ID-DINJA NBIDLET?

1. Wara ċ-ċelebrazzjonijiet li saru fiċ-Ċina fit-2 ta’ Settembru biex ifakkru t-tmenin sena minn meta l-Ġappun ċeda u ffirma d-dikjarazzjoni ta’ tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, wieħed jifhem iktar li hemm tibdil. Hemm il-messaġġ ċar ħafna li l-bilanċi ġeopolitiċi li drajna, issa qed jieħdu triq oħra. L-iżviluppi li rajna tul dawn is-snin biddlu ħafna. L-iktar dawk li huma mwielda madwar il-gwerra li għaddejja ġewwa l-Ukrajna. Fir-realtà hija l-konsegwenza tal-kawża li twieldet mill-fatt li meta, b’xi mod, tattakka lil diversi, dawn jispiċċaw jingħaqdu kontra tiegħek. Anki jekk ma jkollhomx għalfejn, b’ħidmietek timbuttahom f’ħoġor xulxin.

Sakemm

2. Sakemm kien hemm l-għajnuna finanzjarja u militari lil dan il-pajjiż attakkat mill-Federazzjoni Russa kien hemm ekwilibriju li ma bidilx ix-xenarju. Biss, il-kwistjonijiet marbuta u mibnija madwar il-loġika jew le tat-tariffi mposti unilateralment oriġinarjament mill-Istati Uniti tal-Amerika ġiebu dan. Waqt li qabel konna nemmnu fil-globalizzazzjoni tal-kummerċ, fis-suq liberu u fl-iskambju ta’ merkanzija mingħajr tariffi, issa le. Jekk l-Oċċident estiż kien iċ-ċentru li minnu li wieħed jibda u jkompli fl-analiżi u fl-eżempju, issa m’għadux daqshekk. B’dak li rajna u smajna f’Beijing, mill-passi, mill-iffirmar tat-trattati, u fuq kollox mid-diskors preċiż u dirett ta’ Xi Jinping, ma tħalla l-ebda dubju fejn, jew lejn fejn iridu jimxu diversi stati.

Tlett mexxejja

3. F’dawn il-gżejjer insibu ruħna maqtugħin minn ċerti aħbarijiet. Imma l-fatt li Vladimir Putin (1952), Xi Jinping (1953) u Narendra Modi (1950) dehru f’daqqa huwa sinjal qawwi. Tlett mexxejja li għadhom kemm qabżu s-sebgħin sena, mimlija b’esperjenzi politiċi varji u fl-aħjar tagħhom. Il-Federazzjoni Russa, iċ-Ċina u l-Indja f’daqqa titlob analiżi u attenzjoni. Iktar il-fatt li ġew iffirmati għoxrin ftehim ta’ kollaborazzjoni bejn iċ-Ċina u l-Federazzjoni Russa. Pożizzjonijiet li jkun żball jekk jiġu injorati mill-Oċċident. Jista’ jkun li, kif ġiet definita, din hija “a global initiative to reshape the world order” (inizjattiva globali biex tagħġen mill-ġdid l-ordni mondjali). Imma wieħed ikun għaqli li jsegwi x’intqal fid-diskors attent, preċiż u kawt tal-President Xi Jinping. Hemm tifhem li l-pożizzjoni mhijiex ta’ alleanzi militari strateġiċi, imma forsi aktar tweġibiet għar-realtajiet tal-ġurnata.

X’ingħad

4. F’dan, diversi mumenti ingħad li dan seħħ minħabba ’l hekk imsejjaħ “bullying behaviour” tal-President tal-Istati Uniti Donald Trump (1946), u hemm ħafna ‘forom ta’ twissijiet’ f’dan. Iktar u iktar meta huwa ħafna evidenti li ċ-Ċina hija fattur determinanti fl-istabilità mondjali. Jekk ħaddieħor qiegħed joħroġ mil-linji tal-politika barranija tiegħu, dawn mhumiex. Fil-parti ċentrali tad-diskors tiegħu, Xi Jinping iddikjara hekk: “We must uphold the international system with the United Nations at its core and support the multilateral trading system with the World Trade Organization at its core.” (Għandna nżommu s-sistema internazzjonali fi ħdan il-Ġnus Magħquda fl-essenzjal tagħha u nappoġġjaw is-sistema tan-negozju multilaterali fi ħdan l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO) fl-essenzjal.) Messaġġ ċar sija lill-Federazzjoni Russa, kif ukoll lill-Istati Uniti tal-Amerika.

