Sostenn għall-Ġustizzja Riparatriċi

1.             Diversi drabi, fil-mezzi tax-xandir ikun hemm min jipprova jew iċekken jew jittrivjalizza x-xogħol neċessarju li sar u li qiegħed isir wara l-introduzzjoni tas-sistema tal-Ġustizzja Riparatriċi.  Liġi li, fortunatament, daħlet fis-seħħ u li diġà bdiet taħdem tajjeb ħafna.  Għalkemm hemm min ħa l-impressjoni li din hija liġi li hija marbuta biss mal-kwistjoni tal-għotja ta’ ħelsien kontrollat qabel iż-żmien stabbilit, magħrufa aħjar bħala l-“parole”, dan m’huwiex minnu.  Il-kejl ta’ din ir-riforma ma jsirx minn kemm persuni joħorġu qabel, iżda b’kemm tibda tgħin sabiex in-nies jirriformaw ruħhom.

2.             Dak li llum huwa msemmi u magħruf bħala l-Faċilità Korrettiva ta’ Kordin jinsab għaddej minn trasformazzjoni li, ovvjament, tieħu ż-żmien partikolari tagħha biex issir.  Il-bidla t-tajba hija dik li twettaq iktar programmi partikolari li bihom il-bnedmin li jispiċċaw b’sentenza ta’ ħabs ikunu jistgħu jibdlu ħajjithom.  Jagħrfu dak li għamlu, jieħdu r-responsabbiltà tiegħu u f’dan jidħlu sabiex jinbena fihom pedament ġdid.  Ġebel ġodda li permezz tagħhom ikun hemm bidla interna fil-bniedem li jista’ joħroġ lura fis-soċjetà u jagħti kontribut bħala membru u ċittadin tajjeb tagħha.  Fuq kollox, li ma jerġax jikkommetti delitti u li anzi jservi ta’ kelma tajba għal żgħażagħ jew persuni li jkunu għaddejjin mis-sitwazzjonijiet li jkun ġarrab hu.

3.             Biex issir din il-missjoni tajba però, li fiha nfisha hi ambizzjuża, inbeda proċess li permezz tiegħu bdew jiġu mħarrġa u ippreparati persuni professjonali biex ikunu qed jassiguraw li dan isir.  Fil-fatt, tul dawn l-aħħar ħames snin irnexxielna nwaqqfu strutturi ġodda, sija fil-Faċilità, kif ukoll f’dipartiment kompletament ġdid.  F’din id-direzzjoni ġie fis-seħħ id-Dipartiment tal-Probation u l-Parole.  Ilna s-snin b’ġabra tajba ta’ Uffiċċjali tal-Probation jaħdmu sabiex jassistu persuni li jikkommettu reati biex jiġu mmexxija jibdlu ħajjithom.  Dan sar tajjeb ħafna u l-Uffiċjali tal-Probation imxew sew.  Saru wkoll numru ta’ emendi tajba fil-liġi bi preparazzjoni għal-liġi dwar il-Ġustizzja Riparatriċi.

4.             Daħlu għalhekk numru ta’ emendi li għamlu avvanz fuq ħidmet dawn l-Uffiċjali.  Ġiet introdotta sistema iktar faċli biex jidħlu fis-seħħ ordnijiet ta’ ħidma fil-komunità.  Saritilhom faċli u diretta s-sistema tar-rapport meta xi ħadd li jkollu ordni ta’ probation u ma jsegwihiex.  Fil-frattemp però, dan id-dipartiment ġie ristrutturat.  L-ewwel, ma baqax iktar parti mill-Faċilità, iżda sar separat.  It-tieni, ma baqax wieħed li jħares biss lejn l-ordinijiet tal-Probation imma ngħatalu l-inkarigu li jħares lejn il-Parole u s-sezzjoni li tara l-aspett tal-vittmi tar-reat u magħha l-medjazzjoni.

