Lejn il-futur

 1.     F’dawn l-aħħar jiem tas-sena 2020 hemm diversi ħsibijiet li jiġu għandna.  Dak li għaddejna minnu.  L-isforzi li wettaqna sabiex noħorġu mid-diffikultajiet li l-pandemija ġiebet fuqna.  Id-dinja moderna, tagħna nkluża kienet, bħal dan iż-żmien sena, tidher daqshekk soda.  Għaddiet, minflok, minn esperjezna li niżżlitna lkoll ‘l isfel.  Dawk li kienu mimlija suppervja u arroganza sabu li l-umiltà hija l-libsa tagħhom.

 Meta ser nibdew

 2.     Kien hemm min ħaseb li tlett xhur kienu ser ikunu biżżejjed biex nissaportu, u wara l-folja tiġi lura għal dak li konna.  Il-fatti urewna li l-istorja kellha tinkiteb b’paġni oħra.  Biss, ħafna huma dawk li jridu jaħsbu dwar x’ser jiġri wara.  Kif ser nibdew lura biex inġibu lilna nfusna naħdmu f’soċjetà li tħares ‘il quddiem.  Il-pjani ta’ Marzu ma kinux ta’ Ġunju, wisq inqas t’Ottubru jew tal-ġurnata li qed ngħixu fiha.

 Materjaliżmu

 3.     Il-linja ta’ ħidma tagħna rbatniha ma’ kunċetti ekonomiċi.  Kif nassiguraw li l-bniedem jibqa’ għas-servizz tagħha.  Jibqa’ dak li jipproduċi, kif ukoll dak li jikkonsma.  Il-forma mentali tas-soċjetà ntrabtet ma’ dan bħala s-soluzzjoni u l-indikazzjoni tal-famuża ‘normalità’.  Ħerġin minn soċjetà materjalista li hija mimlija bi problemi marbuta man-nuqqas ta’ umanità, ta’ dinjità umana, ta’ konsiderazzjoni tal-valur tal-persuna.  Minflok qed nippruvaw nifhmu x’kellna, x’kien żbaljat u naħdmu lejn soċjetà ġdida u differenti, qed nipprivaw nippriservaw dak li kien hemm.

 Konservattiviżmu

 4.     Min huwa komdu, is-soltu ma tantx jiċċaqlaq.  Min kien jaħseb li huwa komdu jrid, fl-iskumdità tallum, imur lura lejn x’jaħseb li kellu.  Soċjetà ma timxix billi tħares lura.  Trid timxi ‘l quddiem fl-għarfien tal-istorja u tal-kundizzjoni umana passata.  Timxi billi tħares li tintroduċi pilastri ġodda fil-komunità.  Prinċipalment li d-dinjità umana, bażata fuq il-prinċipji etiċi Nsara li jwasslu għar-rispett sħiħ tal-bniedem.  Imma wkoll kunċetti differenti fl-ekonomija li jħarsu iktar l-ambjent, il-ħajja u s-soċjetà.  Irridu nibdlu l-magni tal-produzzjoni.  Irridu nieħdu l-okkażjoni biex dak li ilna niddiskutu, inwettquh.  Għax jekk qabel, dawn kienu qed jidħlu fuq oħrajn illum nistgħu nintroduċuhom fejn ma hemm xejn.

 Ir-rabta umana

 5.     Tul din is-sena kien hemm vuċijiet varji li ppruvaw iċaqilqu d-dinja f’din id-direzzjoni.  F’dan naħseb li jispikkaw l-ideat u l-proposti li l-Papa Franġisku għadda.  Għalkemm hemm min ma jridx jiċċaqlaq, ma jridx jaqbad it-triq tal-bidla progressiva u jipprova jċekken kliemu.  Biss, meta taqra x’jikteb u tifhem diskorsu, tapprezza kemm dak li qiegħed jingħad minnu jista’ jitwettaq u huwa parti mill-ħajja.  Hemm realiżmu iktar profond u sod.  Mhux utopija varja, aljenata jew aljenanti, imma strateġija ċara.  Iktar ma taqrah, iktar tifhem.

 Diġà kien ċar

 6.     Fil-pubblikazzjoni annwali ta’ ‘The Economist’ tas-sena li għaddiet, ‘The World in 2020’ kien hemm dan il-punt: “A papal anti-Davos.  In Assisi, Pope Francis hopes to anoint a new economic model”.  Fl-istess kitba jingħad hekk, fost il-kritika tagħhom: “The explicit ain is to find more sustainable ways of living that ease the burden on the poor, via the development of a “circular economy” in which all benefit, including the planet.”  Franġisku huwa ċar f’dak li jrid isir.  Jaf proprju għax it-trobbija tiegħu u l-art li fiha serva tagħti iktar direttament l-esperjenza f’kif il-bniedem u l-ekonomija jaħdmu.  Il-bilanċi neċessarji, il-kontrolli legali u l-għarfien ta’ min imexxi, li hemm mudelli ekonomiċi li jaħdmu iktar aħjar minn dak li ħaddieħor irid jindika.

 L-Enċiklika

 7.     F’din id-direzzjoni, irridu nagħrfu li l-mudell ekonomiku jrid ikun għas-servizz tal-bniedem, mhux ta’ wħud mill-bnedmin.  Irid ikun għad-dinja sħiħa.  Biss, f’dan għaraf iktar li l-kollaborazzjoni, is-solidarjetà u l-ħidma f’ordni u loġika bejn il-bnedmin hija aħjar.  Proprju għalhekk li tul din is-sena rajna għad-dawl enċiklika oħra tiegħu.  Mill-pinna tiegħu mhumiex, dawn, spissi.  Biss, meta jsiru jimmarkaw sija diskussjoni, kif ukoll mument fejn u lejn liema wieħed jerġa’ jmur għalih.  Hija, fil-fatt, mimlija b’pariri u direzzjoni.

