1. Ċertament, pajjiżna għaddej minn diversi diffikultajiet. Uħud ser jirnexxilu jegħlibhom fil-preżent, imma ħafna oħrajn iridu viżjoni differenti, aktar fit-tul. Iridu dan għax jitolbu ħsieb sħiħ ta’ fejn sejrin, fejn ser inkunu u x’soċjetà rridu nibnu jew nikkonservaw. F’dan iż-żmien li ilni nservi fil-politika rajt ħafna tibdil isir. Ftit minnu kien ippjanat sew u pajjiżna ma kellux diffikultajiet biex jaċċċettah, anzi kien qiegħed jitolbu huwa stess. Tibdil ieħor li sar u li nisimgħu ħafna tifħir għalih sar b’reazzjoni. Hemm lista ta’ dak li ma ġiex aċċettat kif kellu, imma huwa ittollerat għax m’hemmx alternattiva fl-ideat li hemm bżonn bidliet fihom. Is-soċjetà tagħna hija waħda partikolari. Waħda li baqgħet soda fl-identità tagħha u fil-linja ta’ tradizzjonijiet u valuri Nsara li baqgħu ankri determinanti.
Tul il-ġimgħa
2. Nhar l-Erbgħa li għadda kelli x-xorti li nara l-aħħar pubblikazzjoni tiegħi tiġi għad-dawl fil-Kamra tad-Deputati, taħt il-patroċinju tal-Ispeaker Anġlu Farrugia. Kien unur u privileġġ għalija li jsir dan. Saru numru ta’ diskorsi preċiżi u mimlija messaġġi politiċi li l-okkażjoni serviet. Smajt għalhekk b’attenzjoni dak li ntqal minn Victor Camilleri, mill-ex Ministru Evarist Bartolo, mill-Onor. Robert Cutajar, il-Viċi Prim Ministru Chris Fearne u l-Ispeaker innifsu. Kull kelma fissret ħafna għalija f’dan il-mument partikolari f’ħajti. Biss ħassejt aktar dan waqt li kont qiegħed nirrealizza li d-data tas-7 ta’ Frar hija waħda feliċi. Hija hekk għax fiha, ħames mija u sitta u erbgħin sena ilu twieled bniedem li kitbietu għadhom jinqraw u jiġu studjati.
Tumas More
3. San Tumas More, kif qrajt tant tajjeb f’pubblikazzjoni li kienet saret mill-istess Speaker: “... kien bniedem għaref, kolt, avukat, statista, kittieb. Wieħed mill-imħuħ kbar ta’ żmienu, li kien iż-żmien tar-Rinaxximent, meta l-Ewropa reġgħet skopriet il-Klassiċi Griegi.” Proprju f’dan kien il-bniedem li kiteb il-famuż Utopia. Dak li llum, fis-soċjetà Maltija tagħna ma jinstemax daqshekk, imma li influwenza u għadu, għal min irid jaqrah, jista’ jiġi minnu influwenzat. Inkiteb f’mument partikolari u wara ħafna ħsieb. Alternattiva kuraġġuża għas-soċjetà li kien qiegħed jgħix fiha li kienet iddominata minn ċentralizzazzajoni tal-poter f’idejn il-monarka. F’idejn persuna waħda, li minnha jitlaq u jispiċċa l-poter tal-Istat. Kellu l-ideat tiegħu ċari ħafna u f’dan fittex paġna ġdida lejn il-futur. Fittixha fit-tama lejn il-futur.
Fl-istess żmien
4. F’dan, il-piż tal-ktieb huwa ikbar, meta wieħed jagħraf iqegħdu mal-ideat li kitbu Erażmu ta’ Rotterdam (li miet fl-1536) u Niccolò Machiavelli (1469-1527). Wieħed li jħares li jagħti l-pariri lil prinċep Nisrani u l-ieħor li jaċċetta dak li kien hemm għaddej fi ħdan ir-renjanti ta’ dak iż-żmien. More kellu l-viżjoni li jinqata’ minn kollox u jipprova jibni soċjetà differenti ħafna. Kemm irnexxilu nafu. Imma f’dan inkunu qed niżbaljaw jekk ma naċċettawx li l-ideat tiegħu influwenzaw u sabu ruħhom applikati differentement. Għax l-ideat it-tajba jistgħu ma jiġux implimentati immedjatament. Wisq inqas kif riedhom jew fassalhom f’moħħu min ħareġ bihom. Imma l-esperjenza turik li llum jew għada jseħħu, dejjem jekk huma effettivament tajba u jsibu politiċi li jridu jwettquhom.