5.             Dan id-dipartiment ġdid, tul dawn l-aħħar snin ra tibdiliet oħra f’żewġ setturi importanti.  L-ewwel, taħriġ aktar aġġornat u f’pajjiżi oħra dwar kif jaħdmu dipartimenti simili.  It-tieni, iż-żieda ta’ iktar persuni li ġew ingaġġati f’livelli differenti sabiex wieħed jipprepara għall-ħidma li titlob il-Ġustizzja Riparatriċi.  Permezz ta’ din il-ħidma ġie mqiegħed f’postu l-pedament li liġi bħal din tirrikjedi.  Ovvjament, dan dejjem mid-dawl ta’ dak li wieħed jara u jaħseb li sejjer ikollu bżonn.  Meta l-liġi ġiet fis-seħħ, is-sostenn neċessarju għaliha kien diġà preparat tajjeb.  Illum għalhekk din ir-riforma, li hija waħda qawwija u ta’ bidla radikali, għandha l-istrutturi neċessarji biex tiffunzjona.  Żgur mhux forsi, maż-żmien ser ikun hemm lok għal iktar, però dak li huwa neċessarju sar u dan ġieb miegħu bidliet kbar.  Il-pajjiż tagħna llum il-ġurnata għandu x-xorti li pajjiżi oħra m’għandhomx: dik li għandu strument ta’ riforma ferm iktar avvanzat u progressiv ta’ kif tneħħi n-nies mid-delinkwenza.

Attività unika

Xena mill-play "When you hear my voice"

1.    Frott il-ħidma li saret tul din il-leġislatura ġewwa l-Faċilità Korrettiva ta’ Kordin, matul il-ġimgħa li għaddiet rajna numru ta’ żgħażagħ jieħdu sehem fuq il-palk tal-Kavallier ta’ San Ġakbu, fil-Belt Valletta.  Ġewwa l-Faċililtà nbeda proċess intensiv li permezz tiegħu qegħdin issa fit-triq li nħaddmu l-Ġustizzja Riparatriċi.  Mekkaniżmi legali ġodda li bihom, min instab ħati u jrid jinbidel u jirriforma ruħu, jingħata t-triq biex jgħaddi għas-sewwa.  Fil-Faċilità hemm numru kbir ta’ persuni li b’xi mod jew ieħor jidħlu hemm ġew.  Minn dawk li jagħmlu xi jiem jistennew li jingħataw il-benefiċċju tal-ħelsien mill-arrest, jew għax ma ħallsux multa, sa dawk li jieħdu sentenza definittiva ta’ ħabs.  Mhux kull persuna tirreaġixxi l-istess għal dan.

2.    Il-maġġoranza, kif imissu mal-post, jifhmu li m’għandhomx jersqu hemm u, jekk żbaljaw, jibdlu ħajjithom.  Hemm però ġabra ta’ persuni li jridu aktar minn hekk.  Dawk li ma jifhmux, forsi ma jridux jibdlu jew iridu, imma ma jistgħux, jinbidlu.  Kull persuna għandha l-ħajja tagħha.  Trabbiet b’mod differenti, kellha edukazzjoni, ambjent u ħbieb li m’humiex bħal tal-oħrajn.  Dan jixħet sfida xejn żgħira fuq min irid idaħħal il-ġustizzja riparatriċi taħdem.  Sfida sabiex għal kull persuna li ssib lilha nfisha kkundannata ġewwa l-Faċilità jkun hemm pjan li jassistiha tibdel ħajjitha.

3.    Kollox jiddependi minn varjetà ta’ pożizzjonijiet.  Biss, hemm żewġ fatturi prinċipali li huma determinanti.  L-ewwel, il-volontà ta’ min jidħol fil-post, tad-detenut; it-tieni, tal-istrutturi u l-programmi li l-Faċilità tagħti.  Għalkemm, sfortunatament, iċ-ċirkostanzi żviluppaw li tul is-sena li għaddiet kien hemm min kerrah dak li qiegħed isir ġewwa l-Faċilità, illum ix-xena bdiet tieħu xejra oħra.  Iż-żejt jitla’ f’wiċċ l-ilma, però jieħu l-ħin tiegħu, speċjalment meta l-ilma jkun aġitat.  Kien hemm min maqdar intenzjonalment biex dak li qiegħed jiżviluppa jieqaf.  Kien hemm oħrajn li ħasbu li qed jirkbu fuq xi karru politiku u oħrajn li tkaxkru mal-kurrenti.