 Fratelli tutti

8.     F’dan iż-żmien, meta l-istint uman huwa iktar favur l-egoiżmu, il-Papa jenfasizza l-kontra.  L-enċiklika tibda bil-ħsieb li hemm bżonn “Fraternity and Social Friendship”.  Fiċ-ċentru jidħol lura l-bniedem fil-linja tad-duttrina soċjali tal-Knisja.  Kitba li timmerita attenzjoni speċjali f’dawn il-jiem ta’ ħsieb u riflessjoni.  Waħda mimlija b’ideat u proposti.  F’dan, u b’linja ma’ dan li qiegħed nikteb għandu punt partikolari fil-paragrafu 222.

 Niskopru lilna nfusna

 9.     Hemm jgħid hekk: “Consumerist individualism has led to great injustice.  Other persons come to be viewed simply as obstacles to our own serene existence; we end up treating them as annoyances and we become increasingly aggressive.  This is even more the case in times of crises, catastrophe and hardship, when we are tempted to think in terms of the old saying “every man for himself”.  Yet even then, we can choose to cultivate kindness.  Those who do so become stars shining in the midst of darkness.”  Pariri siewja għal min irid iħares il-quddiem u jibni fis-snin li ġejjin.

 Insellmilkom

 10.   F’din l-aħħar ġimgħa tas-sena għandna nħarsu iktar lejn il-futur tagħna.  Hemm ħafna x’jista’ jsir.  Hemm ferm iktar x’jista’ jinbena ġdid mingħajr l-irbit mentali ta’ sistemi ekonomiċi li fallew mal-bniedem.  Qalbi u moħħi huma mimlija bit-tama li din is-soċjetà tifhem li, fiċ-ċokon tagħha, tista’ tirnexxi.  Tifhem li m’għandhiex bżonn timita lil ħaddieħor fl-iżbalji tiegħu.  Anzi, għandha ma tibżax tkun oriġinali u timxi ‘l quddiem f’dak li hija verament kapaċi twettaq.  Proprju għalhekk li għandna lkoll ningħaqdu biex inħarsu lejn il-futur.

2021.  Nawguralkom is-sena t-tajba, waħda aħjar minn dik li għaddejna, u fuq kollox waħda li nsawru u nibnu aħna bl-intelliġenza u l-oriġinalità tagħna.

Nittamaw iktar

 1.         Forsi parti mill-proċess sħiħ ta’ dak li għaddejna u għadejjin minnu.  Forsi parti mil-lezzjonijiet li qed nippruvaw nieħdu.  Forsi f’dan, id-dinja taf tkun qegħda tibda paġna ġdida tul din is-sena.  Paġna li tħares li ssolvi iktar il-problemi li hija stess welldet.  Issolvihom sabiex nagħtu ħajja aħjar lid-diversi li jixirqilhom ferm iktar milli qed jingħatalhom.  Din hija l-isfida tagħna lkoll.  Hija wkoll parti mill-proċess ta’ bidla li għandna tant bżonn, u li issa forsi wasalna fil-mument fejn bilfors irridu nwettquhom.

 Aħbarijiet aħjar

 2.     Il-fatt li għandna issa risposta medika għall-pandemija.  Il-fatt li għandna għad-dispożizzjoni tagħna l-vaċċin kontra huwa pass li jqawwilna qalbna.  Hemm il-grazzi ta’ diversi li din hija għad-dispożizzjoni tagħna.  Il-gratitudni lejn min skopra, ħadem u issa qiegħed iġib għalina.  Nittamaw li tkun effettiva.  Nittmaw li kull persuna tkun tista’ teħodha malajr kemm jista’ jkun.  Kemm il-ħin u l-produzzjoni jippermettulna.  Kemm il-pajjiż tagħna jkun organizzat u moħħu ċar fil-prijorità huwa għalhekk iktar determinanti.  Nittama li l-prinċipji tas-sewwa u l-ġustizzja soċjali jiġu hawn verament rispettati u implimentati.

 Waslu fl-aħħar

 3.     Wara snin sħaħ ta’ taqlib u problemi, issa jidher li fl-aħħar il-ftehim ġie milħuq bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea.  Il-pożizzjoni hija aħjar milli kienet qed tidher li ser tiġi.  Dak li ġie maqbul huwa fiċ-ċirkostanzi ferm iktar aħjar milli li kieku ma kienx hemm dan.  L-isforzi saru, u issa hemm stampa aktar aħjar.  Kemm fl-aħħar tal-ġurnata ser iġġib dak li qed jittamaw is-sostenituri ta’ Brexit għad irridu mmissu.  Kemm aħna f’pajjiżna ser nifhmu, jum wara jum, l-isfidi li ser jiġu quddiemna wkoll.  Biss dan il-pass ser iservi ta’ bidla qawwija fil-mod ta’ kif inħarsu, bidla fil-kultura u fl-ideat tagħna.

 Aħbarijiet oħra

 4.     Mid-dinja Ewropea, il-ftehim li ġie reġistrat f’dawn il-jiem maċ-Ċina huwa pass ieħor fit-tama tagħna.  Il-mexxejja tal-Unjoni Ewropea Angela Merkel, Ursula von der Leyen, Charles Michel u Emanuel Macron u Xi Jinping għar-Repubblika Ċiniża waslu u qablu sabiex ikun hemm investimenti multi-biljunarji.  Kif ingħad tajjeb miż-żewġ naħat, dan għandu jiftaħ iktar u jġib effetti tajba: “stimulate the global economy as it recovers from the coronavirus pandemic, as well as promote economic globalization and free trade”.  Pass li stati oħra, tagħna nkluż, ser jaraw kif u sa fejn jaqbel lilhom.

