Mod ġdid se jġib bidla li tgħaqqadna

Il-bidla li tgħaqqadna jfisser li nużaw il-politika biex inġibu nies flimkien sabiex jinbena programm politiku innovattiv u fuq kollox inklussiv. Dan qalu il-Kap ġdid tal-Partit Nazzjonalista Adrian Delia waqt intervista mal-ġurnalist u preżentatur Peppi Azzopardi fil-ftuħ tal-festi tal-Indipendenza 2017 fuq il-Fosos tal-Furjana.

Adrian Delia qal li l-Partit Nazzjonalista mhuwiex bħall-Partit Laburista fejn jiddeċiedi kollox min imexxi iżda hemm proċessi demokratiċi li jwasslu minn ideat għal deċiżjonijiet.

Fil-ġranet li ġejjin, qal Adrain Delia, se jgħid eżattament kif se jimxi l-eżerċizzju biex jikseb sigġu fil-Parlament u jkun jista’ jmexxi l-Oppożizzjoni. Huwa żied li l-Partit Laburista mhuwiex se jiddetta l-aġenda tal-Oppożizzjoni u filwaqt il-Gvern għandu jħejji l-programm li jrid jiġi diskuss fil-Parlament, il-pjan tal-Partit Nazzjonalista se jiddeċidieh biss il-Partit Nazzjonalista.

Oppożizzjoni li tħares l-integrità

Adrian Delia qal li l-Partit Nazzjonalista se jkompli dak li beda b’politika msejsa fuq l-integrità u s-sewwa. Hu żied li minn għada stess il-Partit Nazzjonalista se jkompli jiddefendi lil Malta kontra l-korruzzjoni mill-Qrati Maltin. Minbarra li jġib lura n-normalità f’pajjiżna, Adrian Delia qal li l-Partit Nazzjonalista se jhares ukoll ‘il quddiem sabiex jibni politika serja b’viżjoni għas-snin li ġejjin.

Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista qal li l-ġlieda għall-ġustizzja mhux talli mhix se tieqaf iżda se tkompli u se tiżdied. Huwa qal li llum qegħdin f’sitwazzjoni fejn l-istituzzjonijiet qegħdin jabdikaw mir-responsabbiltà mgħotija lilhom mill-Kostituzzjoni. Il-Gvern ta’ Joseph Muscat qiegħed juża s-siġġu tal-poter bħala opportunità ta’ qliegħ u lukru minflok biex iservi u jġib ‘il quddiem l-interess tal-Maltin.

Mistoqsi dwar l-involviment tal-Oppożizzjoni f’Kumitati tal-Gvern, Adrian Delia qal li jekk Joseph Muscat irid membru fuq bord biss biex il-Partit Nazzjonalista ma jkunx jista’ jikkritikah, dan ma jaċċettahx. Huwa qal li l-Gvern għandu jkun irid tassew il-parteċipazzjoni kostruttiva tal-Oppożizzjoni.

Joseph Muscat kien wiegħed li f’din il-leġiżatura huwa se jżid il-btajjel pubbliċi u Adrian Delia qal li din il-kwistjoni għandha impatt ekonomiku. Għalhekk, sostna l-Kap tal-Partit Nazzjonalista, kull reviżoni trid tiġi evalwata skont jekk hix sostenibbli u l-Gvern irid jgħid lil min, finalment, se jispiċċa jħallas għal tali miżura.

Politika b’ruħ soċjali

Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista qal li llum għandna dmir aktar minn qatt qabel biex nerġgħu npoġġu lill-familja fiċ-ċentru tal-politika. Huwa qal li, immexxi minnu, il-Partit Nazzjonalista se jħares mhux biss il-valuri tal-Partit Nazzjonalista iżda l-valuri tal-Maltin.