Proprju f’dan
5. Is-sitwazzjoni politika preżenti f’pajjiżna f’dan qed titlob aktar mingħandna. Fil-kumplikazzjonijiet soċjali, ekonomiċi u demokratiċi li qed naraw huwa essenzjali li nħarsu ’l quddiem. Għandna l-isfidi li nħolqu hawn internament, li huma tagħna, nazzjonali. Dawk li sa issa ma jidhirx li qed isibu l-livell ta’ paċi u stabilità li għandna bżonn. Biss, hemm iktar f’dawk internazzjonali. Ix-xenarju fl-Ukrajna, f’Gaża u issa bl-attakki fuq in-navigazzjoni mhumiex sfidi faċli. Daqshekk ieħor jekk fl-Istati Uniti tal-Amerika naraw tibdil fil-linja politika tallum. Id-daqqiet li ġejjin għalina rridu nassigurak li nkunu nifilħu sew għalihom. Biex ikollna dan hemm bżonn ta’ iktar ħidma u diskussjoni politika bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.
Forsi servejt
6. F’dan, nittama, naħseb li servejt sabiex ikun hemm aċċettat iktar il-prospett li ż-żewġ naħat tal-Parlament jidħlu fi djalogu aqwa. Il-botti u r-risposti tal-Ħadd jew ta’ matul il-ġimgħa jibqgħu weqfin hemm. Jistgħu jkunu konvenjenti biex juru attività, imma ħafna drabi sat-Tlieta filgħodu jkunu diġà “passato remoto”. Sfortunatament għad għandna, u f’dan għandna ninqatgħu minn dak li kellna, inħarsu iktar lejn xulxin fl-ideat li dan il-pajjiż għandu bżonn biex jibni iktar it-tama tiegħu lejn il-futur. Hawn bnedmin b’ideat. Hawn politiċi fuq iż-żewġ naħat li għandhom il-kapaċità li jidħlu f’dan il-proċess ta’ proposti u kontro-proposti. Naħseb li pajjiżna jikber, u mhux jiċkien politikament, meta juri li anke jekk aħna differenti fl-ideat, fl-ideoloġija, xorta kapaċi nwettqu proposti tajba. Proposti li l-pajjiż jitlob mingħandna.
Jitlob verament
7. Jekk aħna parti mill-klassi politika li nemmnu f’qalbna u f’moħħna li r-raġuni ma tridx forza, m’għandniex nibqgħu lura f’dan il-proċess. Dan, tul dawn is-snin li qiegħed inservi, żammejtu quddiemi. Mhux dejjem segwejt, imma meta għamilt hekk, kif inhuwa inevitabbli, żbaljajt. Għax il-ħidma tkun tajba meta ma tagħlaqx il-bibien tal-ideat, imma tassigurahom. Anke jekk ma taqbilx magħhom, trid tiddiskuti u turi r-raġunijiet tiegħek. Pajjiżna sar aħjar meta seħħ dan il-proċess demokratiku. F’dan, għalhekk, nibqa’ nemmen li dmiri huwa li nħares oġġettivament u mhux b’lenti partiġġjana.
Tamiet
8. Inħares lejn dak li jista’ jitwettaq tajjeb u ma nħallix għaddej dak li huwa ħażin. Pajjiżna għandu bżonn iktar paċi, iktar ġustizzja soċjali. Għandu bżonn viżjoni soda għall-futur tiegħu. Għandu, f’dan, iħares li jibni iktar it-tama lejn il-futur. Mingħajr it-tama l-bniedem ma jimxix ’il quddiem. Mingħajr dik it-tama li l-affarijiet isiru aħjar milli huma il-bniedem jitlef id-direzzjoni tiegħu. Għalhekk nibqa’ kommess u determinat li nippersevera sabiex bil-ħidma politika tiegħi inwettaq dan. Pajjiżna jixraqlu li kull bniedem jagħti sehmu sabiex ikollna futur aħjar. Jixraqlu li lkoll inkunu nistgħu nittamaw għall-futur.