 Punt ta’ tama oħra

 5.     Id-dinja għaddiet, tul dawn l-aħħar erbgħin sena, minn kumplikazzjonijiet ukoll fil-politika barranija.  Il-fatt li l-Istati Uniti tal-Amerika, immexxija minn Donald Trump, biddlet ħafna minn dak li kienet bniet fis-snin ta’ qabel, ma tantx għen.  F’dan il-kuntest, iċ-Ċina baqgħet konsistenti u kkontribwiet fil-fatturi ta’ stabilità mondjali.  Illum għandna quddiemna l-fatt ċert li l-Presidenza għaddiet f’idejn Joe Biden.  Nafu li l-opinjonijiet li ġew diġà mmarkati għandhom jgħinu sabiex napprezzaw iktar dak li ngawdu minnu.  Napprezzaw u nibnu iktar proprju għax fil-messaġġ li stajna nitilfu dak li għal snin twal inbena, għandna nżommu t-tajjeb li kellna.

 Sfidi għalina

 6.     Aħna għandna iktar, nittama, nibnu fl-istrutturi tagħna biex nużaw aħjar il-pożizzjoni politika tagħna fi ħdan l-Unjoni Ewropea.  Hemm iktar li nistgħu nirbħu minn dan.  Hemm bżonn pjan aqwa u maqbul aħjar bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.  Wieħed li nżommulu konsistenza fil-prijorità u fid-direzzjoni.  Ngħid li f’ħafna għadna qed nirrealizzaw u f’diversi għadna nikkunsidraw l-Unjoni bħal ma konna r-Renju Unit.  M’għandniex nibqgħu nħarsu x’ser nieħdu f’termini finanzjarji, imma iktar fejn aħna rridu li l-Unjoni tmur.  Nibnu politika ta’ dawk li ser ikunu l-isfidi Mediterranji u Afrikani.  Imma, fuq kollox, inkunu iktar protagonisti u pro-attivi milli reattivi.  Fuq kollox, proċess li għandna nħarsu lejh b’iktar ħeġġa u fit-tul, milli f’dożi strambi ta’ “passività”.

 Nittama li ma nitilfux li għandna

 7.     Pajjiżna huwa uniku u mimli b’vitalità, intelliġenza, immaġinazzjoni, saħħa.  Huwa oriġinali.  Il-fatt li huwa parti mill-Unjoni Ewropea ma jfissirx li għandu jsir kopja ta’ mudelli oħra.  Aħna differenti u hemm irridu nassiguraw li nibqgħu.  Għall-ġid tagħna, u anki tal-istess Unjoni li tgawdi mid-diversità.  Ikun żball min jaħseb li hemm proċess ta’ “invażjoni” ta’ kurrenti.  Imma huwa daqshekk ieħor żbaljat jekk wieħed ikun rassenjat jaċċettahom, meta jaf li ma jaqblux magħna.  M’għandux ikollna nuqqas ta’ kuraġġ u determinazzjoni f’dan.  Il-progress jew rigress, inkella l-mobilità kontra l-immobilità huma parti sħiħa minn soċjetà.  Parti minn proċess normali u naturali li huwa neċessarju għall-ġid tagħna.

 Nittama sempliċement

 8.     Qalb il-bniedem hija diffiċli u kumplikata; daqshekk ieħor hija dik ta’ komunità, nazzjon, poplu.  Biss, min jipprova jibdel għax ħaddieħor bidel ma jkunx korrett.  Jew dak li nħoss li huwa agħar.  Nirreferi għal klassi partikolari.  Għad għandna parti mis-soċjetà li minkejja l-Indipendenza, għadha mwaħħla taħseb li kull ma nwettqu aħna huwa ħażin u dak li jsir mill-oħrajn huwa dejjem aqwa minn tagħna.  U għalhekk iridu jimitaw biex jikkonformaw fl-iżbalji ta’ dawk li jridu jqegħdu huma fuq pedestall.  Fir-realtà, m’għandniex minn xhiex nistħu f’dak kollu li aħna.  M’aħniex razza ta’ puritani, imma waħda li taf il-valur tal-bniedem, tal-ħajja, u taf twettaq bilanċi biex jitwettqu l-ġustizzja u l-ħniena umana.

 Fit-Tama hemm futur

 9.     Dawn il-gżejjer tagħna għandhom vantaġġi li oħrajn m’għandhomx.  Dożi mħallta f’daqqa ġejjin mill-klima, l-ambjent sħiħ, dak naturali, dak kulturali, l-ideat tagħna, l-abbiltà li nifhmu malajr u niddeċiedu b’għaqal.  Jekk ħaddieħor indejquh jiddispjaċina, imma m’għandniex ninbidlu biex insiru nogħġbuh.  Għandna nżidu iktar fir-rispett tagħna nfusna.  Ma nintremewx u nżommu aħjar il-pożizzjonijiet tagħna.  Mhux biex inkunu rasna iebsa, imma biex inkunu iktar dak li aħna.  Hemm min, fil-klassi politika, tul dawn is-snin ma fehemx dan kollu.  Hemm min waqqa’ lilu nnifsu u lilna għaċ-ċajt f’dan.  Intrema fix-xejn.  Nittama li fil-futur nifhmu dan u niċċaqilqu b’għerf fih.

 Nittamaw fir-rettitudni

 10.   Nittamaw li nifhmu li l-imġieba pubblika għandha żżomm sod dak li t-tradizzjonijiet ta’ missirijietna għaddewlna.  Ma nkunux daqshekk lesti li narmu s-sewwa, l-onestà u l-irġulija.  Nittama li nifhmu li għandna nkunu leali lejn dan kollu.  Lealtà bażata fuq lezzjonijiet tajba li għaddew ta’ qabilna.  Insegwu l-eżempji tajba  ta’ Maltin u Għawdxin oħra bħalna u ma nippruvawx nidhru “differenti” f’oħrajn.  Proprju għalhekk li nittama li tul din is-sena 2021 nieħdu lura dak li tlifna u nassiguraw iktar dak li għandna.

