KOMPLETAMENT IL-KONTRA

1. Trabbejt nifhem li l-qari huwa l-ġebla tax-xewka ta’ kull soċjetà demokratika. Mhux biss, imma li huwa dmir ta’ min imexxi u li jirrappreżenta li jinsisti fuq politika li tħajjar aktar bnedmin jaqbdu ktieb. Hemm nuqqas, kważi tradiment ta’ dan meta, flok nassiguraw din il-linja, fil-fatt, ’il bgħid mill-kliem sabiħ, nittraskurawha. Għandna ġenerazzjonijiet ta’ bnedmin li ma rnexxilniex inġibuhom ifittxu l-verità direttament, u dan billi huma stess jaqraw. Minn indipendenza fil-ħsieb u l-abbiltà li żżomm l-ideat li tifforma, kif għandna nkunu, għandna aktar dawk li huma dipendenti fuq il-ħsieb ta’ ħaddieħor. Dawk li jispiċċaw iduru fuq oħrajn fuq kif jirraġunaw u jispiċċaw jirrepetu dak li ħaddieħor, fl-aħħar mill-aħħar, ikun jaqbillu li jingħad. X’telfiet kbar għall-pajjiż tagħna meta jibqa’ lura f’dan! Ferm ikbar minn dawk ekonomiċi.

Statistika

2. Jumejn ilu, fil-gazzetti li mhux dejjem ikunu konxji tal-implikazzjonijiet ta’ dak li jkunu qed jirrappurtaw, dehret l-aħbar li ġew mislufa bi 8% iktar kotba fl-ewwel tlett xhur ta’ din is-sena, meta mqabbel mal-istess perjodu tas-sena li għaddiet. Din iċ-ċifra tressqet qisha xi trijonf, u ma neħodhiex bi kbira jekk insib xi editorjal ifaħħar dawn l-“avvanzi kbar”. Imma r-realtà hija kompletament il-kontra. Għandna nammettu li ninsabu viċin kriżi tas-sistema li qegħda tolqot direttament lit-tessut demokratiku tagħna. Dan proprju fuq żewġ livelli. L-ewwel: bir-rispett kollu, b’daqshekk persuni f’dawn il-gżejjer, b’daqshekk libreriji lokali nistgħu nkunu sodisfatti b’madwar 225,000 ktieb misluf fi tlett xhur? Jistgħu jidhru li huma ħafna, imma mhumiex. It-tieni: meta tara bil-preċiż x’qegħdin nonfqu nazzjonalment fuq ix-xiri ta’ kotba għal-libreriji tagħna nsibu li l-figuri huma verament baxxi. F’sena, u dan għal dawn l-aħħar għaxar snin, ma rnexxilniex naqbżu l-mitt elf ewro f’xiri, u wisq anqas l-ammont ta’ għaxart’elef ktieb li nxtara.

Quddiem dak li hu għaddej

3. Meta wieħed iqabbel ma’ dak li qed jintefaq fuq affarijiet oħra, kotba ġodda qed jinxtraw mill-inqas. Jiżdied l-infieq fuq ħafna, imma għandna nirreġistraw illi, fejn jidħol ix-xiri tal-kotba, kollox jibqa’ fiss. Qisu l-ispejjeż mhux jiżdiedu, u b’dak li għandna jinxtraw inqas. Sfortunatament inħoss li l-pajjiż m’għandux, fil-politika nazzjonali tiegħu, dan il-bżonn f’qalbu li jixtri u jżid il-kotba fil-libreriji pubbliċi tagħna. L-esperjenza turi li, ħafna drabi, kotba ġodda jħajru iktar persuni biex jissellfuhom. Din għandha tkun attività kontinwa f’kull librerija f’pajjiżna. Waħda li hija essenzjali, speċjalment għal dawk l-ulied u bnedmin li jħobbu jaqraw imma li ma jistgħux, jew jibżgħu jixtru kotba huma għax inkella l-ġenituri tagħhom jaħsbu li dan huwa xi forma ta’ ħela.