Adrian Delia qal li fost l-isfidi li għandu quddiemu lum pajjiżna hemm il-problema tikber tal-faqar u qal li l-Partit Nazzjonalista huwa mpenjat li joffri soluzzjonijiet konkreti biex jegħleb din l-isfida. Iż-żieda fil-kriminalità hija wkoll pjaga f’pajjiżna, kompla l-Kap tal-Parit Nazzjonalista, u din qiegħda tiżdied għaliex numru ta’ persuni minn pajjiżi barranin qiegħdin jispiċċaw jinġabru f’ghettos minflok jiġu integrati fis-soċjetà. Huwa żied li jekk hemm problemi reali għalxejn nippruvaw inkunu politically correct u nifgħuhom taħt it-tapit għax ma nkunu qiegħdin nagħmlu ġustizzja ma’ ħadd.

Adrian Delia qal li huwa jemmen fil-valur tal-ħajja mill-konċepiment sat-tmiem naturali tagħha. Dwar il-liġi tal-prostituzzjoni huwa qal li ma jaqbilx ma’ emendi li jħallu l-kommerċjaliżżazzjoni tal-prostituzzjoni. Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista qal li l-Gvern mhux se jgħaddi romblu minn fuq l-Oppożizzjoni u, immexxi minnu, il-Partit Nazzjonalista se jżomm sod kontra dawk il-liġijiet li jagħmlu ħsara lis-soċjetà.

Mistoqsi għall-pożizzjoni tiegħu dwar il-legalizzazzjoni tal-marijuana rikreattiva, Adrian Delia qal li, kuntrarju għal dak li qal Chris Fearne, it-teħid tad-droga mhix biss għażla personali għaliex iġġib konsegwenzi fuq kulħadd. Huwa kompla li jekk il-gwerra kontra d-droga mhux taħdem, m’għandniex naqtgħu qalbna u nillegaliżżawha iżda għandna nfittxu metodi aktar effettivi.

18.09.17

Tnax-il sena ilu

 

1.      Irid ikun Papa ġdid li, taħt il-papat tiegħu tinħareġ enċiklika, biex is-soċjetà tagħna llum terġa’ tiftakar li jeżistu numru ta’ enċikliċi mimlija għerf.  F’dawn l-ittri ċirkolari, miktuba biex imorru minn post għall-ieħor, hemm minjiera li hija miftuħa għall-bnedmin ta’ rieda tajba.  Kif kien qal il-Qaddis Ġwanni XXIII fil-kitba tiegħu Mater et Magistra, “Omm u għalliema tal-ġnus kollha, il-Knisja Universali ġiet imwaqqfa minn Ġesù Kristu biex kulħadd, fiż-żminijiet kollha, jersaq fi ħdanha, isib fiha l-ħajja sħiħa u garanzija tas-salvazzjoni”, u jkompli: “Il-Kristjaneżmu huwa, għaldaqshekk għaqda tal-art mas-sema, f’dak lijħares il-bniedem fil-bini tiegħu, ruħ u ġisem, moħħ u rieda, u lilu jistieden biex jgħolli moħħu ‘l fuq mill-ħwejjeġ ta’ kuljum tal-ħajja ta’ din l-art lejn il-kobor tal-ħajja ta’ dejjem, li tkun twettiq il-ferħ, il-paċi li ma jintemmx”.

2.      Mhus biss fis-soċjetà, imma anki ġewwa l-Knisja.  Ilni ma nisma’ priedka l-Ħadd, jew għal dawk il-ftit li jippruvaw matul il-ġimgħa, fejn xi waħda mid-diversi enċikliċi jissemmew.  Jista’ jkun li qiegħed immur għall-quddies fejn dan ma jsirx, però l-verità hija li qed jintesew.  Il-fatt li Papa partikolari, kif kien il-Qaddis Ġwanni Pawlu II, ikun attiv ħafna fl-enċikliċi u ieħor inqas m’għandux ifisser li taħt wieħed jissemmew u taħt l-ieħor le.  Dan iktar u iktar meta l-maġġoranza tagħhom fihom sens u sustanza li t-trapass taż-żmien ma jintmissx, anzi jissoda.  Dan huwa rilevanti aktar għalija, bniedem fil-politika, li nħares u nifli dawk l-enċikliċi li jissejħu “soċjali”.