Mhux lejn id-deżert

 

1.     Wasalna lejn l-aħħar tas-sena, u fost l-appuntamenti varji hemm dak marbut mal-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni Ewropea.  Diċembru 2020 ser jibqa’ wieħed immarkat fl-istorja Ewropea.  Immarkat f’kemm ittieħdu tajjeb, jew le, numru ta’ deċiżjonijiet.  Hemm diversi punti f’dan.  Magħhom jingħaqdu dawk marbuta mal-fondi fil-Budget tas-snin 2021-2027 u mal-isfidi marbuta mal-immigrazzjoni irregolari.  Sar f’dan ħafna xogħol, u l-Kummissjoni mmexxija minn Ursula von der Leyen stabbiliet ċar il-prijoritajiet u l-kompromessi possibbli.

 

Boris Johnson

 

2.     F’dan, ir-responsabbiltajiet politiċi qegħdin jikbru.  Wasal ċar il-mument lejn l-aħħar tas-sena meta r-Renju Unit ser joħroġ mingħajr ftehim.  Dan huwa żball politiku li għada pitgħada, meta l-mexxejja preżenti jkunu spiċċaw, oħrajn ikunu jridu jaraw kif iġibu lura.  Huwa żball għax din il-gżira ma tistax tibdel il-pożizzjoni ġeografika tagħha.  Ser tibqa’ parti miż-żona Ewropea.  Ser tibqa’, tikteb x’tikteb fil-liġijiet tagħha, “marbuta”.  Anzi, b’dak li għaddej qegħda taqta’ lilha nfisha kompletament mill-kapitolu intern Ewropew.  Qed tagħmel lilha nfisha barranija fix-xejn.  Anki jekk diversi Stati Membri bħal tagħna qed jibgħatu l-messaġġi biex dan ikun, kemm jista’ jkun, imċekken.

 

Ħiereġ barra

 

3.     Is-soltu, il-bnedmin jimxu lejn iċ-ċiviltà.  Lejn sistemi politiċi organizzati, fejn hemm iktar ordni soċjali u ekonomiku.  Ma jaqbdux it-triq il-kontra, li jmorru fid-deżert.  U Boris mhuwiex, f’dan, Mosè.  Mit-Tieni Gwerra Dinjija sallum, il-parteċipazzjoni attiva ma’ stati oħrajn qegħda ssir neċessità.  Hija mhux proprju l-aqwa deċiżjoni li flok tmur biex tissoda dak li għandek, tipprova tkisser kollox biex taħseb li tista’ tibni mill-ġdid.  Illum, waqt li nikteb, jidher li hemm min huwa iktar deċiż li joħroġ u jitlaq mingħajr ma jasal fi ftehim.  Għada nkunu iktar ċari.  Biss, il-konsegwenzi ser jikbru.

 

Intransiġenza

 

4.     U anki jekk Johnson qed jiddikjara li jrid ftehim bħal ma l-Awstralja għandha mal-Unjoni, ma jistax jaħrab minn fatt uniku.  Il-ftehim sar kif sar għax hemm id-distanza qawwija bejn iż-żewġ kontinenti.  Il-fatti jibqgħu juru li aħjar li wieħed jasal, milli wieħed jibqa’ jwebbes rasu.  F’dan, għalkemm il-pożizzjoni tidher dejjem iktar għad-dawl, nibqa’ nittama li tul il-ġurnata tallum, id-direzzjoni tinbidel.  Pajjiżna ċertament jaqbillu.  Il-kumplikazzjonijiet li ġejjin huma ikbar milli qed nipprevedu.  Għax jekk hemm linja ta’ intransiġenza fil-Gvern Ingliż preżenti, din ser tibqa’ tul il-leġislatura.

 

Ftehim milħuq

 

5.     Huwa iktar diffiċli taċċetta dak li għaddej meta tara li, fil-kuntrast, tul il-ġimgħa ntlaħaq ftehim mal-Ungerija ta’ Viktor Orban u l-Polonja ta’ Mateuż Morawieki.  Dak li kien jidher diffiċli, seħħ.  Pajjiż bħar-Renju Unit li mhuwiex nieqes minn eżempji passati ta’ suċċessi diplomatiċi qiegħed imur f’dak li ġie identifikat tajjeb bħala “failure of the statecraft”.  Hemm prinċipju ta’ reċiproċità li qiegħed jitkisser.  Wieħed li sostna u bena l-għaqda bejn Membri Stati b’ideat u linji politiċi partikolari tagħhom.

 

Puritaniżmu

 

6.     Hemm, f’dan, linja li tidher li qed teħodna lejn forom varji ta’ puritaniżmu politiku.  Forom oħra ta’ ntransiġenza li, fl-aħħar tal-ġurnata flok nimxu ‘l quddiem, inwaqqfu l-proċess.  Dawk il-pajjiżi identifikati minn oħrajn bħala “frugal” (dawk li jridu iktar attenzjoni u perfezzjoni) fejn insibu miġbura l-Olanda, l-Awstrija, l-Isvezja u d-Danimarka qabdu linja partikolari.  Waħda li jekk ma ssibx temperanza u għarfien ta’ sitwazzjonijiet politiċi differenti, twassal għal inkwiet żejjed.  Il-kwistjoni tas-Saltna tad-Dritt hija leġittima.  Biss, wieħed irid ikun għaqli kif, u sa fejn imexxiha.  Iż-żminijiet jinbidlu u l-bibien tad-djalogu m’għandhomx jingħalqu.  Fortunatament, il-kompromess seħħ u l-Kanċilliera Angela Merkel innegozjat u wasslet ‘il-partijiet.

 

Eżempji

 

7.     L-Unjoni Ewropea mhix perfetta.  Hija għaqda li taħdem fid-demokrazija, u proprju għalhekk li trid tiġi sostnuta l-ħin kollu.  Il-proċess lejn il-bidliet fi ħdan dawn il-membri huwa neċessarju li jibqa’ għaddej.  Anki jekk hemm min irid veloċità qawwija u jiddejjaq mill-kontra, l-importanti li wieħed ma jiqafx.  Iktar u iktar illum, meta l-pożizzjoni tal-Istati Uniti tal-Amerika ser tara bidliet li mhumiex kontra tagħha.  L-amministrazzjoni Joe Biden ser tbiddel.  Il-vot Irlandiż għandu piż mhux traskurabbli.  U proprju għalhekk li l-futur juri li ser ikun hemm iktar diffikultajiet għar-Renju Unit.  Biss, l-Unjoni Ewropea reġgħet ħadet lura n-nifs.