Listi

4. Diversi jfittxu li jsibu materjal tajjeb li jinteressahom, li jkabbarhom ukoll, imma m’għandhomx gwida. Mhux biss, imma ma ssirx, lanqas, dik l-enfasi mill-politika nazzjonali sabiex kull student jaqra numru ta’ kotba li finalment jiffurmawh għal ħajtu. Nippreferu nħallu fuq l-ixkafef dak li ma jinsilifx u ma narawx il-ġenerazzjoni l-ġdida x’għandha bżonn. Dak li nbidel, u f’dan nagħrfu x’inhija l-pożizzjoni. Iktar u iktar quddiem dak li għandu jkun l-għarfien ta’ dak li l-Ġenerazzjoni Ż, li naqraw dwarha, lejn liema passat qegħda tħares. Mhux biss, imma aktar, x’direzzjoni tista’ ssib hija u tfittex minn fuq l-ixkafef tal-kotba fil-libreriji pubbliċi.

Lokalment

5. Staqsejt, kif inħobb nagħmel minn żmien għal żmien, kemm kotba qed jinxtraw jew le fil-libreriji ta’ diversi lokalitajiet. Nemmen f’sistema deċentralizzata anki f’dan. Huwa iktar faċli li ġenituri u residenti jmorru fihom, milli jidħlu l-Belt. Mit-tweġibiet parlamentari li ngħatajt fl-ewwel tlett xhur ta’ din is-sena, in-nefqa hija verament baxxa. F’postijiet varji, ma jinqabżux il-mija u ħamsin ewro u jinxtraw ftit kotba. Terġa’, huma limitati għal żewġ lingwi: il-Malti u l-Ingliż. Ebda ktieb bit-Taljan jew bil-Franċiż. Ħafna drabi ssib, pożittivament, li dawn il-libreriji jippruvaw jgħinu lilhom infushom billi jirċievu donazzjonijiet li jingħataw mill-pubbliku. Imma dan, għalkemm mhux biżżejjed, huwa indikattiv ta’ dak li trid is-soċjetà.

B’dispjaċir

6. Din hija ħasra, għax hawn għandna dejjem opportunità sabiex il-bnedmin li għandna nkabbrulhom l-għatx għall-qari għax bih huma jikbru. U meta persuna f’soċjetà tikber fl-għerf u fl-analiżi tagħha tal-ħajja, jikbru magħha l-kwalità u l-livell tad-demokrazija. Jekk, kif inħoss jien, illum qed naraw kriżi fis-sistema, din ukoll ġejja minn traskuraġni preċedenti. Il-ġenerazzjoni preċedenti, forsi dik X, tinsab ħatja li ma nvestietx fil-bżonn ta’ soċjetà li taqra. Dik li tassigura u tħares lejn dak li għadda u tifhem aħjar fejn hija fil-fatt sejra sabiex tibdel.

William Shakespeare

7. F’dak li trabbejt fih nagħraf formazzjoni differenti. Inħobb naqra wkoll għax trabbejt f’familja li taqra. Imma nħares lura u nagħraf li kien hemm ċerti għażliet edukattivi li baqgħu mwaħħla miegħi u li ffurmawni. Nifhem li l-qari huwa, u jibqa’ ċ-ċavetta sabiex tinbena soċjetà aħjar milli għandna. L-għalliema tagħna għallmuna ħafna, però kemm ħadna aħna minn dak li għallmuna, dik hija xi ħaġa oħra. Forsi xi drabi naqbdu l-biċċiet illum, wara tant snin. F’dan iktar f’dak li ntroduċewna għalih. Mhux biss il-qari u l-pjaċir tiegħu, imma d-direzzjoni ċara ta’ dak li jista’ jagħmel minna ċittadini aqwa.

Ġulju Ċesri (100-44 Q.K.)