Showing posts with label Niccolo' Macchiavelli. Show all posts
Showing posts with label Niccolo' Macchiavelli. Show all posts
13.2.24
4.5.23
Pariri politiċi siewja
1. Għalkemm xtaqt nikteb qabel dwar dan li ġej, iċ-ċirkostanzi ma ppermettewx. Il-ħajja u d-dinja politika huma kkumplikati, u l-iktar għax ftit issib min kapaċi jagħtik pariri tajba. Dawk il-linji gwida li tista’ toqgħod fuqhom. Dawk li bihom mhux ser jiddispjaċik li tieħu. Ideat, prinċipji, direzzjonijiet li jwassluk biex twettaq it-tajjeb u ma tagħmilx ħsara bihom. Il-politiku li jfittex triqtu, f’dan, ħafna drabi jsib ruħu waħdu. Isib lilu nnifsu jfittex il-verità li ma tingħadlux. Isib ukoll il-faraġ fi kliem oħrajn li ġew qablu, għax madwaru ma jsib la għajnuna, u lanqas sostenn. Jaf li jrid jimxi. Jaf li jrid joqgħod attent fejn ser jiġbed. Proprju għalhekk li l-qari, numru ta’ drabi, jgħin.
Problemi tas-sekli
2. Dawk li llum, fil-ħajja pubblika, jippruvaw iwettqu dmirhom sewwa m’għandhom xejn inqas minn dawk ta’ snin u sekli oħra. Diversi kienu li resqu u kitbu dwar dan. Diversi kienu l-imħuħ tajba li ppruvaw jagħtu pariri tajba. Fost dawn, madwar il-perjodu tal-1513 sal-1516, u għalhekk, ‘il fuq minn ħames mitt sena ilu, għandna tlieta partikolari. Tnejn, b’xi mod, għadhom jissemmew. It-tielet, inqas. Fil-fatt, fil-1513 insibu lil Niccolò Machiavelli, li kiteb Il Principe. Fl-1516 insibu lill-qaddis Thomas More b’Utopia, u fl-istess żmien Erasmu ta’ Rotterdam bl-Institutio Principis Christiani. Tlett persuni li nfluwenzaw sija lil xulxin, kif ukoll lid-dinja politika sew. Kitbiet li meta taqrahom tagħraf li huma, in parti, reazzjonijiet għal xulxin.
Erasmu ta’ Rotterdam
3. Saċerdot Kattoliku mwieled fit-28 ta’ Ottubru 1466, u li ġie nieqes fit-12 ta’ Lulju 1536. Bniedem ta’ intelliġenza kbira, teologu li ħalla warajh kwantità kbira ta’ kotba li, taqrahom meta taqrahom, issibhom mhux biss interessanti, imma wkoll siewja. Deċiż li jgħin fil-bidliet, fir-riformi li kien hemm bżonn fil-Knisja u fis-soċjetà ta’ dawk iż-żminijiet. Kitba li għandha fiha t-tiftix kostanti tal-verità. Il-bżonn li l-bniedem jagħraf jibni ħajtu fuq dak li huwa sod u li jista’ jiddependi fuqu. Mhux direzzjonijiet fiergħa, imma mimlija b’ideat li tieħu gost taqrahom, ikun xi jkun iż-żmien ta’ ħajtek. Fost dawn għandu dan il-ktieb, Institutio Principis Christiani, miktub biex jagħti pariri lil dak il-Prinċep li kellu jsir l-Imperatur Karlu V, Re ta’ Spanja (1500-1558) u li taħtu pajjiżna għadda għand il-Kavallieri ta’ San Ġwann.