3.      Dawn l-enċikliċi huma gwidi u pedamenti sodi għal min irid jipprova jkun strument għas-sewwa fis-soċjetà għall-proxxmu.  Għal min irid jgħin biex wieħed jibni ordni soċjali ġust.  Il-konfront tal-bniedem, fil-jiem preżenti, mal-ħajja pubblika u għal ġewwa fiha, proprju għaol dak li jidħol għaliha b’interess altruwista u passjoni jitlob li jkollu dawn l-għodda għad-dispożizzjoni tiegħu.  Proprju f’din il-linja li bnedmin bħali jkompu, kuljum, ifittxu li jixorbu minn dan l-ilma frisk u ħaj.  Proprju f’dan li sibtni erġajt naqra u nifli dak li l-Papa Benedittu XVI kien kiteb tnax-il sena ilu, fil-25 ta’ Diċembru 2005.

4.      Kitbet dan il-Papa għandha l-kwalità partikolari li aktar ma taqraha, iktar issib fiha.  Anzi aħjar, aktar ma taqra l-istess kitba, iktar issib x’tifhem u kif ukoll gwida.  Fil-librerija, li dan is-sajf kelli l-ħin nipprova norganizza mill-ġdid, sibt li għandi numru tajjeb ta’ kitbietu.  Kotba varji li kważi kull wieħed qrajt darbtejn u li ċert li ħafna bħali għażlu, fil-ħin tagħhom, li jippruvaw jassorbu.  Biss wieħed irid jaċċetta li hawn, f’dan l-artikolu, fuq l-enċikliċi qed nitkellmu, u mhux il-volumi l-oħra.  Benedittu XVI, fit-tmien snin tiegħu ta s-siġill lil tlett ittri partikolari: l-ewwel Deus Caritas est, it-tieni Spe Salvi u t-tielet Caritas in Veritate.  Mhux ser inżid Lumen Fidi, li ħarġet taħt Franġisku, għalkemm huwa magħruf li kien kważi lestiha hu.

5.      F’dan erġajt mort lura lejn il-paragrafi 28 u 29 ta’ dik l-ewwel enċiklika u ħarist lejhom illum.  Sibtni nagħraf punti ġodda.  Sibtni nifhem li, b’dak id-dokument, il-Knisja kienet qed titkellem minn lenti differenti li aħna l-politiċi mdorrija biha.  Fi ftit sentenzi, il-pożizzjoni minn naħa tal-Knisja u mhux minn dik ta’ partit demokratiku Kristjan hija iktar ċara.  L-ewwel: il-Knisja m’għandhiex tieħu fuqha l-battalji politiċi sabiex is-soċjetà tkun iktar ġusta.  Dik hija f’idejn il-politiċi nsara.  It-tieni: m’għandhiex tkun flok, u anqas ma hija l-Istat.  It-tielet: m’għandhiex tibqa’ fil-ġenb fil-ġlieda għas-sewwa u l-ġustizzja.  Ir-raba’: trid tagħti sehemha b’argumenti razzjonali u tqajjem lill-bniedem fl-aspett spiritwali biex jaħdem aħjar għall-ġustizzja.

6.      Il-Papa b’dan ried, u għadi jrid jagħti lura d-dinjità sħiħa li l-politika jixirqilha.  Għax l-ordni ġust fis-soċjetà u fl-Istat, kif jgħid huwa, jibqa’ l-missjoni u r-responsabbiltà ċentrali tal-politika.  Biss, ġustament, f’din il-linja jfakkarna direttament u mill-ġdid f’kitbet Santu Wistin li “Remota itaque iustitia sunt regna nisi magna latrocinia” (Jekk il-ġustizzja mhix rispettata, x’inhuma l-Istati jekk mhux ġabriet kbar ta’ ħallelin).  Sabiex dan ma jseħħx hemm, l-ewwel, il-bżonn li l-Knisja tgħallem u tibqa’ fi proċess li hija stess titgħallem; it-tieni, li tfiehem f’dan li, b’mod partikolari, kull min qiegħed fil-politika jgħaddi minn proċess ta’ tisfija, purifikazzjoni tal-ħsieb imnebbħa mill-fidi lejn ir-realtà.