4.    Fortunatament ix-xogħol li sar fis-snin li għaddew issa beda, biċċa biċċa, jiġi f’postu.  M’hemmx dubju li ser jieħu l-ħin tiegħu u ntoppi ser ikun hemm.  Imma fuq in-naħa l-oħra hemm id-determinazzjoni li nimxu fit-triq li nġibu dan kollu jaħdem.  Il-ġdid, dak li huwa differenti u jibdel il-prattiċi l-antiki jieħu t-trapass tiegħu, dejjem jekk irid isir tajjeb.  Biss, diġà bdew jidħlu s-sinjali tat-tibdil.  Fil-fatt, tul il-ġimgħa li għaddiet kien hemm numru ta’ persuni ta’ età ġovanili li qed jiskontaw piena ta’ ħabs li ġew involuti f’ “The London Shakespeare Workout Prison Project” immexxi mil-“London Shakespeare Workout”.

5.    Lejn Settembru tas-sena l-oħra żar il-Faċilità ċertu Dr Bruce Wall li, wara li ltaqa’ mal-uffiċċjali tal-Faċilità, inbeda dan il-proġett li permezz tiegħu, fil-Kavallier ta’ San Ġakbu, bejn nhar it-Tnejn 6 ta’ Frar sal-Ħamis 9 ta’ Frar ittellgħet rappreżentazzjoni drammatika.  Tawha l-isem “When you Hear my Voice” u hija magħmula minn diversi biċċiet meħuda u magħġuna minn awturi madwar id-dinja.  Il-biljetti għal dawn l-attivitajiet inbiegħu kollha, sal-inqas wieħed.  It-trustees tal-“London Shakespeare Workout” ħaqqhom kliem ta’ ringrazzjament.  Irnexxielhom jittrasformaw żgħażagħ f’atturi, bdew jagħtuhom formazzjoni tajba li ser isibuha ‘l quddiem f’ħajjithom.

6.    Ħadt pjaċir nara kif din iż-żerriegħa sabet art fertili fejn tikber.  Il-proċess sabiex dan seta’ jsir ħassejtu iktar mill-viċin għax rajthom l-ewwel fil-Faċilità nnifisha, wara fil-Ministeru, u t-tielet fil-Kavallier ta’ San Ġakbu.  Quddiemi stajt nara kif b’impenn dirett li qiegħed isir, persuni li daħlu fil-Faċilità kundannati, jistgħu jinbidlu.  Għandhom l-opportunità li juru lis-soċjetà tagħna li nbidlu u lesti li jħallsu lura għal dak li għamlu.  Dan huwa wieħed mill-proġetti li rnexxa, però hemm oħrajn li nittamaw li jkunu huma wkoll ta’ benefiċċju.  Kif għidt, it-triq hija twila u l-ħidma m’hi faċli xejn, però hemm l-impenn biex din issir.

Pass ieħor ‘il quddiem

1.    Tul din il-leġislatura mpenjajna ruħna sabiex inġibu fis-seħħ miżura li kienet ġiet dikjarata fil-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista.  Fil-punt 271 kien hemm stabbilit li għandha ssir liġi dwar il-parole.  Din ġiet deskritta bħala waħda li tkun amministrata minn ġudikant, sabiex dawk li verament jirriformaw ruħhom, jibbenefikaw minnha b’ħelsien qabel iż-żmien “bi prova”.  Dak li ġie dikjarat, nhar il-Ġimgħa 27 ta’ Jannar 2012 daħal fis-seħħ permezz tal-liġi dwar il-Ġustizzja Riparatriċi (Kap. 516 tal-Liġijiet ta’ Malta).  Il-proċess biex dan ġie konkluż u magħluq ma kien wieħed faċli xejn.