Ottimiżmu

5. Meta titkellem ma’ numru ta’ persuni nvoluti fil-politika Ewropea timmarka spirtu ta’ ottimiżmu. Fis-sens li Vladimir Putin ma rnexxilux jieħu dak li ried mill-Ukrajna, kif ukoll li jista’ jkun hemm bidliet jew lejn forma ta’ trattat ta’ paċi, inkella ta’ ċessjoni tal-ġlied. Imma l-fatt jibqa’ li l-Unjoni Ewropea, bl-inizjattivi varji tal-Istati Membri tagħha, kif ukoll għall-fatt li ma hemmx il-qbil ta’ kulħadd fuq numru ta’ punti, għadha ma rnexxilhiex issolvi s-sitwazzjoni. F’dan, l-aġendi politiċi huma varji ħafna. Barra minn hekk, rajna wkoll wisq bidliet li ma wasslu għal imkien. Huwa evidenti li hemm kumplikazzjonijiet li ma jistgħux jiġu ssuperati u li jridu ħafna snin biex isibu ruħhom lura f’posthom.

Tmiem żmien partikolari

6. Hemm xi wħud li jaħsbu, bħall-istoriku u antropologu Franċiż Emmanuel Todd (1951), li jaħsibha bħalhom u li kiteb hekk fil-ktieb tiegħu La defaite de l’occident (2024), li din il-gwerra qed isservi biex tindika t-tmiem tal-Ewropa demokratika u t-tisħiħ tal-Federazzjoni Russa. Anke jekk l-analiżi tiegħu titlob attenzjoni, xorta m’hemmx sitwazzjoni fejn parti rebħet, jew qegħda tirbaħ, u l-parti l-oħra li qed titlef. Hemm iktar għarfien li d-dinja tal-lum trid timxi f’direzzjonijiet oħra. Jekk kien hemm min ħaseb li r-Russja ser tikkrolla, iċ-Ċina u l-Indja qegħdin, fir-realtà, isostnuha finanzjarjament. Imma iktar minn hekk, fiċ-ċirkostanzi preżenti qed jibnu dak li qabel ma setgħux. Is-swieq rispettivi ser jikbru u jimxu fl-istess avvanz u pożizzjonijiet li l-Unjoni Ewropea, bis-suq komuni tagħha, irnexxielha.

Protezzjoni

7. Fil-fatt, wieħed jista’ jisma’ mezzi ta’ komunikazzjoni Amerikani jew Ewropej li jpinġu dan bħala theddida qawwija jew oltraġġ, imma jista’ aktar ikun wieħed ta’ protezzjoni. Jekk l-Istati Uniti ser jibqgħu bil-politika taż-żidiet sproporzjonati u illoġiċi, u kontra dak miftiehem fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ dwar it-tariffi, din hija miżura ċara fejn ħadd minnhom m’huwa ser jiġi għarkubbtejh. Kien ikun aħjar li kieku kellu jiżdied il-kummerċ b’mod leġittimu, milli tmur f’din id-direzzjoni. Kull mexxej għandu l-karattru tiegħu, imma kull wieħed għandu r-responsabbiltà li jħares l-interessi taċ-ċittadini tiegħu. F’dan huwa evidenti li sakemm il-politika Amerikana ma tinbidilx, jew għax jibdel fehmtu Donald Trump, inkella għax jispiċċa, ser nibqgħu naraw iktar passi f’dik id-direzzjoni. Is-swieq li ser jinfetħu u l-proċeduri stabbiliti jafu jneħħu kull vantaġġ ekonomiku li l-Oċċident għandu llum. Proprju f’dan, għad-domanda inizjali: “Id-dinja nbidlet?”, kollox ser ikun jiddependi fuq x’passi għaqlin l-Oċċident ser jagħraf jieħu.