 

Immigrazzjoni irregolari

 

8.     F’dan kollu, l-Ewropa għandha l-isfidi partikolari tagħha.  L-immigrazzjoni irregolari għandha r-responsabbiltajiet tagħha, però jista’ jkun li f’xenarju ekonomiku ta’ wara l-pandemija tiġi żviluppata f’vantaġġ.  Il-futur ħadd ma jafu, però, fis-sena li ġejja ser jinfetħu kapitoli ġodda.  Jekk l-affarijiet jinbidlu verament, allura anki ‘l hekk imsejjaħ ‘New Pact for Migration and Asylum’ irid jiġi rivedut u rfinat.  Hemm punti li rridu naħdmu fuqhom b’iktar attenzjoni biex naslu fejn konna wasalna bil-‘Pact on Migration and Asylum’ tal-2008.  Huwa iktar importanti li l-Unjoni tirreġistra qbil fil-linji li għandna bżonn fis-snin li ġejjin, milli teħel fuq dak li għandha llum quddiemha.

 

Is-sena li ġejja

 

9.     Tul is-sena li ġejja ser naraw iktar bidliet.  Biss, l-għażliet tagħna fi ħdan l-Unjoni Ewropea jibqgħu mmirati u mmarkati fuq it-triq it-tajba.  Hemm, u ser jibqa’ jkun hemm opportunitajiet ġodda għad-dispożizzjoni tagħna.  Il-mument jista’ jidher mudlam.  Biss, ma nistgħux, u m’għandniex nieħdu deċiżjonijiet li jorbtuna u jnaqqsulna mill-flessibilità.  Għalkemm m’għandniex l-istess ritmi u frott, m’għandniex immorru fid-deżert.  Jekk pajjiż ieħor għażel dan, m’għandux jikkondizzjonana.  Dak li kellna fil-passat issa għadda sew.  Irridu, proprju għalhekk, nifhmu iktar il-vantaġġi.  Però, ċertament mhux lejn id-deżert.   

Tbasktu fl-irġulija

 

1.     F’dawn il-jiem inħares lura lejn dak il-lejl li fih ġie maqtul Raymond Caruana.  F’dak il-ġuvnott kwiet u twajjeb, li tilef ħajtu fil-Każin tal-Partit tal-Gudja.  Niftakar fih, minn tulu fl-art b’demmu madwaru, jixhed għas-sewwa.  F’post li sa ftit siegħat qabel kien mimli bil-ħajja, f’daqqa kien qiegħed jibki iben.  Sigħat twal kienu.  Bħal ma kienu fil-ġimgħat ta’ wara.

 

Kliem missieru

 

2.     Wara snin ta’ ħidma politika attiva li fiha, f’mumenti kien qiegħed jidher li qiegħed jiċċara t-temp, reġa’ ġie l-maltemp.  Id-dlam li nġabar f’qalb diversi bħalna kien qawwi.  Sogħba għal Raymond, li konna daħħalna fil-Kumitat taż-Żgħażagħ, u għal pajjiżna.  L-inċertezza nazzjonali kibret.  Il-bnedmin bdew jippreparaw għal iktar kumplikazzjonijiet.  Kien il-kliem mhux mistenni ta’ missieru fil-funeral ta’ ibnu li fetaħ lura raġġ dawl, huwa u jaħfer lil min wettaq dak l-att mill-iktar żbaljat.

 

Inbniet rabta

 

3.     F’dawk il-jiem inbniet rabta umana.  Waħda li twieldet fost id-diversi li servew lill-pajjiż fil-Partit.  Il-ħafna li kienu għaddew minn diffikultajiet.  Li kienu ġew ittantati li jiċħdu s-sewwa.  Li ma ċedewx fil-ħsieb ċar tagħhom li pajjiżna kellu bżonn assolut ta’ bidla fil-Gvern tiegħu.  Li kien hemm bżonn tiġi d-demokrazija.  Kien hemm bnedmin konvinti u dedikati sabiex jibdlu l-paġna ta’ dan il-pajjiż.  Issagrifikaw ħafna.  Id-dħul tagħhom.  Il-pożizzjoni.  U ġew persegwitati sew.

 

Fl-irġulija

 

4.     Welldet iktar, bejn ħafna minna, rabta bażata fuq l-irġulija.  Fejn il-kelma tingħata u tinżamm.  Fejn, ikunu xi jkunu l-mumenti, niltaqgħu biex naħdmu għal għan komuni, f’isem il-ġid komuni.  Dawk li servew kellhom, fl-aħħar tal-jum, is-sodisfazzjon li l-bidla saret.  Kellhom ukoll, f’dan, ix-xorti li bnew rabta mad-deputati tagħhom, li tul din il-mixja twila u mill-iktar diffiċli u perikoluża kienu magħhom.

 

Mumenti ta’ prova

 

5.     Kien hemm min waqa’ għat-tentazzjoni, u kien imur “jikxef” dak li kien jingħad biex jieħu gwadann apparenti mill-Partit Laburista ta’ dak iż-żmien.  Imma l-maġġor parti kienu saru jafu ‘l xulxin u jafdaw fis-sod.  Magħhom kellhom iktar viċin lid-deputati.  Dawk li kienu jisimgħu u jiddiskutu.  Dawk li kienu jidħlu fil-proċess ta’ għarfien ta’ dak li huwa sewwa u li għandu jsir.  Il-poplu kellu vuċi.  Il-votant kellu lil min iressaq is-suġġerimenti u l-ilmenti tiegħu.  Ma kien faċli għal ħadd, imma l-ħaddied issudana fuq l-inkwina.

