Merħba fil-blog tiegħi! F’dan l-ispazju nitfa l-kitbiet tiegħi, u għalhekk, il-ħsibijiet tiegħi. Nistiednek tgħidli l-fehema tiegħek billi tħalli kumment taħt il-posts hawn taht.
29.11.23
LIĠIJIET VERAMENT ĠUSTI
Imperatur
2. Fl-istorja nsibu mexxejja differenti. Diversi nafu d-difetti varji tagħhom; f’oħrajn, il-fissazzjonijiet li mexxewhom. B’xi mod ikkontribwew għall-formazzjoni tad-dinja. Daqqa fil-pożittiv u oħra kif ġarrabna, fin-negattiv. Daqqa fi żvilupp uman, drabi oħra le. Ħafna drabi, l-istorja tqiegħed uħud fuq pedestalli u oħrajn tniżżilhom minn fuqhom. Drabi, politiċi varji jikkritikaw u janalizzaw lil dawk li kienu qabilhom. Daqqa fuq l-abbiltajiet tat-tmexxija tagħhom, drabi fuq kemm fasslu u ġiebu fis-seħħ liġijiet ġusti jew inġusti. Bħall-awtur Ruman Plutarku (46-119 W.K.) li jqabbel politiċi Griegi ma’ dawk Rumani fi żmienhom. Inkella dawk tal-politiku u Prim Ministru Taljan Francesco Nitti (1868-1953) li fil-Meditazioni dell’esilio, miktuba waqt li kien fil-kampijiet tal-konċentrament fl-1943, li jaqbad tnejn minn żminijiet differenti. Bħal meta jqabbel lil ħajjet u ħidmet Ġulju Ċesri (100-44 Q.K.) ma’ dik ta’ Napuljun Bonaparti (1769-1821). Kif, fir-riċerka estensiva tigħu, ifaħħar ħafna lil tal-ewwel u jmaqdar kemm jiflaħ lit-tieni. Kitba li timmerita attenzjoni aktar illum, imma li ma tħarisx biżżejjed lejn il-fatt li wieħed mill-ikbar kontribuzzjonijiet ta’ Bonaparti kienet proprju l-liġi li għadna nużaw sallum.
Priedki
3. Missejt aktar direttament ma’ dan is-Sibt filgħaxija u l-Ħadd filgħodu. Dan waqt li smajt il-priedka, l-ewwel fil-Festa ta’ Santa Katerina ta’ Lixandra fiż-Żejtun, u t-tieni dik fil-Festa ta’ Kristu Re f’Raħal Ġdid. Iż-żewġ predikaturi messew ma’ tqabbil tal-mexxejja fid-dinja. Fr Edgar Vella u Fr Marc Andrè Camilleri t-tnejn ressqu, għal min ried jisma’, punti ta’ riflessjoni. Ħafna drabi, diversi anqas ikunu qed jisimgħu s-sens u s-sustanza ta’ dak li jkun qiegħed jingħad. Ninnota li l-famuż mobile ikun qeigħed jiġbed iktar attenzjoni. Imma s-sabiħ kien li fakkruna, fi kliemhom, fil-kuntrasti bejn is-sewwa u dak li mhuwiex bejn il-liġijiet ġusti u dawk li mhumiex. Fuq naħa Santa Katerina (287-305 W.K.), li fl-għerf tagħha ddibattiet u kkonvinċiet lil diversi, filosfi inkużi, li sfaq maqtula, martri, għall-ideat Insara li ħaddnet u ħabbet mill-“Imperatur” Maxentius (283-312 W.K.) li ma kienx tal-istess opinjoni. Fuq l-oħra fi Kristu Re, fid-differenza bejn kif il-bniedem jipprova jibni waħdu l-Istat, fl-atroċitajiet li rajna fl-aħħar seklu bejn l-esperjenzi tal-estremiżmi tal-lemin u dawk tax-xellug. U kif, fuq kollox, hemm kliem il-Vanġelu, id-duttrina soċjali, li jistgħu jiggwidaw aħjar f’dak li l-bniedem ħaqqu, speċjalment biex isiru liġijiet tajba u ġusti.