Ir-responsabbiltà tal-Poter
4. Meta naqra din il-kitba, xejn ma jneħħili minn rasi li din saret fid-dawl ta’ dak li kien kiteb, imma ma ppubblikax, Machiavelli. Bi proċess mill-iktar loġiku bażat fuq kitbiet Griegi, Latini Klassiċi u l-Vanġelu, jagħti gwida lill-Prinċep u mexxej futur. Dawk li jwassluh biex jiddikjara li l-gvernijiet jiddependu fuq il-kunsens ta’ min jiggvernaw, u li dan irid jintrebaħ mhux bil-forza fiżika, imma b’dik tal-persważjoni. Jeżamina l-poter u r-responsabbiltà ta’ min iġorr dan il-piż. Jgħid li hemm poter li jinsab f’idejn min imexxi, u hemm dak il-poter f’idejn dawk li huma ggvernati li m’għandux jiġi eżerċitat b’ribelljoni għax dik il-vjolenza toħloq iktar inkwiet mill-abbuż li qed tipprova tneħħi. Ikun aħjar jekk dan il-poter jiġi eżerċitat bin-non-koperazzjoni tal-mexxej.
Dmirijietu
5. Għalkemm Erasmu ma jidentifikax l-Istat tal-Prinċep u jgħid li ma jistax ikun hemm Prinċep jekk ma jkunx hemm qabel Stat, però jgħid li jista’ jkun hemm Stat mingħajr Prinċep u jagħtih ħafna pariri. Dan għax jirrikonoxxi li l-Prinċep għandu fuqu salib kbir xi jġorr, fejn irid jaħrab il-pjaċiri tad-dinja, jieħu ħsieb lil kull persuna, jaħdem ħafna, inaqqas mill-mistrieħ u dan sabiex iċ-ċittadini tiegħu jgħixu fis-sewwa. Irid, f’dan, ikun nobbli, ġeneruż, mimli ħniena u fuq kollox, għaqli. Fejn l-attenzjoni prinċipali tiegħu trid tkun immirata lejn il-politika interna u mhux dik barranija. Isir jaf sewwa lil pajjiżu u lill-bnedmin li jgħixu fih. Jippretendi minnu li jsir missier il-pajjiż.
Pater Patriæ
6. Jelenkalu, għalhekk, numru ta’ dmirijiet. Bħal li għandu juża l-forza biex irażżan il-ħażen u jipproteġi t-tajjeb. Jew li ma jużax il-forza repressiva u awtoritarja, salv fejn verament huwa neċessarju. Kif ukoll li jonqos kemm jista’ milli juża l-piena kapitali. Kif m’għandux imexxi bit-theddid, imma bil-kunsens u l-persważjoni. Li jaqbad kemm jista’ riformi soċjali. Li jħares il-bżonnijiet ekonomiċi tal-pajjiż billi jirregola u jimponi taxxi fuq dak li huwa parti mil-lussu, mhux l-ikel ta’ kuljum. Mhux biss, imma jfakkar li l-gwerra hija brutali, irrazzjonali, tiswa l-flus u l-bidu ta’ kull tiġrib. Aħjar wieħed jasal bil-medjaturi jew arbitraġġi milli bl-użu tal-armi.
It-Talb
7. Il-kitba hija mill-iktar interessanti u min irid jiftaħ paġna friska ta’ ideat politiċi għandu jaqrah sew. Għax fih pariri ta’ kull tip, inkluż f’dak li għandu x’jaqsam it-talb. Jgħid li l-Prinċep huwa l-iktar suġġett għat-tentazzjonijiet, għax fejn jgħix huwa l-iktar post li Sidna Ġesù Kristu huwa miċħud. Fl-istess, proprju għalhekk, m’għandux iqatta’ wisq ħin jitlob, u f’dan iħalli mhux magħmul dak li bih l-Istat jista’ l-iktar ibati. Anzi, kif jgħid: “He may plead with God more effectively in a very few words. If he stills the tempests of war, defends the liberty of the people, staves off famine, appoints incorruptible magistrates, he pleases God better by saying six whole years of prayers.”