7.      F’dan hemm is-servizz li l-Knisja tgħaddi lill-bniedem f’kull ġenerazzjoni u li qatt ma tista’ tgħid li wettqet kompletament, anzi li huwa impenn kostanti lejn ir-realiżmu nisrani.  Għax, kif ingħad, billi l-politika hija attività tal-bniedem, hemm bżonn li tiġi rfinata, purifikata u mgħollija ‘l fuq lejn il-ġustizzja u l-karità.  Għalhekk hija kollaboratriċi tal-Istat u m’hijiex sostitut tiegħu.  Iktar u iktar meta l-fatti juru li l-Knisja, bl-esperjenza twila tagħha fis-sekli, hija esperta fl-umanità.  F’dan, kjarament jitħaddan il-prinċipju tas-sussidjarjetà tant fundamentali għall-politika demokratika Kristjana.  Abbażi ta’ liema tiġi affermata l-importanza tal-bniedem u tal-korpi soċjali l-oħra fil-ħajja tas-soċjetà, li għas-servizz tagħhom għandu jkun hemm l-istituzzjonijiet demokratiċi f’kull forma u livell.

8.      F’dan kollu wieħed jifhem iktar is-sehem, il-funzjon u l-missjoni tal-Knisja, speċjalment permezz tal-enċikliċi soċjali varji, sabiex tgħallem.  Tħares lejn dak li huwa ġust, tajjeb u li jaqbel man-natura ta’ kull bniedem fis-sejħa tiegħu li jkun strument għas-sewwa.  Tgħallem, teduka lill-oħrajn u tassigura li hi u l-politiċi jedukaw iktar ruħhom.  F’dan joħorġu domandi, punti ta’ dibattitu, ideat, proposti li jixprunaw lejn proġetti fejn il-bniedem ma jitlifx id-dinjità tiegħu u jibqa’ strument għall-ġustizzja u l-karità.  Proprju għalhekk tajjeb li wieħed imur lura lejn l-enċikliċi soċjali.  Proprju għalhekk li hemm bżonn li nibdew nisimgħu mill-ġdid x’jgħidu.  Għax il-bniedem għandu bżonn ta’ ideat għalih ġodda.  Għandu bżonn jingħata direzzjoni u assistenza sabiex ikun strument li jġib ordni ġust fis-soċjetà.

     

Paċenzja, progress u perseveranza

 

1.      Tidher li fl-aħħar għaddiet ukoll.  L-għażla ta’ Kap ġdid għal dan il-partit ma kinitx faċli għal diversi raġunijiet.  L-iktar għax wieħed irid jixħet il-vot tiegħu bejn persuni li ġejjin minn ħdan l-istess għaqda.  Kif ukoll għax din kellha l-fatturi ġodda tagħha.  L-ewwel: il-mezzi soċjali li, għalkemm mhux dejjem użati tajjeb, servew biex qam dibattitu qawwi.  Kien hemm min kien jaf jagħmel dan, u kien hemm min le.  Kien hemm min kien kapaċi jaċċetta argumenti kuntrarji għal tiegħu, u kien hemm min assolutament le.  It-tieni: li t-tesserati kellhom fuqhom ir-responsabbiltà finali wara l-Kunsilliera.  Hawn kien hemm min irid jivvota u ma tħalliex, u kien hemm min seta’ li baqa’ ma vvutax.  Però, il-maġġoranza vvutat.  Dan, avolja għandna x’nitgħallmu minnu, xorta bid-diffikultajiet u kumplikazzjonijiet, huwa pass progressiv għall-partit.