 

Kelma waħda

 

6.     Kien iktar u iktar iż-żmien meta l-Partit kien jgħid dak li l-maġġoranza fil-poplu kienet qegħda taħseb.  Ma kienx hemm min kien qabad linja differenti.  Għax aħna konna ngħidu dak li l-eletturi jaħsbu.  M’għidniex il-kontra, jew dak li aħna naħsbu li l-pajjiż għandu jaħseb.  Kien hemm umiltà fl-għarfien li d-demokrazija hija l-vuċi tal-poplu.  Dik li trid tiġi mwettqa.  Kif kellha tkun dik ir-rieda li ġiet dikjarata fl-Elezzjoni Ġenerali tal-1981 u ma ġietx rispettata.

 

Lealtà

 

7.     Kibret f’dan iktr il-lealtà fit-toroq diretti tagħha.  Lealtà bejn il-votant, it-tesserat u dawk li kienu attivi fit-triq.  Lealtà bejn dawk li kienu d-deputati mal-poplu.  Lealtà tal-votant lejn id-deputat.  Kienu x’kienu ċ-ċirkostanzi, inbniet il-kapaċità li tagħraf li wieħed għandu jaġixxi fit-tul.  Kull pass irid jiġi meħud fil-mira li kellna, mhux f’dak tal-mument.  Ir-reazzjonijiet li dehru “immedjati” kienu wkoll ikalkulati.       

 

Il-prinċipji1

 

8.     Biss, din il-ħidma nbniet bejn id-diversi li batew għax kellhom, u żammew, il-prinċipju.  Ma ċċaqilqux skont iċ-ċirkostanzi jew il-vantaġġ personali.  Anzi, riedu dejjem iktar li dak li kien qiegħed isir ikun iktar konformi mal-ideat tas-sewwa.  Ma kienx hemm ġabra ta’ dawk li kienu maqtugħa mid-dinja, imma ta’ diversi li għarfu, li ġew konvinti li fis-sewwa, u bis-sewwa, wieħed jasal.  U hekk ġara fl-aħħar, wara snin twal tagħna fid-deżert iebes li ġejna eżiljati fih.

 

Niftakru

 

9.     Dawk il-jiem twal li għaddejna minnhom issudawna, u kienu wkoll ir-raġuni li servewna tul is-snin ta’ wara.  Dan l-ispirtu ta’ għaqda għadu hemm.  Infakkruh kull darba, kull sena li ninġabru fil-5 ta’ Diċembru fil-Parroċċa tal-Gudja, dik dedikata lil Marija Assunta.  Niftakru fit-tbatijiet li għaddejna lkoll.  Niftakruh fil-konvinzjoni li kellna lkoll li bil-vjolenza, bit-tpattija u bin-nuqqas ta’ rġulija ma tasalx.

 

Sagrifiċċju

 

10.   Dak li seħħ kien iebes, imma llum wieħed idur lura u jirrikonoxxi li dak is-sagrifiċċju ġie rispettat.  Il-missjoni tal-Partit Nazzjonalista biex jibdel il-pajjiż seħħet.  Il-poplu beda jgħix ħajja aħjar milli kellu.  Il-gżejjer tagħna reġgħu qabdu lura fit-triq sabiex tikber id-demokrazija, il-ġustizzja soċjali u l-ekonomija.  Dan, ċertament, mertu ta’ dawk il-bnedmin li Tbasktu fl-Irġulija.

 

Verità u ġustizzja f’Nurimberga.

 

 

1.     Tul dan ix-xahar fakkarna anniversarju importanti.  Ħamsa u sebgħin sena ilu, fl-20 ta’ Novembtru 1945, ġewwa l-belt ta’ Nurimberga beda proċess legali uniku.  Dawk id-diversi kapurjuni tar-reġim Nażista, li kienu nstabu u ġew arrestati, tressqu quddiem Qorti Kriminali.  Kienet l-ewwel darba fl-istorja tal-bniedem li dawk li daħħlu d-dinja f’kunflitt daqshekk żbaljat, ġew proċessati.  Kien hemm diskussjoni bejn l-Allejati: Franza, ir-Renju Unit, l-Istati Uniti tal-Amerika u l-Unjoni Sovjetika jekk dan għandux isir.  L-argument kuntrarju kien dak li staqsa jekk kienx ikun iktar aħjar li kieku flok dawn il-proċeduri legali kien hemm il-fuċillazzjoni immedjata.  Ir-raġuni rebħet.

 

Kien diffiċli

 

2.     Kien hemm diffikultajiet u kumplikazzjonijiet mill-aspett legali.  Ma kienx hemm liġi internazzjonali kriminali miktuba f’att jew trattat partikolari qabel.  Imma, b’ħidmet ġabra ta’ ġuristi, dan ġie superat.  Determinanti kienet f’dan il-ħidma ta’ Robert H. Jackson, li f’pajjiżu kien serva bħala mħallef u avukat ġenerali.  Kien b’din l-esperjenza u intelliġenza li ġie fformulat l-att tal-akkuża.  L-akkużi kienu diretti kontra dawk li kienu l-mexxejja tar-reġim.  Kienu wkoll, fis-sustanza, marbuta principalment ma’ delitti kontra l-paċi, f’parteċipazzjoni f’delitti kontra l-umanità.  Proċess, li wara tant snin, nibqgħu nirrikonoxxuh bħala att ta’ Ċiviltà.  Dawk li qabdu u qatlu diversi bnedmin sabu liġi tistennihom.  Waħda superjuri.  Waħda li ebda bniedem ma jista’ jibdel jew jiċħad.  Dik f’qalb il-bniedem, li jitwieled biha.

 

Proċess storiku

 

3.     Kien hemm għażla ċara meta ġie deċiż li l-proċess isir fil-belt ta’ Nurimberga.  Kien f’din il-belt li saru diversi laqgħat, mass meetings b’diskorsi jħeġġu ‘l-poplu jsegwi l-ġenn assolut tal-lemin estrem.  Il-politika żbaljata li ġabra ta’ delinkwenti wettqu.  Il-post li sostna t-trijonf kellu jkun dak li jġib il-pajjiż għar-realtà.  Jifhmu dak li sar f’isimhom.  Ikunu jafu l-fatti li l-magna tal-propaganda Nażista kienet kapaċi, sal-aħħar, taħbi.  Isiru jafu kemm atroċitajiet seħħew.  Kemm bnedmin innoċenti tilfu ħajjithom brutalment.  Kemm, fil-verità, kienu mexxija minn ġabra ta’ bnedmin li kienu daħku bihom, għax altru li qalu, u altru li għamlu.

