hemm min jaħseb li din hija ġabra ta’ ħsieb li l-kattoliċi biss iridu jobdu u l-oħrajn huma eżenti.  Iżda r-realtà hija li s-sustanza tagħha hija tant qawwija li għandha tittieħed in konsiderazzjoni u mhux biss, iżda li tiġi mwettqa mill-mexxejja kollha ta’ dawn iż-żminijiet.  Il-prinċipji li toffri huma kollha ċwievet u pedamenti sabiex tinbena soċjetà ġusta li tippromwovi l-ġid komuni.

6.       L-ordni soċjali fid-dinja jiddependi mill-ġustizzja u l-paċi bejn il-popli.  It-tixrid tal-ġid materjali huwa neċessarju u d-duttrina soċjali nisranija tisħaq fuqu sew.  Ħafna drabi l-vuċi tal-Knisja permezz tal-Papa Benedittu XVI tiġi mwarrba u kklassifikata bħala antikwata u sorpassata, mentri għal min jindenja jaqra s-sostanza tagħha mhux hekk assolutament xejn.  Il-vuċi tagħha qegħda hemm għas-servizz veru u awtentiku tas-soċjetajiet varji fejn taħdem u hija impenjata sabiex tibdel u tirriforma l-kundizzjonijiet soċjali tal-bnedmin kollha sabiex ikollna tħaddim veru tal-ġustizzja soċjali u ekonomika.  F’dan il-Milied nittama li min għandu ftit tal-ħin fuq idejh jew jerġa’ jmur lura lejn dawn l-għeruq u jiffriska l-memorja jew jibda jaqrahom.  Ċert li dawn il-kliem huma strument effiċjenti biex wieħed jeħles u jnaqqas mill-faqar materjali u intellettwali li għad għandna.