Libanius
4. Dan kien iktar interessanti għalija li kont għadni kif għalaqt żewġ kotba li ħaduni fi żminijiet oħra. Fuq naħa l-ktieb ta’ J.H.W.G. Liebeschuetz (1927-2022), Antioch City and Imperial administration in the later Roman Empire (1972), kif ukoll dak ta’ G.W. Bowerstock (1936), Julian the Apostate (1978). It-tnejn imissu ma’ żmien partikolari: dak bejn it-331 u t-363 W.K. F’tal-ewwel hemm analiżi tajba ħafna minn dak li kiteb u ħalla Libanius (314-392 W.K.) fil-madwar 1,600 ittra u 64 diskorsi, apparti numru ta’ ‘progymnasmata’ (eżerċizzji fir-retorika). Bniedem mimli b’ideat varji u kapaċi jifhem iċ-ċirkostanzi li kien qiegħed jgħix f’din il-belt imperjali. Bniedem li baqa’ marbut ma’ dak li d-dinja Griega kienet temmen fiha qabel id-dħul tal-Kristjaneżmu. Kien dak li baqa’ ‘pagan’, konvint kif jixhed kliemu, fid-difiża ta’ tempju Pro Templis lill-allat Griegi li kien ser, u fil-fatt, ġie mwaqqa’. Imma f’dan jidher ċar il-kunflitt li kien hemm fl-ideat u l-iktar fil-mod ta’ kif għandek tmexxi u torganizza Stat. Fuq kollox, liema prinċipju etiku għandu jispira liġi.
Giuliano l’Apostata
5. Dan il-punt jikber aktar meta wieħed jikkunsidra ħajjet u ħidmet l-Imperatur Ġuljanu l-Apostata. Ħajja qsajra u daqshekk ieħor ir-renju: din is-sena stajna nfakkru l-1660 sena minn mewtu (26 ta’ Ġunju 363 W.K.). Imma l-bniedem ħalla warajh il-memorja tal-Imperatur Ruman li pprova jieħu l-arloġġ lura. Dan għax wara li l-Imperatur Kostantinu l-Kbir (306-337 W.K.), dak li għeleb fil-battalja lil Maxentius (li ordna l-qtil ta’ Santa Katerina) u li fis-sena 312 W.K. aċċetta biex iqiegħed l-Imperu Ruman taħt il-Kristjaneżmu, Ġuljanu, fir-renju tiegħu pprova jdaħħal lura l-kulti pre-Kristjani. Anki jekk ma rnexxilux effettivament, però xorta tajjeb li wieħed imiss ma’ dak li ħaseb.
Persekuzzjoni
6. Interessanti l-ħsieb konvint tiegħu li l-allat kienu ggwidawh sabiex ħakem, wara l-mewta naturali ta’ Kostantius (317-361 W.K.) mingħajr il-bżonn ta’ battalja li kien ippreparat għaliha. Ried iġib lura dan il-kult u kellu s-segwaċi miegħu. Però, għalkemm skont hu l-Insara kienu l-ateji u wkoll ma kienx wisq ferħan bihom, ma ppersegwitahomx. Fil-fatt, anzi kien skrupluż aktar minn oħrajn: ebda xorb, ebda divertiment, ebda llaxkar jew forma ta’ rikkezzi. L-awtur isejjaħlu “The Puritanical Pagan”. Dan aktar, anzi, għax kien insista li l-qassisin pagani jassiguraw li jwettqu opri ta’ karità li, skont hu, kienu r-raġuni prinċipali għala diversi saru Nsara. Kien iħares b’venerazzjoni lejn il-Grieg Alessandru l-Kbir (356-323 Q.K.) u l-Imperatur pagan Marku Awrelju (121-180 W.K.). Ipprova, fi tlett snin tiegħu, jibni mill-ġdid dak li kien diġà tilef kull saħħa, għax superat mir-raġuni. Issuperat minn ideat li l-prinċipji etiċi tagħhom saru f’liġijiet aqwa u iktar ġusti. Ma’ mewtu spiċċa kollox. L-awtur Bowerstock, anzi, jgħid hekk dwaru: “He demanded too much; he compromised unwisely and too little.”.
Liġijiet Superjuri
7. F’soċjetà Ewropea li għandha sekli ta’ eżistenza u ta’ esperjenzi varji, dik legali titlob aktar attenzjoni. Dan għax soċjetà timxi ’l quddiem għal numru ta’ raġunijiet, imma naħseb li aktar ma jkollna liġijiet tajba li huma ġusti, iktar tiffjorixxi. Meta taqra dak kollu li hu għaddej tifhem li fil-fatt kollox jitlaq fuq kemm il-bnedmin jaċċettaw bħala ġusti liġijiet li qed isiru f’pajjiżhom u fuq livell Ewropew. Meta jitlaq għal rasu u flok iħares u jiftakar fil-prinċipji etiċi Nsara li sawwruna jinjorahom, jew imur apposta kontra jikber id-dwejjaq f’qalb il-poplu. Tikber iktar ir-rabja li titwieled f’moħħ dawk li jħossu li qed jgħixu f’soċjetà inġusta. F’dawn is-snin rajna varjetà ta’ dawn il-liġijiet li, jum wara jum qed juru li mhumiex iservu sewwa. Proprju għalhekk tajjeb li wieħed iħares lejn l-istorja tal-bniedem u daqshekk iktar li jassigura li jġib fis-seħħ liġijiet li huma ġusti verament, u mhux fl-apparenza.