8. Kif, f’dan kollu, mingħajr ma ridt erġajt ftakart f’dak li Shakespeare, persuna mill-iktar intelliġenti, kiteb fid-dramm famuż tiegħu Julius Caesar. Dik il-kitba mill-isbaħ, li ġiet stampata ħames mitt sena ilu fl-1523 u li għadha magħna. Biha, u fit-teatru, studenti bħali daħlu lura fl-istorja. Qrajna iktar, u fl-istess ħin ippruvajna nifhmu aktar għala ngħad dak li ngħad. F’dik il-lezzjoni politika mill-isbaħ fhimna ħafna. Tgħallimna l-ħruxija u l-effetti tat-tradiment. Tgħallimna li l-bnedmin, għal raġunijiet varji u mħawda tagħhom, iwettqu azzjonijiet żbaljati. Tgħallimna kif fil-pjazza, quddiem il-poplu, l-opinjonijiet jinbidlu. Tgħallimna kif, bl-użu tar-raġuni, bi kliem dirett, sempliċi, l-argumenti jkunu ferm iktar effettivi. Tgħallimna li f’kull soċjetà demokratika bniedem wieħed, anki kontra kull kurrent, jista’ jibdel l-eventi. Tgħallimna kemm kull vuċi hija importanti. Tgħallimna aktar li altru l-propaganda tal-poteri temporanji, u altru r-realtà. Tgħallimna li llum jew għada, b’xi mod toħroġ dejjem fil-wiċċ il-Verità.

Żammejt

9. Waqt li nkun nikteb dawn l-artikoli, f’ħajti dejjem żammejt kliem Mark Antonju, li l-awtur mimli għerf iqegħedlu: “Friends, Romans, countrymen, lend me your ears: I come to bury Ceasar, not to praise him. The evil that men do lives after them; the good is oft interred with their bones.” (Ħbieb, Rumani, ċittadini, tuni widen: ġejt biex nidfen lil Ċesri, mhux biex infaħħru. Il-Ħażin li l-bnedmin iwettqu jibqa’ ħaj warajhom; it-Tajjeb, ħafna drabi, jindifen magħhom.) U waqt li f’dan id-diskors waħdu jidher li qiegħed ifaħħar lil min qatel billi jiddikjara li Brutus, li ta d-daqqa mortali lil Ġulju Ċesri huwa onorabbli, fil-fatt jirnexxilu juri kemm dan ma kienx.

Għeruq

10. Waqt li nħares lura lejn dan, nifhem iktar li l-Qari huwa parti mill-għeruq ta’ kull bniedem. Iktar ma jkunu fondi u sodi, aktar jista’ jieqaf għal dak li huwa żbaljat. Ikun iktar dik is-siġra li ma tingħelibx fil-maltemp jew fit-tentazzjonijiet. Dak li għaddej bħalissa huwa parti minn dan kollu. It-traġedja nazzjonali f’dan hija proprju n-nuqqas ta’ formazzjoni u nuqqas ta’ kultura politika. Dak li nittama li Gvern Nazzjonalista futur ikun kapaċi jibdel. Għax f’dan għandna r-riżultat li huma aktar dawk li huma moħħhom fil-flus milli fis-sustanza tal-eżistenza tagħhom. Fuq kollox, dan huwa kompletament il-kontra ta’ dak kollu li għandu jkun, proprju għax m’għandhiex politika nazzjonali vera favur il-qari.

L-GĦAŻŻ BALZMU, IMMA MHUX POLITIKU

1.   Hemm varjetà ta’ bnedmin. Hemm min juża t-talenti li għandu, u hemm min jipparkjahom. Hemm min huwa bieżel, u hemm min, minflok, huwa bank tal-għażż. Bħal dawk li joqogħdu ma jagħmlu xejn, jintelqu f’idejn ħaddieħor u kemm jista’ jkun ma jiċċaqilqux. Dawk li d-dinja ma tantx tista’ tiddependi fuqhom biex nimxu ʾl quddiem. Dawk li jħallu kollox għaddej għax jaħsbu li m’hemmx bżonn, jew li aħjar għalihom li ma jagħmlu xejn. Dawk li jistrieħu fuq l-oħrajn u jippruvaw iġibu letarġija madwarhom. Hemm ktieb mill-isbaħ fil-letteratura ta’ Ivan Goncharov (1812-1891) bit-titlu Oblomov (1859), fejn il-karattru ċentrali ma jiċċaqlaq xejn. L-ewwel kapitoli huma marbuta proprju mal-karattru ta’ bniedem li mhuwiex kapaċi jieħu deċiżjonijiet, fejn l-ikbar ċaqliq f’dawn il-paġni huwa mis-sodda sas-siġġu.