FIDUĊJUŻI, MHUX ILLUŻI

1. Ninsabu f’mument mimli sfidi għal dawk bħali li jridu jaħdmu u sabiex nibnu dinja aħjar milli aħna qegħdin ngħixu fiha. L-iktar fis-soċjetà li tidher li qegħda ddum biex tifhem, u wara taċċetta ċerti realtajiet li għandna. Li ma tarax illi dak li hu għaddej mhuwiex tajjeb u li m’għandux ikun ittollerat iktar. F’dawn is-snin morna lura fl-għarfien ta’ dak li huwa sewwa u dak li mhuwiex. Morna iktar ’il bgħid f’dak li jrid isir wara biex jirbaħ is-sewwa. Aktar ma’ dan, fit-tweġibiet għal dak li huwa żbaljat, xi ftit urew ruħhom bħala inadegwati. Bħala mhux ippreparati, u anzi, fl-użu ta’ metodi u strumenti mimlija arja u mhux fatti li ġiebu lilhom infushom irrelevanti fl-għajjat fil-pjazza mingħajr riżultati konkreti. Mhux biss, imma ftit għadhom qed jifhmu li dak li qabel kien jaħdem fin-normalità tiegħu biex jikkontrolla dak li huwa ħażin, illum, fiċ-ċirkostanzi preżenti, irid ferm iktar sforz milli kien jingħata qabel.

Dak li għandna

2. Diġà għandna ħafna kumplikazzjonijiet f’pajjiżna li għalihom il-Gvern iwieġeb f’kemm oħrajn jinsabu, skont hu, agħar minna. Diġà ninsabu f’sitwazzjoni fejn ma jidhirx li hemm rimedji effettivi għal dak li qed naraw ikompli jiżviluppa. Ninsabu f’mument fejn is-sitwazzjoni hija kritika u qed tersaq aktar lejn medjokritajiet profondi. Fejn parti sew mill-poplu qiegħed juri, l-ewwel, li jippretendi bidla fid-direzzjoni u fil-kwalità politika; u t-tieni, li qiegħed jindika li r-reazzjoni tiegħu hija fil-protesta ċara li ma jiħux sehem bil-vot tiegħu sakemm l-affarijiet jinbidlu. Fejn f’dan, għalija, fuq naħa tikber l-urġenza ta’ rimedji minn klassi politika li biha tista’ turi li hija kapaċi taħfen is-sitwazzjoni u fuq l-oħra li għad hemm fiduċja li nistgħu nibdlu. Nemmen li dan jista’ jsir, u għalkemm jista’ jkun li hemm min irid jaqtagħli qalbi fuq naħa billi jinsisti li jħalli kollox kif inhuwa, fuq l-oħra imma nibqa’ fiduċjuż li r-raġuni tirbaħ u s-sens komuni jipprevali.

Fix-xenarju internazzjonali

3. F’ħafna, il-Presidenza Amerikana ta’ Joe Biden fuq naħa, u dik Ċiniża ta’ Xi Jinping fuq in-naħa l-oħra għandhom piż qawwi fuqhom f’dak li hu għaddej. Piż ta’ responsabbiltà politika li f’dan il-mument storiku jridu tweġibiet aktar indirizzati għall-ġid komuni tad-dinja milli għall-interessi tal-pajjiżi rispettivi. Wieħed li kabbrilna t-tama fil-fatt biss li ltaqgħu u ddiskutew għal erba’ sigħat dak li hu għaddej. Wieħed li ġieb ħidma diplomatika attiva mid-dinja Għarbija li tkompli tissudana fil-fiduċja. Dan aktar fil-lingwaġġ politiku li għaddej minn oħrajn u fil-kunflitti li qed jiġbru wisq fejn hemm bżonn li jittieħdu deċiżjonijiet tajba. Il-kunflitt bejn Iżrael u l-Ħamas jista’, b’dak li hu għaddej, isarraf f’sitwazzjoni fejn il-partijiet jieqfu permanentement, u mhux biss temporanjament, mill-ġlied ta’ bejniethom. Hemm bżonn kalma u dożi ta’ paċi li ftit jiem ilu ma kinux daqshekk possibbli. Nittamaw li dak li ser iseħħ u li qiegħed jitwettaq f’dawn il-jiem jiftaħ il-bibien lejn waqfien mill-ġlied biex id-dinja terġa’ tibda tieħu r-ruħ.