Għal min irid
8. F’dan, il-kitba hija mill-iktar miżgħuda b’ideat. Miktuba bl-isbaħ mod u f’kuntrast għall-ideat li, ħafna drabi, mexxejja fid-dinja jmorru għalihom. Kuntrast ma’ ideat Machiavelli, li fl-aħħar tal-ġurnata ma jwasslux għas-sewwa, imma biex jittieħdu direzzjonijiet żbaljati. Kitba li tħares lejn il-bniedem fid-dinjità tiegħu. Tagħtih il-ġieħ politiku li ħaqqu u tqiegħed il-piż tar-riskju tar-responsabbiltà politika fuq min imexxi favur mhux tiegħu nnifsu, imma tas-soċjetà kollha. Huwa, f’dan, inter-klassista. Deċiż li jibni soċjetà tajba għal kull persuna billi tifhem l-iżbalji tal-istorja. Tifhem li kull mexxej politiku, ġej f’liema żmien ġej, inkluż ċertament illum, għandu bżonn pariri politiċi siewja.
Problemi tas-sekli
2. Dawk li llum, fil-ħajja pubblika, jippruvaw iwettqu dmirhom sewwa m’għandhom xejn inqas minn dawk ta’ snin u sekli oħra. Diversi kienu li resqu u kitbu dwar dan. Diversi kienu l-imħuħ tajba li ppruvaw jagħtu pariri tajba. Fost dawn, madwar il-perjodu tal-1513 sal-1516, u għalhekk, ‘il fuq minn ħames mitt sena ilu, għandna tlieta partikolari. Tnejn, b’xi mod, għadhom jissemmew. It-tielet, inqas. Fil-fatt, fil-1513 insibu lil Niccolò Machiavelli, li kiteb Il Principe. Fl-1516 insibu lill-qaddis Thomas More b’Utopia, u fl-istess żmien Erasmu ta’ Rotterdam bl-Institutio Principis Christiani. Tlett persuni li nfluwenzaw sija lil xulxin, kif ukoll lid-dinja politika sew. Kitbiet li meta taqrahom tagħraf li huma, in parti, reazzjonijiet għal xulxin.
Erasmu ta’ Rotterdam
3. Saċerdot Kattoliku mwieled fit-28 ta’ Ottubru 1466, u li ġie nieqes fit-12 ta’ Lulju 1536. Bniedem ta’ intelliġenza kbira, teologu li ħalla warajh kwantità kbira ta’ kotba li, taqrahom meta taqrahom, issibhom mhux biss interessanti, imma wkoll siewja. Deċiż li jgħin fil-bidliet, fir-riformi li kien hemm bżonn fil-Knisja u fis-soċjetà ta’ dawk iż-żminijiet. Kitba li għandha fiha t-tiftix kostanti tal-verità. Il-bżonn li l-bniedem jagħraf jibni ħajtu fuq dak li huwa sod u li jista’ jiddependi fuqu. Mhux direzzjonijiet fiergħa, imma mimlija b’ideat li tieħu gost taqrahom, ikun xi jkun iż-żmien ta’ ħajtek. Fost dawn għandu dan il-ktieb, Institutio Principis Christiani, miktub biex jagħti pariri lil dak il-Prinċep li kellu jsir l-Imperatur Karlu V, Re ta’ Spanja (1500-1558) u li taħtu pajjiżna għadda għand il-Kavallieri ta’ San Ġwann.
Ir-responsabbiltà tal-Poter
4. Meta naqra din il-kitba, xejn ma jneħħili minn rasi li din saret fid-dawl ta’ dak li kien kiteb, imma ma ppubblikax, Machiavelli. Bi proċess mill-iktar loġiku bażat fuq kitbiet Griegi, Latini Klassiċi u l-Vanġelu, jagħti gwida lill-Prinċep u mexxej futur. Dawk li jwassluh biex jiddikjara li l-gvernijiet jiddependu fuq il-kunsens ta’ min jiggvernaw, u li dan irid jintrebaħ mhux bil-forza fiżika, imma b’dik tal-persważjoni. Jeżamina l-poter u r-responsabbiltà ta’ min iġorr dan il-piż. Jgħid li hemm poter li jinsab f’idejn min imexxi, u hemm dak il-poter f’idejn dawk li huma ggvernati li m’għandux jiġi eżerċitat b’ribelljoni għax dik il-vjolenza toħloq iktar inkwiet mill-abbuż li qed tipprova tneħħi. Ikun aħjar jekk dan il-poter jiġi eżerċitat bin-non-koperazzjoni tal-mexxej.