Hemm min jaħseb

2.   Hemm min jaħseb li ma hemmx bżonn tiċċaqlaq. Hemm min jaħseb li huwa komdu, u kif jgħidu t-Taljani: “Chi sta bene non si muove”. Hemm ukoll min m’għandux il-ħeġġa li jimxi, u kull darba jrid lil min jimbuttah ʼil quddiem. F’dan, sija fil-ħajja soċjali fejn jitqanqal biss biex jikseb xi ħaġa u wara jerġa’ jinżel fil-letarġija, u dan jgħodd sija f’dik ekonomika, kif ukoll fil-politika. F’din il-kategorija nsibu lil dawk li jibqgħu jistennew, bil-ħsieb li l-affarijiet ser jiġu f’posthom waħedhom: tagħmel xejn, anzi, għix fid-dinja żgħira tiegħek u oqgħod stenna. Taħseb li b’daqshekk l-eventi ser jiġu favur tiegħek proprju għax int ma tkun għamilt xejn. Imma l-ħajja tagħti lezzjonijiet differenti. Min jieqaf jitwaqqaf u jagħmel lilu nnifsu irrilevanti.

Il-għażż jittieħed

3. Hemm, f’dan, min isegwi dan l-eżempju żbaljat fil-ħajja. Min ma tantx itajjar nar jiġbed warajh tant oħrajn. Oħrajn li jħossuhom komdi proprju għax għandhom magħhom lil min ma jiċċaqlaqx ʾil quddiem. Jibqa’ fejn hu, u allura huma li ma jiċċaqilqux m’għandhomx għalfejn jinkwetaw. Mhux ser jiġu oskurati, għax kulħadd ser jibqa’ fl-istess livell ta’ attività u medjokrità. Meta tidħol f’post, f’uffiċċju, f’ħanut fejn ħadd ma jkun wisq attiv dan tifhmu aktar. Anzi llum hawn iktar minn dawk il-postijiet fejn issib li min għandu jgħinek, jaqdik jew imexxik, ikun mitluf fuq il-mobile. Mitluf fid-dinja tiegħu, jħares lejn l-istampi varji. Iħares mill-gallerija virtwali tiegħu, fejn għajnejh waħedhom jitkellmu għat-talbiet tiegħek. Fejn il-messaġġ huwa sempliċi: ħallini fejn jien, iddejjaqnix u ara int kif ser issolvi l-problema li jien imħallas biex ngħinek fiha waħdek. Fejn il-kliem ta’ kortesija jsiru paraventi għan-nuqqas ta’ attività.

Il-ħidma tmexxik

4.   Hawn iktar, f’din is-soċjetà, fejn il-kaos u l-konfużjoni huma ġenerali dan l-element ta’ inerzja. Fejn, fil-kumplikazzjonijiet li l-pajjiż għaddej minnhom, il-Gvern jagħżel liema kapaċi jaffronta u liema le. Jgħid li huwa jiddeċiedi, imma fil-fatt qed jiddeċiedi li ma jiddeċidix. Jum wara jum insibu aktar sfidi li qed jakkumulaw. Il-pożizzjoni ekonomika bir-rata ta’ inflazzjoni li qabżet iċ-ċifri sew. Bil-problema tal-għoli tal-ħajja, li timmarka d-doppju tar-rata b’21.5% fuq l-Indiċi tal-Prezzijiet bl-Imnut, ma jidhirx li hemm xi soluzzjoni jew programm għaliha. Kif ukoll dik marbuta mal-ordni soċjali u morali fis-soċjetà tagħna. Fejn huwa mill-iktar ċar li m’aħniex nikkontrollaw dak li għandna, anzi, qed inċedu. Niddikjaraw legali dak li qabel kien illegali, għax l-Istat tagħna wasal f’din il-pożizzjoni ta’ rassenjazzjoni.