Fl-għatba viċin tagħna

4. Mhux biss, imma fl-istabilità politika li dawn iż-żewġ mexxejja jħaddnu fil-linji politiċi tagħhom hemm dak li għaddej bejn l-Ukrajna u l-Federazzjoni Russa. Fil-kunflitt li ma jridx jieqaf u li issa qiegħed f’pożizzjoni kritika. Fis-sitwazzjoni fejn ebda parti ma tista’ tirbaħ kif trid u fejn kollox huwa iktar wieqaf sejrin lejn xitwa kiefra oħra. F’dan hemm bżonn ta’ iktar impenn fil-ħidma diplomatika. Għandna, ċertament, żewġ xenarji xejn faċli u t-tnejn qegħdin jassorbu wisq mir-riżorsi u l-attenzjoni mondjali. Soluzzjoni għalihom isservi wkoll sabiex fit-tifrik li għandna nieħdu lezzjonijiet għall-futur. Nemmen li dan jista’ jsir u għandi fiduċja li nistgħu nilħqu dan il-punt iktar u iktar fil-prospett ta’ dak li jista’ jseħħ quddiemna fix-xhur li ġejjin.

Next year’s great danger

5. F’dan, id-dinja hija fil-proċess li trid tara kif tmexxih lura lejn is-sewwa, il-paċi u l-ġustizzja, iktar u iktar fil-perikli li qed tmiss magħhom. Hekk, b’dawn il-kliem, jiftaħ l-editorjal prinċipali f’The Economist tal-ġimgħa li għalqet. Jindirizza l-periklu mill-iktar ċar għal diversi bħali li Presidenza oħra ta’ Donald Trump jarawha bħala waħda li taf iġġib inkwiet akbar. L-analiżi korretta tagħhom hija li l-bniedem huwa “unrestrained by reality and unanchored by values” (mhux ikkontrollat mir-realtà u anqas ankrat mal-valuri). Apparti mill-abbandun tiegħu tal-alleat naturali, l-Unjoni Ewropea, li nafu li hu determinat li jdgħajjifha u jpattilha lura. Hemm wieħed jara pożizzjoni verament iktar diffiċli.

Kliem ċarissimi għal min irid jisma’

6. Għal min irid jaħdem għas-sewwa, f’termini iebsa l-istess editorjal jikkonkludi hekk: “A second Trump term would be a watershed in a way the first was not. Victory would confirm his most destructive instincts about power. His plans would encounter less resistance. And because America would have voted him in while knowing the worst, its moral authority would decline.” L-awtorità morali, li hija indispensabbli fil-politika tintilef, u anki għal dawk li anke jekk ma jaqblux magħha jirrikonoxxuha, xorta jarawha bħala pass lura. Sitwazzjoni mimlija kumplikazzjonijiet, dejjem jekk tul is-sena li ġejja ma jinbidilx ix-xenarju internazzjonali. Waħda li fil-konkret, minkejja l-età tiegħu, tindika ċar li m’hemmx alternattiva għal Joe Biden. Nittamaw fil-bniedem u nħarsu lejn il-futur bil-fiduċja mingħajr illużjonijiet sabiex ma naggravawx.

Nemmnu fil-bniedem

7. F’dan huwa iktar u iktar importanti li nħarsu lejn il-bniedem b’fiduċja. Nibqa’ nemmen f’ħidmet it-tromba ta’ Ġeriko, li hija l-iktar effikaċi biex twaqqa’ l-ħitan. Għax għandna nifhmu li bil-kelma t-tajba wieħed jasal ferm iktar milli bl-użu tal-armamenti jew il-kunflitti inutili. Nifhmu li kull persuna, fis-sejħa tagħha lejn il-verità u lejn il-kisba tal-għerf tagħraf lilha nfisha. Tagħraf aktar dak li jista’ jinbidel u tibdel il-futur ta’ madwarha. Tagħraf li anke jekk id-dinja tidher dieħla f’iktar dlam, fl-aħħar hemm id-dawl. Pajjiżna jinsab f’dan il-proċess sħiħ. Irid jifhem li għandu dmir jipparteċipa u ma joqgħodx lura f’dak li l-vuċijiet jitolbuh. Il-vuċijiet li bihom jingħad dak li ħaddieħor ma jgħidx. Jiddikjara kemm huwa importanti għad-dinja li tidħol lura fi proċess ta’ djalogu, ta’ diskussjoni, li t-tnejn iwasslu lill-partijiet madwar mejda. Jesprimi biċ-ċar li aħna poplu li nibqgħu dejjem kif konna: dawk li għandhom fiduċja mingħajr ma huma illużi.