 

Provi ċari

 

4.     L-ismijiet ta’ diversi mexxejja li l-poplu kien ilu tnax-il sena jisma’ bil-bumbardament propagandistiku, kemm kienu tajba, u kemm kienu mimlija bi glorja, f’daqqa waħda missew mar-realtà.  Għalkemm diversi kienu raw li dan il-proċess kien markat biex jumiljahom, ġew wiċċ imb’wiċċ mal-verità.  Dan seħħ għax il-prosekuzzjoni rnexxielha tressaq volum kbir ta’ dokumenti u xhieda.  Ir-reġim mhux biss wettaq atroċitajiet, imma ħa ħsieb li dawn iżomm prova dettaljta tagħhom.  Kull dokument wera min kien responsabbli.  Min ħa d-deċiżjoni, u x’kien il-ħsieb żbaljat tiegħu.  Il-poplu Tedesk sar jaf.  Miegħu, id-dinja ġiet mgħarrfa bil-programm li stabbilew l-imġienen biex jeliminaw ir-razza Lhudija.  Bil-kampijiet tal-konċentrament u dak kollu li kien seħħ fihom.  Tul il-proċess xehdu diversi, u ġew prodotti filmati ta’ dak li sabu s-suldati alleati kif daħlu f’diversi minn dawn il-kampijiet.  Dawn, waħedhom, kienu biżżejjed.  U minn hemm beda proċess iebes ta’ aċċettazzjoni fl-umiljazzjoni li n-Nażiżmu daħħalhom fih.

 

M’għandux jirrepeti ruħu

 

5.     Il-proċess f’Nurimberga kellu, u għad għandu, diversi merti.  Ċertament u prinċipalment dak li wera r-realtà tal-fatti.  Kemm Adolf Hitler kien żbaljat.  Kemm ġieb sofferenza fuq bnedmin oħra.  Kemm kien forza ta’ ħażen fl-banalità li din tipproduċi.  Fuq kollox, li n-Nażiżmu, l-lemin estrem jipproduċi stat immexxi minn kriminali.  Jipproduċi dittatura fejn il-bniedem, kull wieħed, jitlef id-dinjità tiegħu.  Li d-demokrazija tinqered u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem jispiċċaw.  Lezzjoni għal dawk li huma favur is-sewwa, favur il-libertà, il-ġustizzja u l-protezzjoni taċ-ċiviltà tagħna li għandhom jaħarbu kull aġir politiku Nażist.

 

Wara 75 sena

 

6.     Bħala student universitarju ġejt mgħallem dwar dan.  Nifhem iktar illum għala fuq l-ixkafef tal-Librerija tal-Università hemm numru ta’ volumi bil-proċess miġbur.  Uħud kont qbadt u qrajt siltiet twal minnhom.  Nifhem kemm l-istorja għandha tiġi protetta u mxerrda.  Għax f’dan għandna niftakru mill-ġdid dak l-appuntament importanti fl-istorja tal-bniedem.  Għandna dmir nifhmu kemm għandna naħdmu biex, fil-ħajja tagħna u fil-politika, ma nippermettux li nerġgħu niġu fejn ġew oħrajn.

 

Attenzjoni

 

7.     Ma nkunux dawk li, b’xi mod, nappoġġjaw jew nippermettu xi forma ta’ skuża lil dawk li fil-politika jwettqu atti kontra s-sewwa.  Inkunu, anzi, kontinwament attenti biex nagħlqu l-bieb għal kull forma ta’ idea li teħodna lura lejn il-lemin estrem.  Inkunu fost dawk li naqraw il-kotba tal-istorja biex nifhmu fid-dettall dak li seħħ.  Nifhmu d-distruzzjoni li ġiebu.  Inżommu quddiemna l-kwantità kbira ta’ bnedmin li tilfu ħajjithom.  Napprezzaw iktar dak li seħħ f’Nurimberga sabiex titwettaq il-ġustizzja u tinxtered il-verità.

 

 

   

Mhux b’kumbinazzjoni.

 

 

1.     Partit, minnu nnifsu, huwa ġabra ta’ bnedmin.  Meta jibda, jew inkella tul iż-żmien, xi ħadd jaħseb li l-partit huwa proprjetà tiegħu jkun qiegħed idaħħal lili nnifsu fi sqaq.  Il-partit li jkun rilevanti, u li jkollu s-saħħa elettorali tiegħu, huwa frott ta’ numru ta’ fatturi.  L-abbiltà li jifhem, l-ewwel dak li għaddej fi ħdanu, u wara, fis-soċjetà.

 

Proċess

 

2.     Hemm proċess fl-arti li jifhem il-persuni li huma fi ħdanu.  Kif iħajjarhom ikomplu jkunu parti, u kif japprezza l-ħidma, it-talenti, il-ħsibijiet tagħhom.  Kif jagħraf iġib diskussjoni interna li minnha ma jkunx hemm impożizzjoni, imma konverġenza.  Proċess li fih taċċetta dak li għandek, u taħdem bih.  Il-komponenti huma mħallta.  Bejn dawk li jirrappreżentaw il-vuċi interna tal-partit u dawk li jirrappreżentaw dik esterna, tal-poplu.

 

Tapprezza li għandek       

 

3.     Partit irid japprezza dak li għandu, u mhux joqgħod jittama jew jixxennaq għal dak li ma jkollux.  Il-politika, kif tibda tkun teknokratika jew elitista titlef, u taqa’ f’din in-nassa.  Il-bnedmin eletti u attivi fi ħdanu jkunu hekk għal numru ta’ raġunijiet.  Mhux b’kumbinazzjoni, imma lkoll bir-raġunijiet partikolari tagħhom.  Il-poplu jagħżel li jiġi rappreżentat minn dawk li jaf għal diversi elementi, imma b’għażla.