Programmi

5.   Biex tibdel il-varjetà tal-intoppi li s-soċjetà għandha trid programm ta’ ħidma vera. Trid tifhem: l-ewwel, dak li l-bnedmin f’din is-soċjetà qed imissu miegħu. Tifhem kif il-miżuri passati ġiebu huma dan it-taħwid. It-tieni: tifhem x’hemm bżonn li tibdel mill-ewwel biex nerġgħu nibdew nimxu ʼl quddiem. Tifhem li trid tidħol fid-dettall u mhux tafda f’dikjarazzjonijiet fl-arja li ma jfissru xejn. Il-politika trid ħidma mas-soċjetà fil-parteċipazzjoni demokratika. Tiġi billi titlaq il-ħajja komda u tmur, jum wara jum, taħdem mal-irkejjen tal-poplu. Mhux ħidma li hija marbuta mar-ritratti biex wieħed “jidher” li qiegħed jaħdem, imma li verament ixxammar idejk. Dan għax nagħrfu li ħafna bnedmin għandhom diversi sitwazzjonijiet li wieħed irid iż-żmien biex isib it-tarf tagħhom.

M’aħniex fuq il-palk

6.   Jista’ jkun li Volodymyr Zelensky (1978) kien attur qabel sar President tal-Ukrajna, imma llum qiegħed iwieġeb lura għall-aggressjoni Russa mhux minn fuq il-palk. Il-politika tista’ tiftaħ il-bibien għal dawk li jħobbu l-populiżmu, imma fir-realtà trid diskors u azzjoni mmirati. Mhuwiex biżżejjed li tirreċta l-parti tiegħek għall-perfezzjoni. Anqas li taqra diskors li ktibt, jew kitbulek, bħal wieħed mill-atturi li William Shakespeare (1564-1616) kien tant tajjeb biex joħloq. Il-palk huwa teatru li fih in-nies imorru biex jaljenaw rashom, biex forsi jiddevertu ruħhom, imma l-politika trid ferm iktar. Trid ħidma kostanti. Trid ħidma li ma tidhirx, u li la tiġi apprezzata u wisq inqas issib xi forma ta’ gratitudni, imma li trid issir.

Nammira

7.   F’dan nibqa’ nammira lid-deputati parlamentari li nagħraf li jridu jaħdmu. Nammira lil dawk li huma iktar marbutin mal-fatti milli mad-diskorsi fl-arja. Nammira lil dawk li jfittxu soluzzjonijiet u mhux opportunitajiet għar-ritratti jew għad-diskorsi pompużi. Nippreferi lil dawk li jaħsbu u jaħdmu għal dawk li m’għandhomx. Nippreferi lil dawk li huma verament favur il-ġustizzja soċjali, u mhux jużawha fejn jaqbel lilhom politikament. Nippreferi lil dawk li mingħandhom tagħraf li t-tfittxija lejn il-verità ma tonqosx. Bnedmin trasparenti, li mhumiex wiċċ b’ieħor. Dawk li jiffurmaw il-politika vera fil-Partit Nazzjonalista. Dawk id-diversi deputati li servew b’umiltà, b’attenzjoni u b’onestà. Dawk li ma ngħatawx, u ma jingħatawx il-kredtu li ħaqqhom f’din id-dinja, imma ċertament f’dinja oħra. Bnedmin mal-bnedmin, spalla ma’ spalla magħhom fid-diffikultajiet.

Bżulija

8.   F’dawn l-aħħar jiem tal-ġimgħa daħlet l-aħbar li Arnaldo Forlani (1925-2023) ġie msejjaħ għal dinja aħjar. Persuna li serva b’dinjità u attenzjoni lil pajjiżu. Demokristjan li ħadem sew, anke magħna. Bniedem li nittama li jkolli l-ħin nikteb ukoll dwaru. Eżempju mill-iktar ċar li l-politika t-tajba trid il-ħidma, u ħidma siewja. Eżempju sabiex dawk li qed jaħsbu li billi qed jgħixu fil-għażż politiku, minflok jifhmu li trid il-ħidma biex tibdel għas-sewwa. Pajjiżna, illum, għandu iktar dan il-bżonn, u miegħu dak ta’ alternattiva għal dan il-Gvern li jidher li riesaq iktar lejn il-venda finali tiegħu. Jekk qabel ħidmietna kienet immexxija mill-prinċipju li aħna differenti, illum din hija mmexxija min-neċessità nazzjonali. Pajjiżna għandu bżonn ħafna bidliet. Dawn isiru fil-ħidma għax il-lezzjoni tal-istorja hija dejjem li l-għażż jista’ jkun balzmu għal uħud, imma mhuwiex politiku.