Jimmerita attenzjoni

1.   Fid-dinja li aħna fiha, fejn qed nistaqsu kif dħalna f’li dħalna u kif nistgħu noħorġu minn dak li dħalna fih, pariri tajba m’għandhomx jitwarrbu. Iktar u iktar meta jkunu qed jingħadu u jingħataw minn min għandu fih ġabra ta’ esperjenza politika twila. Waħda li b’xi mod ġabitu fiċ-ċentru ta’ ħidma diplomatika li fasslet toroq differenti minn dak li konna mdorrija bihom. Bnedmin bħal dawn mhux faċli ssib bħalhom. Anzi, kif nafu, ftit huma dawk il-politiċi li baqgħu għaddejjin janalizzaw u jagħrblu dak li jkun għaddej. Nafu li ħafna fil-ħajja pubblika, kif jieqfu mill-kariga tagħhom, jidħlu fis-silenzju. Xi drabi jiktbu l-memorji tagħhom; oħrajn jibqgħu jiktbu kotba politiċi, imma fil-maġġoranza, ma jkomplux.

Mitt sena

2.   Tul il-ġimgħa li għaddiet, fis-27 ta’ Mejju, Henry Kissinger għalaq mitt sena. Twieled fl-1923. Żmien u għomor twil. Ftit huma dawn il-bnedmin li kienu protagonisti u baqgħu hekk għal ħafna żmien. Fosthom ukoll l-ex-President Amerikan Jimmy Carter, li llum jgħodd 98 sena. Kissinger kien Segretarju tal-Istat taħt żewġ Presidenti. L-ewwel taħt Richard Nixon (1969-1974), sakemm dan kellu jirriżenzja minħabba l-iskandlu ta’ Watergate, u wara taħt Gerald Ford (1974-1977). Kien il-bniedem li ltaqa’ mal-mexxejja tad-dinja, b’mod partikolari dawk fiċ-Ċina, ibda minn Mao Zedong (1893-1976) u d-diversi li kellha l-Unjoni Sovjetika. Bnedmin li ħafna minnhom illum għaddew għal ħajja aħjar. Biss, Kissinger mhux biss baqa’ ħaj, imma baqa’ attiv: jikteb, jaqra, jiltaqa’ ma’ diversi u jagħti l-opinjoniiet tiegħu.

Esperjenza unika

3.   F’dan, ċertament ġabar u għandu esperjenza unika. Waħda li diversi pajjiżi u politiċi ħadu d-deċiżjoni t-tajba li jżommuh bħala konsulent. Ħadd, verament, m’għandu daqshekk għarfien tal-politika barranija bħalu. Bil-qari, bil-kitba u bil-bnedmin li ltaqa’ magħhom bena ħafna iktar milli ħaddieħor seta’, jew ingħata l-opportunità, li jagħmel. Iktar u iktar meta anki jekk il-bniedem, li minkejja d-diffikultajiet fiżiċi tal-età li jistgħu jżommuh lura, xorta però baqa’ dak li hu kapaċi jagħti pariri u spjegazzjonijiet li ħaddieħor ma jistax joffri. Kitbietu huma sbieħ, u anke jekk tista’ ma taqbilx miegħu, issibhom miktuba b’loġika politika bbażata fuq il-fatti u għarfien politiku uniku. Issegwih kull darba li jitkellem, għax b’xi mod ser titgħallem fl-għarfien li kapaċi jqajjem punti li ħadd ma jkun qiegħed jarahom. Legat qawwi li jagħmel ġieħ lil dawk kollha li jirrispettaw l-esperjenza fil-politika u ma jimmaġinawx li d-dinja bdiet minn meta ħadu l-ġurament huma. Jew agħar, li jaħsbu li tant għandhom opinjoni għolja tagħhom infushom li m’għandhomx bżonn ta’ pariri.