20.7.23
FL-ISOLA DEI FAMOSI
1. Meta Napuljun Bonaparti (1769-1821) riedna. Meta l-Imperu Ngliż fehem il-vantaġġi militari ta’ dawn il-gżejjer. Meta konna parti mill-punt ċentrali li fihom il-potenzi ta’ dak iż-żmien ftehmu dwarna. Meta ġejna msemmija fit-Trattat ta’ Amiens tal-1812. Missirijietna fehmu aktar li pajjiżna huwa importanti u parti sħiħa mill-eventi Ewropej. Dak li seħħ mitejn sena ilu skorruti mmarka ħafna mill-ideat u l-kultura li għandna ngħaddu minn ġenerazzjoni għal oħra. Bnedmin b’identitajiet varji tagħhom, uħud jifhmu l-bżonn li tipproteġi dak li għandek u oħrajn li jridu jibdew kollox mill-ġdid, qisu ma għadda xejn qabilna.
Fil-Ftehim
2. Fl-ideat u fil-konklużjonijiet li diversi minnhom ma ġewx
implimentati, kien ċar li l-pożizzjoni strateġika tagħna fil-Mediterran,
bil-wirt storiku li kellna diġà akkumulat, kienet unika. Issemma li pajjiżna jmur lura f’idejn l-Ordni
tal-Kavallieri ta’ San Ġwann, kif ukoll in-newtralità tagħna. Imma, f’dak kollu li seħħ wara, spiċċajna
parti mill-Imperu. Spiċċajna ġbarna
importanza mod, u tlifniha mod ieħor.
L-identità tagħna ntilfet għal ħaddieħor fost gżejjer u artijiet oħra li
kienu jiddominaw fil-proċessi varji li l-kolonjaliżmu tagħhom kien jagħti. Anki jekk għaddew is-snin, xorta hemm il-bżonn
li wieħed jeżamina mill-ġdid dak li ngħad lilna u dak li għandna iktar fatti
għad-dispożizzjoni tagħna biex nagħrfu.
Debunking of the Myth
3. Meta wieħed jaqra d-dibattiti parlamentari ta’ seklu ieħor. Meta wieħed jara kif dawk id-deputati, li kienu ġejjin minn ambjenti u ideat kulturali varji, f’liema pożizzjoni sabu ruħhom u b’liema mod tkellmu, tifhem. Tifhem li kellhom warajhom ġabra ta’ snin ta’ qari u formazzjoni. Tifhem li, fuq kollox, mill-prijoritajiet tagħhom u mill-affermazzjonijiet li naqraw riedu jqegħdu l-pożizzjoni ċara. Riedu jneħħu dak li mhuwiex minnu, imma jidher li huwa minnu billi jdaħħlu lura l-fatti. Il-Fatti li dawn il-ġżejjer kellhom storja li rari ssib bħalha. Kif jgħid tajjeb John Cook f’kuntest ieħor, imma applikabbli hawn: “The key facts you wish to communicate rather than the myth. Otherwise you risk making people more familiar with the myth than with the correct facts.” (Importanti li trid tikkomunika l-fatti aktar mill-mit. Inkella tissogra li tagħmel lill-poplu iktar familjari mal-miti milli mal-fatti korretti.)
Għadna fejn konna?
4. Għadna l-pajjiż li jagħraf il-passat tiegħu u jrid jaffermah? Għadna dawk li nafu li għandna valur uniku fl-identità nazzjonali tagħna u rridu niddikjarawh? Għadna dawk li għandhom il-ħsieb u l-konvinzjoni li kapaċi mmexxu b’dinjità u b’mod eżemplari lil pajjiżna? Għadna dawk li għandhom fihom l-għarfien li aħna parti minn dawk l-eventi Ewropej, Mediterranji u fi ħdan il-Ġnus Magħquda? Għadna dawk li jħarsu lejn dak li seħħ fl-istorja sabiex jagħrfu li hemm linji li m’għandhomx jinqabżu? Għadna dawk li jifhmu li qed nitkellmu fuq gżejjer fejn hemm ħamest’elef sena ta’ ċiviltà? Għadna dawk li nagħrfu l-bżonn tal-ordni, u mhux tad-diżordni?