2.    Ma kienx hekk għax ħassejt li m’għandix nillimita l-liġi għall-parole biss, imma li għandha tinkorpora fiha punti oħra li hemm bżonn tagħhom jekk irridu nibdlu verament mill-qiegħ dan is-settur.  Il-mira prinċipali tal-liġi mhix dik li tara persuni kkundannati jinħelsu qabel, iżda li tassigura li min qiegħed fil-Faċilità Korrettiva ta’ Kordin jingħata l-possibilità li jirriforma ruħu.  Għalhekk imxejna ‘l quddiem sabiex din fil-liġi jkun hemm strutturi u mekkaniżmi differenti minn dawk li għandna llum.  Miżuri li jibnu lilhom infushom fuq il-fus li l-parole, ir-remissjoni u l-possibilità ta’ maħfra Presidenzjali jitilqu fuq żewġ punti: l-ewwel, li min qiegħed fil-Faċilità jrid jirriforma ruħu; u t-tieni, li l-vittma tar-reat hija kkunsidrata u nfurmata b’dan.

3.    F’dawn is-snin sar xogħol, u xogħol tajjeb, mingħajr ħafna daqq ta’ trombi imma b’enfasi diretta li dak li qiegħed jiġi prospettat isib il-qafas legali u amministrattiv preparat.  Fil-fatt fuq dan, fi Frar 2009 ġiet ippubblikata “White Paper dwar il-Ġustizzja Riparatriċi” li fiha dan il-qafas legali tqiegħed għall-konsultazzjoni.  Proċess ta’ konsultazzjoni li k ien immexxi mis-Sur Joe Gerada, li ħa ħsieb li jiltaqa’ ma’ kull min wera x-xewqa li jikkontribwixxi.  Fuq din il-ħidma ġie mfassal rapport li ġie pubblikat u mqiegħed fuq il-website tal-Ministeru.  Wara dan, ġiet imwaqqfa task force oħra interna sabiex l-abbozz ta’ liġi jiġi debitament finalizzat.

4.    Waqt li dan kien qiegħed isir, il-Ministeru insegwitu għal rapport intern li ġie kummissjonat, kien ippreżenta numru twil ta’ rakkomandazzjonijiet amministrattivi.  Għal dan tqabbad grupp ta’ persuni magħmula minn diretturi fiċ-Ċivil u persuni li għandhom esperjenza fil-management.  Dan kellu l-inkarigu li jagħti pariri fuq x’għandu jiġi preparat għal-liġi, kif ukoll sabiex il-Faċilità tiġi mħaddma aħjar milli kienet.  Dan ir-rapport tlesta wkoll u beda jiġi implimentat.

5.    Għalhekk saret sistema ġdida ta’ management.  Inħatru numru ta’ uffiċjali fis-sigurtà, fl-operat u fil-kura u reintegrazzjoni.  It-tieni, inħatar koordinatur għall-edukazzjoni sabiex ikunu offruti opportunitajiet edukattivi.  Dan ġieb ir-riżultat tiegħu billi fis-servizzi mogħtija, issa qed ikun hemm lezzjonijiet fuq suġġetti varji fil-jiem kollha tal-ġimgħa, inkluż is-Sibt il-jum kollu.  B’dan għalhekk mxejna konkretement biex fil-Faċilità jkun hemm skola li tiġbor u tikkordina s-servizzi edukattivi kollha mogħtija lill-priġunieri bi struttura għaliha.