Intervista

4.   Għalkemm imdorrijin naqraw kitbietu f’ġurnali akkademiċi, jew kif għidt, fil-kotba tiegħu, ħadt pjaċir naqra intervista li ġiet in parti riprodotta f’The Economist, fil-ħarġa tal-20 ta’ Mejju. Waħda li tieħu l-aħjar minn tmien sigħat ta’ domandi u risposti li dan il-bniedem ta. Persuna li jiddikjara li huwa iktar interessat iħares ʼil quddiem milli li jaqla’ lura l-passat. Ngħid, f’dan, l-aħjar, għax il-kitba timmira li tħares lejn dak li qiegħed jiġri fid-dinja llum u kif wieħed jista’ jgħin biex inaqqas it-tensjonijiet, u fl-istess ħin iġib il-paċi. Fuq naħa l-pożizzjonijiet diplomatiċi li żviluppaw fl-aħħar snin bejn iċ-Ċina u l-Istati Uniti tal-Amerika; u t-tieni, l-gwerra li hemm għaddejja fl-Ukrajna. Hemm diversi osservazzjonijiet li huma ovvjament veritieri u li ċertament għandhom iċaqilqu l-opinjonijiet ta’ diversi, speċjalment tal-qarrejja tal-ġurnal innifsu.

Ċina – L-Istati Uniti tal-Amerika

5.   F’dan, ir-rapport huwa iktar dettaljat, meta jgħid hekk: “In his view, the fate of humanity depends on whether America and China can get along.” (Il-futur tal-umanità jiddependi fuq jekk l-Istati Uniti tal-Amerika u ċ-Ċina humiex kapaċi jimxu flimkien ʼil quddiem.) Proċess li għalih kien inbeda meta Nixon u Mao mexxew linja differenti fil-politika barranija rispettiva, immirata li ddum mitt sena. Però jirrikonoxxi li dan, Donald Trump, żbaljatament biddlu. Huwa jingħad li qal hekk: “Mr. Kissinger believes that the understanding forged between Nixon and Mao was overturned after only 50 of those 100 years by Donald Trump. He wanted to inflate his tough image by wringing concessions out of China over trade. In policy, the Biden administration has followed Mr. Trump’s lead, but with liberal rhetoric.” Politika li jixraq li tinbidel, meta fil-verità llum ir-relazzjonijiet diplomatiċi bejn dawn iż-żewġ potenzi huma essenzjali għall-istabilità mondjali.

Ukrajna

6.   F’dan, iktar imiss mal-fatt li Xi Jinping, ftit ilu kellem direttament lil Volodymyr Zelensky, il-President tal-Ukrajna. Pass, li skont Kissinger huwa dikjarazzjoni ta’ intenzjonijiet serji li jistgħu, fuq naħa jikkumplikaw, imma jistgħu wkoll joħolqu dak li jsejjaħ: “... create precisely the sort of opportunity to build the superpowers’ mutual trust”. F’dan, li għandu jeħodna lejn ordni mondjali differenti. Iktar u iktar meta l-fatti huma li bl-għotja ta’ armamenti daqshekk teknoloġikament avvanzati lil dan il-pajjiż min-NATO, l-pożizzjoni fiha l-bilanċ tagħha. Huwa jgħid hekk: “We have armed Ukraine to a point where it will be the best-armed country and with the least strategically experienced leadership in Europe.”

Tmexxija futura

7.   L-intervista, ċertament timmerita li tinqara’. Iktar u iktar għax fiha ħafna kliem għaqli u li wkoll jiftaħ l-għajnejn. Senjatament dwar żmienna. Fejn, l-ewwel, jgħid hekk: “We live in a world of unprecedented destructiveness.” It-tieni: “It is not a great moment in history, but the alternative is total abdication.” Huwa jgħid u jinsisti fuq l-abbiltajiet ta’ min imexxi: “Leadership reflects a country’s political culture.” F’dan, il-bżonn li jkun hemm tiġdid fil-kultura politika ta’ pajjiż biex wieħed jifhem aħjar ir-realtà u d-deċiżjonijiet li għandhom jittiħedu. Ideat ibbażati fuq il-fatti u l-ġudizzji umani. Proposti li għandhom jgħinu pajjiżi varji sabiex l-instabilità preżenti fix-xenarju internazzjonali tintemm. Proposti li jwasslu għal għarfien aħjar tal-fatti sabiex ma nibqgħux fuq din it-triq ta’ awtodistruzzjoni, imma nħarsu lejn futur aħjar. F’dan kollu, taqbel jew ma taqbilx miegħu, ċertament il-bniedem, anke jekk għandu mitt sena, ħaqqu ferm iktar attenzjoni.