 

Jiġu mbuttati

 

4.     L-istess jgħodd għal dawk li jitressqu u jiġu mbuttati ‘l quddiem, imma li l-elettorat ma jkunx irid.  Hemm xorta dak il-proċess.  Mhix kwistjoni ta’ żbilanċ, jew nuqqas ta’ għerf fil-votant.  Hija, minflok, il-bilanċ, l-ordni naturali li d-demokrazija tibni u tagħti.  Iktar u iktar fi gżira bħal tagħna, fejn il-bnedmin jiġu apprezzati jew le għax huma fatturi magħrufa.

 

Disprezz elitista

 

5.     Dawn il-lezzjonijiet, tul dawn il-ġimgħat, qed narawhom abbandunati mill-Partit Laburista fil-Gvern.  Daħlet iktar f’dan fi ħdanu li għandu bżonn imur lejn iktar teknokrazija.  Fejn huwa l-mexxej li jagħżel lir-rappreżentanti għall-elettorat, u mhux il-kontra.  F’dan hemm aġir anti-demokratiku, u dan għax anke jekk min imexxi m’għandux grazzja ma’ deputat jew ieħor, xorta għandu jara kif jaħdem ma’ min ġie elett miegħu.

 

Lezzjonijiet

 

6.     Hemm lezzjonijiet varji, ġejin mill-passat, li jgħallmu fuq dan.  Għax hemm dawk li juru li jafu ħafna li iżda, quddiem il-problemi tal-Istat, ifallu.  U hemm dawk li jiġu skartati minn oħrajn u li, fil-mument tal-prova, juru l-abbiltà tagħhom.  Għax kull bniedem fih it-tajjeb, u jekk għażlu l-poplu f’elezzjoni, ċertament li dawn il-kwalitajiet ġew mgħarfa minnu.

 

Fuq u isfel

 

7.     It-tibdil fil-ministri li rajna tul dawn il-jiem jikkonferma iktar proprju dan kollu.  Persuni ġew imċaqilqa b’raġuni, oħrajn bla ebda waħda.  Oħrajn iddaħħlu minn barra, u jidher li ngħataw saħħa politika iktar minn dawk li kienu diġà ġewwa.  Oħrajn twarrbu fil-kantuniera tal-Kabinett, bil-messaġġ ċar ħafna li ma tantx huma wisq apprezzati.  Inħolqu ministeri li ma konniex smajna bihom, u li anqas għandhom dipartimenti taħthom.

 

Ma kienx hemm għalfejn

 

8.     Saru passi li ma rajniex bħalhom, li ma kellhomx għalfejn isiru, u li ċertament kien ikun aħjar li kieku ma sarux, sija għall-pajjiż tagħna, kif ukoll għall-persuni nvoluti.  Fil-politika, min imexxi jaħseb li jkollu ħafna saħħa; minflok, ikun dgħajjef u miftuħ għall-attakk.  L-agħar għalih huwa dejjem li meta jkun umilja bnedmin dawn ma tantx, wara, jaħfrulek dak li tkun wettaqt magħhom.

 

Il-bażi u t-tmexxija

 

9.     Jidher iktar ċar li għalkemm il-bażi tal-partit għadha l-istess, il-membri tal-Partit Laburista għadhom jaħsbu u jirreaġixxu fir-rispett ġenerali tal-esperjenza u l-istorja politika passata.  Imma t-tmexxija issa qegħda turi iktar ċar li nqatgħet.  Min qiegħed jagħti dawn il-pariri żbaljati, ma nafux.  Iżda huwa evidenti li telqet għal rasha, u dak li qed tibgħat lura mal-elettorat mhuwiex proprju jiġi apprezzat.  Hemm għerf, appartenenza komuni ta’ ideat u ħidmiet li qed jiġu skartati, u hemm min qed jipprova wkoll jassigura li jiġu mibdula.  Proċess li jagħmel mill-partit dak li mhuwiex.

 

Ebda gratitudni

 

10.   Dak li seħħ fil-passat mhuwiex iktar apprezzat.  Dawk li ħadmu għal snin b’impenn jafu li hemm riħ differenti għaddej.  Il-partit imexxi pajjiż jekk jirrispetta l-komponenti sħaħ fi ħdanu.  Meta dan ma jwettqux u jibda jaqta’ barra wħud, iċekken oħrajn u jagħti vuċi iktar milli għandu lil ta’ madwaru, ikun fil-fatt għażel triq diffiċli għalih innifsu.

 

Għad irridu naraw

 

11.   Ċertament, bil-kumplikazzjonijiet li daħħal lili nnifsu fihom, ta’ qablu ma kienx iwettaq dan.  Kien iktar attent għar-relazzjonijiet u reazzjonijiet umani.  Għalhekk kellu, u għad għandu, saħħa u popolarità.  Għax, kif nafu, fil-politika r-reazzjonijiet għall-azzjonijiet jiġu mhux mill-ewwel; idumu jinħmew, u kull kap jiġi fil-liwja.  Fix-xhur li ġejjin, din il-qasma maħluqa ser tibda tidher.

 

Il-bniedem jibqa’ l-bniedem

 

12.   In-nies attivi fil-politika ma jinbidlux.  Il-ġlied tallum jibqa’ dak ta’ għada.  Il-feriti jinfetħu ġewwa ħdan partit, u diffiċli biex ifiqu.  Għalhekk, ikun għaqli li dak li seħħ f’dan it-tibdil fil-Kabinett, m’għandux jiġi imitat jew ripetut minn oħrajn.  Iktar u iktar jekk dak li qiegħed jieħu l-forma huwa reazzjoni għall-passat.  Għax il-bniedem jibqa’ dak li huwa, u proprju għalhekk li xejn ma jiġri b’kumbinazzjoni.