6.    Ma’ dan ukoll twaqqaf dipartiment kompletament ġdid sabiex ikun jista’ jħaddem aħjar il-liġi, dak tal-Probation u Parole.  Dipartiment li ser iservi, l-ewwel, sabiex jara li l-parole titħaddem tajjeb bl-istrutturi neċessarji ta’ parole officer; u t-tieni, li tibda taħdem Unità għas-Sapport lill-Vittmi tar-Reat.  Tul dan il-perjodu numru ta’ Probation Officers ġew in kuntatt dirett ma’ dan bi preparazzjoni barra minn pajjiżna, kif ukoll li rajna li nżidu numru ta’ uffiċjali tal-Probation.

7.    Din l-istruttura sejra tħaddem direttament il-mekkaniżmu legali tal-medjazzjoni bejn min wettaq id-delitt u min kien il-vittma – dan dejjem fuq bażi volontarja u b’parti sħiħa mal-programm li jiġi mfassal għar-riforma tal-priġunier.  Hemm ferm iktar miżuri li qegħdin jidħlu fis-seħħ f’dan il-pass, fosthom dak li għandu x’jaqsam mar-remissjoni, li diġà ktibt dwarha.  Li nista’ ngħid huwa li dan huwa proġett importanti ħafna għal pajjiżna, li bih nittama li jonqsu l-persuni li jidħlu iktar minn darba fil-Faċilità għax ikunu rrifurmaw ruħhom.  Proġett li huwa ta’ pjaċir għalija li narah magħluq u li ser jitlaq jimxi ‘l quddiem.

Il-kwistjoni tar-remissjoni

1.    Tul dan is-sajf li għadda qam dibattitu dwar l-għoti tar-remissjoni lill-persuni li jkunu qed jiskuntaw piena karċerarja.  Din mhix sistema legali ġdida, anqas ma hija waħda li ġibt fis-seħħ jien, imma ilha hemm għal dawn l-aħħar tmenin sena.  Ir-remissjoni hija mod ta’ kif il-leġislatur introduċa mekkaniżmu li jekk persuna ġġib ruħa tajjeb ġewwa l-ħabs allura, kif inhija llum, terz tal-piena tagħha tinħafrilha.  Dan l-istrument ġie introdott hawn f’pajjiżna wkoll wara li kien daħal f’diversi oħra fl-1931.  Anqas konna qegħdin nivvintaw ir-rota, imma segwejna l-esperjenzi ta’ Stati oħra meta konna għadna kolonja u mhux pajjiż indipendenti.

2.    Biss stranament, tul ix-xhur sħan ta’ Lulju, Awissu u Settembru diversi kitbu u tkellmu bħallikieku dan kien xi pass kompletament ġdid.  Xi wħud, forsi sforz ta’ ċirkostanzi iktar strambi, ippruvaw jgħidu li anzi huwa l-Ministru nnifsu li joqgħod jaħfer lil dak u lill-ieħor, skont kif jidhirlu hu.  Dawn il-vuċijiet ippruvaw iressqu argumenti li ma qatt ma jistgħu jagħmlu sens billi, appuntu, dan il-mekkaniżmu ilu jeżisti u jitħaddem għal għexieren ta’ snin.  Kull min jaf ftit is-sistema karċerarja jaf li sallum, appena xi ħadd jintbagħat il-ħabs, ikun infurmat mill-ewwel li jekk iġib ruħu sewwa, terz tas-sentenza tinħarfilu kważi kompletament b’mod awtomatiku.