M’aħniex
5. F’dan iż-żmien partikolari, anzi f’dawn l-aħħar għaxar snin, missejna mal-kontra. Daħħalna liġijiet u mexxejna politika li ħaduna ’l bgħid minn dak kollu li kien akkumulat. Jekk qabel konna konxji tal-fatt li dawn il-gżejjer ma tantx huma kbar, illum m’għadniex. Jekk qabel konna konxji li hemm bilanċ naturali li għandna nkomplu nirrispettaw bejn l-ambjent u l-bniedem, illum m’għadniex. Jekk qabel kellna l-konvinzjoni li missirijietna kienu jafu x’inhuma jagħmlu, u li ħafna minnhom ċertament kienu onesti u deċiżi li jaqbżu għall-interessi tagħna, illum m’għadniex. Jekk konna soċjetà fejn il-verità kellha valur demokratiku uniku, illum m’għadniex. Fil-bluhat li dħalna fihom ċħadna li aħna biex tlifna dak kollu li aħna. Tlifna l-imluħa tagħna u issa qed ninxeħtu ’l barra biex nintrifsu mid-disprezz tal-oħrajn.
Il-kuntest
6. Jekk qabilna kienu jissieltu għall-identità tagħna, dan kienu qed iwettquh fil-kuntest ta’ potenzi militari varji. Imma llum hemm min, żbaljatament jaħseb li m’hemmx bżonn li wieħed ikompli f’din il-linja. Kif jiġri lil dawk li f’mumenti ta’ debbulizza jitilfu mill-kredtu tagħhom. Dawk li jkunu qed jgħixu fl-għarfien li għandhom missjoni xi jwettqu għall-oħrajn, li minflik jitilfu ġieħhom. Dawk li jkunu qed jibdlu l-gżira li jgħixu fiha mingħajr kap jew kuda f’ħidmiethom jew ħsibijiethom. Jaħsbu li għandhom il-fakultà li jagħmlu ’l hekk imsejħa ‘bidliet’ u ’l hekk imsejħa ‘deċiżjonijiet’ li jwasslu sabiex nitilfu dak li akkumulajna fis-sekli. Ma setax iseħħ pass iktar traġiku f’dawn is-snin milli t-tkissir ta’ dak kollu li jagħmel minna poplu separat u distint.
Fl-istat oriġinali
7. F’dan il-kuntest huwa ċar li hemm min tellef dak kollu li konna magħrufa għalih. Anzi, ġiebna lura sabiex nitilqu f’dak li eluf ta’ snin ilu bdew il-bnedmin f’dawn il-gżejjer. Immorru lura għax-xejn fil-ħsieb li akkwistajna xi ħaġa. Proprju bħal dawk il-persunaġġi li jiksbu l-attenzjoni ta’ bnedmin varji waqt li jitilqu dak li huma u jibdew jgħixu f’dak li mhumiex. Is-serje li waslet fit-tmintax-il waħda tagħha jidher li hemm min qiegħed jiġi nfluwenzat wisq minnha. Jaħseb li l-poplu huwa tant lura għax il-programm huwa popolari li jista’ jibbaża d-deċiżjonijiet politiċi tiegħu fuqhom. Imma nafu li waqt li jista’ jkun li hemm dawk li għall-kurżità jaraw dak li jkun għaddej, ma jfissirx li jridu jgħixu bħalhom.
Magħrufa
8. Forsi, f’dan il-kuntest irridu nagħrfu sew dak li rridu nkunu magħrufa llum għalih. Pajjiżna, meta jħares lejn il-passat tiegħu, għandu jkun kburi bih. U f’dan, illum hemm mudelli varji li nistgħu nieħdu. Hemm dawk li ġbarna bl-esperjenzi umani iebsa u miġġielda ta’ dawk li ġew qabilna. Hemm ukoll dawk li huma bbażati fuq l-ordni morali u soċjali. Hemm, minflok, proprju l-kontra. Hemm dawk fejn it-triq żbaljata tas-suppost ‘ġdid’ u ‘riformat’ jintilef f’kollox. Pajjiżna għandu f’dan aktar quddiemu żewġ tipi ta’ Isola dei Famosi x’jieħu. Nittamaw li l-eventi ta’ dawn il-jiem jiftħu aktar ċar l-imħuħ lejn l-għażliet it-tajba.
KANA
1. Wieħed mill-aktar angoli interessanti tat-Testment il-Ġdid huwa li t-tagħlim ma huwiex wieħed għarwien. Imdaħħal bħal xi preċetti jew avv...
-
12444. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill- Ministru għat-Trasport, l-Infrastruttura u l-Proġetti Kapitali: Jista’ l-Ministru jgħid...
-
27921. L-ONOR. CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill- Deputat Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin u t-Turiżmu: Jista’ d-Deputa...
-
1. Hemm bnedmin li f’dawn iż-żminijiet qed jieħdu sehem iktar sehem attiv fil-ħajja tal-Knisja. Dawk li qabel ma setgħux jidħlu jagħml...