Dmirijietu
5. Għalkemm Erasmu ma jidentifikax l-Istat tal-Prinċep u jgħid li ma jistax ikun hemm Prinċep jekk ma jkunx hemm qabel Stat, però jgħid li jista’ jkun hemm Stat mingħajr Prinċep u jagħtih ħafna pariri. Dan għax jirrikonoxxi li l-Prinċep għandu fuqu salib kbir xi jġorr, fejn irid jaħrab il-pjaċiri tad-dinja, jieħu ħsieb lil kull persuna, jaħdem ħafna, inaqqas mill-mistrieħ u dan sabiex iċ-ċittadini tiegħu jgħixu fis-sewwa. Irid, f’dan, ikun nobbli, ġeneruż, mimli ħniena u fuq kollox, għaqli. Fejn l-attenzjoni prinċipali tiegħu trid tkun immirata lejn il-politika interna u mhux dik barranija. Isir jaf sewwa lil pajjiżu u lill-bnedmin li jgħixu fih. Jippretendi minnu li jsir missier il-pajjiż.
Pater Patriæ
6. Jelenkalu, għalhekk, numru ta’ dmirijiet. Bħal li għandu juża l-forza biex irażżan il-ħażen u jipproteġi t-tajjeb. Jew li ma jużax il-forza repressiva u awtoritarja, salv fejn verament huwa neċessarju. Kif ukoll li jonqos kemm jista’ milli juża l-piena kapitali. Kif m’għandux imexxi bit-theddid, imma bil-kunsens u l-persważjoni. Li jaqbad kemm jista’ riformi soċjali. Li jħares il-bżonnijiet ekonomiċi tal-pajjiż billi jirregola u jimponi taxxi fuq dak li huwa parti mil-lussu, mhux l-ikel ta’ kuljum. Mhux biss, imma jfakkar li l-gwerra hija brutali, irrazzjonali, tiswa l-flus u l-bidu ta’ kull tiġrib. Aħjar wieħed jasal bil-medjaturi jew arbitraġġi milli bl-użu tal-armi.
It-Talb
7. Il-kitba hija mill-iktar interessanti u min irid jiftaħ paġna friska ta’ ideat politiċi għandu jaqrah sew. Għax fih pariri ta’ kull tip, inkluż f’dak li għandu x’jaqsam it-talb. Jgħid li l-Prinċep huwa l-iktar suġġett għat-tentazzjonijiet, għax fejn jgħix huwa l-iktar post li Sidna Ġesù Kristu huwa miċħud. Fl-istess, proprju għalhekk, m’għandux iqatta’ wisq ħin jitlob, u f’dan iħalli mhux magħmul dak li bih l-Istat jista’ l-iktar ibati. Anzi, kif jgħid: “He may plead with God more effectively in a very few words. If he stills the tempests of war, defends the liberty of the people, staves off famine, appoints incorruptible magistrates, he pleases God better by saying six whole years of prayers.”
Għal min irid
8. F’dan, il-kitba hija mill-iktar miżgħuda b’ideat. Miktuba bl-isbaħ mod u f’kuntrast għall-ideat li, ħafna drabi, mexxejja fid-dinja jmorru għalihom. Kuntrast ma’ ideat Machiavelli, li fl-aħħar tal-ġurnata ma jwasslux għas-sewwa, imma biex jittieħdu direzzjonijiet żbaljati. Kitba li tħares lejn il-bniedem fid-dinjità tiegħu. Tagħtih il-ġieħ politiku li ħaqqu u tqiegħed il-piż tar-riskju tar-responsabbiltà politika fuq min imexxi favur mhux tiegħu nnifsu, imma tas-soċjetà kollha. Huwa, f’dan, inter-klassista. Deċiż li jibni soċjetà tajba għal kull persuna billi tifhem l-iżbalji tal-istorja. Tifhem li kull mexxej politiku, ġej f’liema żmien ġej, inkluż ċertament illum, għandu bżonn pariri politiċi siewja.
Subscribe to:
Posts (Atom)