Partit tad-Demokrazija

2.      Il-partit baqa’ dak perseveranti sabiex iħares li jissoda d-demokrazija fil-poplu.  Dan l-eżerċizzju ta’ demokrazija diretta, independentement mir-riżultat, huwa pożittiv.  Huwa mertu għalina li fuqu issa, fil-jien li ġejjin, nibdew nikkalmaw ftit u iktar nistgħu nħarsu ‘l quddiem.  Inħarsu sabiex inkomplu nkunu dawk li jiggarantixxu l-libertajiet u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem.  Dawk li għandhom pjan soċjo-ekonomiku sod u fit-tul, li jiggarantixxi l-progress tal-gżejjer tagħna.  Dawk li jridu jaraw li l-istituzzjonijiet demokratiċi, li ħafna minnhom wellidna aħna stess, jiġu ssudati u li jwettqu fl-ispritu kostituzzjonali sħiħ tagħhom dak li nħolqu għalih.  Inħarsu sabiex inwettqu dan fir-realtà billi nkunu lura fil-gvern.

Partit tal-Ewropa

3.      Nibqgħu iktar dak li mill-bidu tagħna konna.  Partit li jħares lejn l-Ewropa u jaħdem biex ikun parti minnha.  Sa minn meta dħalna membri fil-Kunsill tal-Ewropa fid-29 ta’ April 1965, u wara fl-Unjoni Ewropea bqajna f’din il-linja politika.  Bqajna dawk li jħarsu lejn il-bżonn li jkun hemm iktar għaqda u unità interna bejn l-Istati Ewropej.  Iktar u ikar f’dan il-mument partikolari, fejn il-ħruġ ta’ membru importanti huwa mument ta’ riflessjoni u ta’ azzjoni.  Din hija triq importanti lejn l-unità tal-popli Ewropej, dawk li missirijietna kienu jsejħu bħala “latini”, li hemm bżonn li nieħdu u nipparteċipaw attivament fiha.  Għandha tkun prijorità għal min daħal fis-siġġu li kienu jokkupaw qabel Simon Busuttil, Lawrence Gonzi, Eddie Fenech Adami, Nerik Mizzi u Ugo Mifsud li jieħu.

Partit Demokratiku Nisrani

4.      Dan rajtu iktar evidenti tul din il-ġimgħa meta kelli x-xorti li nkun parti mid-delegazzjoni tal-partit li ltaqgħet mal-President Taljan Sergio Mattarella u l-ħabib il-Ministru tal-Affarijiet Barranin Angelino Alfano.  Tul dik il-laqgħa qam dan il-punt, u l-viżjoni li ġiet espressa kienet li kien hemm qbil fl-ideat.  Irridu nħarsu ‘l quddiem bil-paċenzja, però bil-perseveranza biex nibnu iktar fuq dak lig ħandna u fuq dak li ta’ qabilna għaddewlna.  F’dan, iktar u iktar għax għandna x-xorti li nkun parti mill-familja ta’ dawk li huma demokratiċi nsara.  Huma kienu li tawna l-assistenza, pariri u appoġġ meta kellna bżonn fil-ħajja demokratika u diffiċli tagħna.  Sehemna jibqa’ għalhekk wieħed rilevanti u determinanti fi ħdan dawn il-partiti.

Partit tal-ġustizzja soċjali

5.      Aħna nibqgħu partit demokratiku Kristjan.  Hekk twelidna u hekk aħna.  F’dan il-pajjiż, fuq din l-art seta’ k ien hemm partit ta’ ħsieb ieħor, bħal dawk liberali jew konservattivi li ħa u kabbar l-għeruq, imma dan ma kienx il-każ, ma seħħx.  Anzi, kif uriet il-kampanja, kien hemm reżistenza għal xi bidla fil-ħsieb politiku tagħna.  Ħafna huma tal-konvinzjoni politika li għandna dmir li nipproteġu u nħarsu l-ideal Nisrani bħala strument ta’ riforma.  Bidliet progressivi li, terġa’, għandna spjegazzjoni iktar ċara fid-duttrina soċjali li diversi enċikliċi jagħtuna.  Għodda importanti li diversi qabilna użaw għas-sewwa u għall-ġustizzja soċjali.