3.    Kull min huwa Ġudikant fil-Qrati tagħna, kull min huwa avukat jew prokuratur legali jaf b’dan, u jaf is-sistema kif taħdem.  Kulħadd jaf li l-liġi ma tagħmilx distinzjoni bejn dak u l-ieħor u kull min jinstab ħati u jintbagħat il-ħabs, ikun x’ikun id-delitt li kkommetta, jibbenefika.  Dawn jafu wkoll li ftit tas-snin ilu saret kawża kostituzzjonali, li ntrebħet, fuq x’jiġri meta persuna fil-ħabs terġa’ tikkommetti, twettaq, tagħmel delitt ieħor.  Għal snin twal, l-awtoritajiet kienu jressqu lil dik il-persuna quddiem il-qorti akkużata bid-delitt “il-ġdid” li tkun wettqet u jitneħħilha mill-ewwel il-benefiċċju tar-remissjoni.  Din is-sentenza kostituzzjonali però biddlet kollox billi ddikjarat li b’dan il-mod qed jingħata lok li dak li jkun qed jingħata żewġ pieni għall-istess delitt u allura wieħed irid jagħżel – jew tressqu quddiem il-qorti, inkella tneħħilu r-remissjoni minħabba d-delitt.  Billi ħafna drabi r-reat sussegwenti li jkun twettaq ikun ta’ iktar gravità, allura ġustament l-awtoritajiet tal-ħabs jagħżlu li jipproċedu billi jressqu lil dik il-persuna quddiem il-qorti u għalhekk ir-remissjoni ma tkunx tista’ tintmiss.  Din hija s-sistema li għandna s’issa.

4.    Fil-ħidma lejn l-Att dwar il-Ġustizzja Riparatriċi, li issa waslet fl-aħħar qegħdin, wara tmenin sena, nistabbilixxu miżuri ġodda li jibdluha.  Li kien verament interessanti kien il-kuntrast ċar fil-midja bejn dak li kont, u issa finalment jidher li mxejna fuqu, u dak li żbaljatament kien qed jingħad li qed nippermetti li jsir.  Ngħid dan għax b’dan l-abbozz qed nieħdu miżuri li jibdlu s-sistema tar-remissjoni mill-qiegħ.  Qed nieħdu l-pass illi min jibbenefika mir-remissjoni jrid jaħdem għaliha billi jsegwi d-direzzjonijiet li jagħtih Bord apposta, l-Offender Assessment Board, biex jirriabilita ruħu.  Jekk jaħdem għaliha iva jibbenefika, imma jekk le allura r-remissjoni ma tingħatax.

5.    Mhux biss, imma għall-ewwel darba qegħdin indaħħlu fis-seħħ Bord ieħor fuq ir-remissjoni li qabel ma kienx jeżisti.  Dan ser ikollu numru ta’ funzjonijiet, però l-iktar importanti huwa li l-Bord ser ikun qed jara li l-pjan ta’ kura jiġi segwit u, jekk jaqbel, japprova r-remissjoni; u t-tieni, li l-Bord ser ikollu għall-ewwel darba d-dritt li jimponi kundizzjonijiet fuqha.  B’dawn il-passi nħoss li qed isir sforz dirett sabiex is-sistema tiġi ssudata u ma tibqax awtomatika.  Dan kien ċar fid-dibattitu parlamentari.  Tant kien ċar li Membru fuq in-naħa tal-Oppożizzjoni qajjem l-oġġezzjoni tiegħu u nsista li r-remissjoni tibqa’ waħda awtomatika.  Kien għalhekk kompletament żbaljat min allega li jew ma jiena qed nagħmel xejn jew inkella li ma rridx nikkontrolla s-sistema.

6.    Tant l-impressjoni li ngħatat kienet għal kollox dik li mhix li skantajt kif, anke proprju fil-jum tal-operazzjoni tiegħi (kif wara skoprejt) kien hemm min ħeġġiġni nieħu l-pożizzjoni li kont diġà ħadt sitt xhur qabel!  Ma hemmx dubju li dan it-tibdil ser ikun hemm reżistenza għalih, bħalma jiena ċert li jrid jieħu l-ħin tiegħu biex jindara.  Nittama però li ma jkollix min jinsisti miegħi li għandi mmur lura minn dan il-pass.  Jekk irridu li iktar persuni li jispiċċaw ikkundannati l-ħabs jagħmlu ħilithom sabiex jirriformaw ruħhom, m’għandniex inċedu għal dan.  Illum nafu li għalkemm hemm faċilitajiet ferm aqwa minn qabel, jekk ma jkollniex dawn il-mekkaniżmi ġodda, ser nibqgħu kif konna.