Partit tar-raġuni

6.      Hemm proċess ta’ kontinwazzjoni li jiddependi ħafna mill-paċenzja u l-perseveranza tagħna.  Il-paċenzja, partikolarment, hija neċessarja f’dan il-mument.  Għax m’għandix dubju li ser ikun hemm min għadu tant ikkargat b’dak li seħħ f’dawn il-ġimgħat li se tkun iebsa għalih biex iġib ruħu lura madwar il-mejda.  Iż-żmien jagħtina parir u jġib miegħu l-paċi interna.  Kummenti żejda rridu nagħmlu l-isforzi neċessarji sabiex jieqfu.  Diskors fuq kif ivvota wieħed jew ieħor, l-istess.  Kif ukoll m’għandniex nibqgħu naħsbu li għandna nifflaġellaw ruħna biex nippurifikaw lilna nfusna billi ngħidu kontra tmexxijiet passati.  Nużaw tajjeb, kif dejjem għamilna, ir-raġuni.

Partit li jipproteġi l-passat tiegħu

7.      Nittama f’dan li jkun hemm rispett sħiħ lejn min konna vvutajna b’maġġoranza biex ikun Kap tal-partit fl-2013.  Kienet deċiżjoni tagħna bħala partit u rridu nieħdu r-responsabbiltà pożittiva tagħha.  Simon Busuttil, għalhekk, irid jiġi rispettat.  Jekk nonqsu milli nagħmlu dan inkunu qed nonqsu lilna nfusna u t-tessut morali tal-partit innifsu.  Id-deċiżjonijiet li ħa, kienu x’kienu, jistgħu jinbidlu, kif kull mexxej għandu l-libertà u r-responsabbiltà jbiddel dawk ta’ qablu.  Biss, wieħed irid jagħraf li dawn id-deċiżjonijiet politiċi ttieħdu f’mument u f’sitwazzjonijiet partikolari.  Bħal kif iseħħ dejjem, uħud imbuttawna ‘l quddiem, u oħrajn le.  Huma x’inhuma, jibqa’ għaż-żmien li ġej wieħed mill-kapijiet tal-partit li wettaq il-ġid.

San Ċiprijanu u San Kornelju ipproteġuna

8.      Ma nafx jekk hux b’kumbinazzjoni, però din sirt nemmen inqas fiha.  Il-jum tal-bieraħ iċċelebrajna żewġ bnedmin li l-Knisja iddikjarathom qaddisin.  San Ċiprijanu u San Kornelju għandhom kitbiet u storja interessanti.  Wieħed f’Kartaġni taħtna, u l-ieħor f’Ruma fuqna.  Wieħed isqof, l-ieħor Papa.  It-tnejn għaddew mill-persekuzzjoni ħarxa tal-imperaturi pagani.  B’mod partikolari, it-tnejn ħarsu, kitbu u ħadmu lejn l-unità sħiħa tal-Knisja.  Unità, għaqda li hija importanti għalina llum.  Waħda li nħares u nitlob lejn dawn il-qaddisin sabiex min ġie elett u mgħobbi bir-responsabbiltà jkollu d-dehen li jmexxi u jġib miegħu ‘l kulħadd.  Hemm żgur bżonn ta’ paċenzja, perseveranza sabiex ikollna l-progress tal-partit.  Ċert f’dan, però, li San Ċiprijanu u San Kornelju ser jipproteġuna f’din it-triq tagħna.          

   

Dmirna li Niftakru.

 

1.      Għaddew issa diġà sittax-il sena mill-11 ta’ Settembru 2001.  Minn dak il-jum li fih saru erba’ attakki fuq l-Istati Uniti tal-Amerika frott il-ġenn uman.  Għax il-bniedem jitwieled għas-sewwa.  Jieħu n-nifs u jingħata l-ħajja biex jingħaqad ma’ oħrajn sabiex ikun strument għat-tajjeb.  Dik hija t-triq normali u diretta tiegħu.  Meta jaqbad l-oħra jkun qiegħed imur kontra f’dik tat-taħwid.  F’dak il-jum id-dinja waqfet tħares, waqt li erba’ ajruplani ntużaw bħala armi sabiex jolqtu fil-qalb mhux biss dak il-poplu, imma fir-realtà, lid-dinja kollha.

Ferita għall-umanità

2.      Dak il-jum huwa ferita għall-umanità kollha.  Għal dak kollu li nirrappreżentaw fl-avvanz li b’diffikultajiet kbar għamilna bħala bnedmin.  Kien il-mument meta rajna ruħna iktar vulnerabbli milli konna naħsbu, f’dinja li t-teknoloġija moderna kienet qed tibgħatilna minflok messaġġ ta’ saħħa u sigurtà.  Kien il-jum li mmarka, u ser jibqa’ jimmarka, ġenerazzjonijiet sħaħ fil-banalità ta’ atti simili li l-bniedem m’għandux spjegazzjonijiet loġiċi għalihom.  Kif kien qal il-Papa Ġwanni Pawlu II l-għada: “The human heart has depths, from which schemes of unheard ferocity sometimes emerge, capable of destroying in a moment the normal daily life of people”.

Il-martri veri

3.      F’dak l-attakk, immexxi minn Osama bin Laden, mexxej tal-Al Qaeda, seħħew delitti li l-ebda immaġinazzjoni umana ma setgħet qatt ikollha qabel.  Mietu madwar tlett elef persuna, kompletament innoċenti.  Persuni umani li tilfu ħajjithom għax kienu fil-post żbaljat, fil-mument żbaljat.  Dawk li qabdu ajruplan għad-destinazzjoni varja tagħhom.  Dawk li kienu fiż-żewġ torrijiet jew fil-postijiet l-oħra fejn niżlu l-ajruplani.  Il-bnedmin li nqatlu huma l-martri veri u mhux min qiegħed lilu nnifsu għas-servizz tal-ħażen.  Dan kollu seħħ quddiem dinja li għarfet li, minkejja l-avvanz kollu li għamlet, f’dak il-ħin partikolari ma setgħetx issalva l-ħajjiet tagħhom.

Kliem mimli dieqa

4.      L-istorja umana għandha dan kollu mniżżel fiha.  Mhix dik l-istorja ta’ atti erojċi, imma dik ta’ kliem mimli dieqa u rabja miktuba fl-irħam li ma jintilifx u ma jitħassarx.  Min imur fil-post fejn kien hemm mibnija ż-żewġ torrijiet, u jmiss mal-monument nazzjonali li hemm issa, jifhem aktar dan.  Jifhem il-mewt, it-traġedja umana u, fl-istess ħin, jieħu lura miegħu l-għarfien ta’ kif żewġ torrijiet, mibnija b’tant sagrifiċċji, li kienu simboli tas-saħħa, il-poter fid-dinja tal-kummerċ, negozju u finanzi, spiċċaw trab.  F’jum wieħed, strutturi bħal dawn ġew lura fil-pożizzjoni tal-bidu tagħhom; minflok mimlija bil-ħajja saru ċimiterji ta’ bnedmin li l-ġisem tagħhom ma jinsabx mifrud, imma parti minn dak l-irmied.

Kawża li ma teżistix

5.      F’dak il-post, waqt li b’idejk tmiss l-ismijiet tal-innoċenti maqtugħa fil-ħadid, tifhem iktar kemm kien jum iswed u ikrah fl-eżistenza tagħna.  Daqqa ta’ ħarta iebsa għalina lkoll.  Wieħed li fetaħ il-bieb għal iktar attakki mingħajr kap u kuda, intenzjonati biss biex jolqtu s-soċjetajiet tagħna, id-demokrazija u r-renju tad-dritt.  Dak l-eżempju ħażin ġieb, kif bqajna naraw sallum, innoċenti jinqatlu f’isem kawża li ma teżistix.  Kif mezzi tat-trasport jiġu intenzjonalment trasformati f’armi ta’ qtil.  Kif f’ġabriet ta’ bnedmin oħrajn jaraw l-okkażjoni biex joqtluhom.  Għax il-ħażen huwa kontra l-ordni naturali, u dan iwassal għall-instabilità u t-telf tal-paċi pubblika.

Attakk lid-demokrazija

6.      Dawn l-attakki jsofru minnhom il-bnedmin, imma huma diretti kontra s-soċjetà demokratika.  Dak li nbena f’ġenerazzjonijiet twal, frott il-valuri nsara, jiġi f’sogru.  Dan għax kull gvern jagħraf li f’dan il-proċess jgħaddi minn prova ta’ debbulizza f’għajnejn iċ-ċittadini tiegħu.  Vulnerabbli u miftuħ għal attakk tali, li l-esperjenza turih li ma jistax jipproteġi lil kull persuna, kif għandu d-dmir li jagħmel.  Il-poplu jirreżisti u huwa kontra min iwettaq atti ħżiena bħal dawn, però daqshekk ieħor f’dawn il-mumenti jaf idur kontra min qiegħed imexxih.  Dawk li jsofru direttament mod, dawk li ma jintlaqtux mod ieħor.

Is-sejħa tagħna

7.      Proprju iktar f’dan, u għal dan li nistgħu nagħrfu li għalkemm ħajjitna baqgħet għaddejja, xorta waħda ġejna mmarkati bl-inġustizzja tagħha.  Immarkati minn ġewwa però f’dan, jum wara jum nagħrfu li r-rebħa mhix tal-forzi tal-ħażen.  Għax anke jekk f’dak l-attakk jistgħu jidhru li qegħdin fuq quddiem, għal dawk li jemmnu f’Alla jafu li la l-ħażen, u lanqas il-mewt m’għandhom l-aħħar kelma.  Hemm għalina sejħa qawwija interna li tħajjarna mhux biss inkunu ċittadini tajba, imma bnedmin tajba.  Hemm f’dan iktar u iktar għarfien li kull persuna jrid iwieġeb għal din is-sejħa, għal dik partikulari tiegħu.  Kbira kemm hija kbira, jew żgħira kemm tista’ tidher qegħda hemm, u wieħed għandu jagħmel il-parti tiegħu.

Magħquda

8.      Għada għandna lkoll inkunu, għal darb’oħra, magħquda b’solidarjetà ma’ dak il-poplu kbir.  M’għandniex inħallu l-jum jgħaddi qisu ma ġara xejn, imma għandna nieqfu u nifhmu dak li seħħ u s-sehem tagħna fid-dinja tal-lum.  Kemm dak li nagħmlu fil-ħajja, żgħir kemm jista’ jidher żgħir, huwa parti mill-proċess uman li jew ikabbar is-sewwa jew isaħħaħ il-ħażen.  Pass iktar ‘il quddiem fit-tama minn dak li ħassejna wara dawk il-jiem fejn stajna ningħaqdu ma’ Virġilju, li fl-Enejde jingħad: “Spem voltu simulat, premit altum corde dolorem” (fil-wiċċ jipprova juri t-tama, mentri joħnoq f’qalbu d-dwejjaq kbar tiegħu).

Sepulchre of famous men

9.         Fit-triq fil-ġlieda għas-sewwa rridu nassiguraw li nfakkru.  Għandna anzi dmir li nagħmlu dan.  Bih induru lura, niftakru f’dak li ġara u nippruvaw niftħu għajnejna iktar għal dak li ġej.  Id-dinja hija miftuħa għall-irjiħat u ma hemmx kantunieri jew kenn garantit.  Proprju għax kull persuna li tilfet ħajjitha hija importanti li nkunu qed nonqsuha u lid-dinjità umana li ma nfakkruhiex.  Kif, jekk tippermettuli, Thucydides, waqt li kien qed ifakkar li Perikle jgħid: “Id-dinja kollha hija l-maqbar ta’ nies famużi; jiġu mfaħħra mhux biss mill-monumenti u l-lapidi f’pajjiżhom, iżda wkoll f’artijiet barranin fuq monumenti mhux minquxa fil-ġebel iżda fil-qlub u l-imħuħ tal-bnedmin”.