1. Kif nafu mill-esperjenza tal-ħajja, il-bnedmin huma varji fil-forma, fil-kontenut u fil-karattru. Uħud imorru tajjeb ma’ ftit, oħrajn ma’ ħafna, u ftit oħra ma’ ħadd. Hemm forma ta’ kimika li tifforma li daqqa tgħaqqad u daqqa tifred. Ħbieb isiru għedewwa u dawk li ma jinġiebux isiru jinġiebu. Hemm dawk li jaħsbu li jistgħu jagħżlu tajjeb lil dawn il-persuni. Daqqa jiġu f’daqqa għax ikollhom bżonn u xi mindaqqiet ukoll għax jaħsbu li jaqblilhom. Elementi essenzjali biex wieħed jifhem aħjar id-dinamika li tmexxi u twaqqaf il-proċess tal-iżvilupp uman, speċjalment fid-dinja politika. Imma f’dan kollu hemm ukoll linji li rari jirnexxu u diversi drabi huma destinati għal nuqqas ta’ suċċess.
Ekonomija
2. Id-dinja ekonomika fiha minn dawn il-karattri wkoll. Tista’ tipprova tifridhom f’dawk li jħarsu li jkattru l-kapital li għandhom, u dawk li għandhom it-talent li joħolqu l-ġid fil-kreattività ekonomika tagħhom. Dawn jafu jmorru tajjeb flimkien u jibnu wkoll forom ta’ dipendenza fir-rabtiet tagħhom. Imma meta ġġib lil dawk tat-tieni kategorija f’daqqa tkun qiegħed tidħol f’żona delikata ħafna. Daqqa jmorru tajjeb ħafna fi proġett partikolari u daqqa jintilfu, l-ewwel f’perjodu paċifiku u wara f’kunflitti qawwija. Splussivi tant li jidħlu f’direzzjoni li jirnexxilhom ukoll jifirdu r-rota, proprju dik li hemm bżonn dejjem li tibqa’ ddur, tal-kummerċ.
Aspett ieħor
3. F’dan hemm linja partikolari li xi wħud idumu biex jifhmu. Il-kummerċ huwa dak li hu u l-mekkaniżmi tiegħu jibqgħu speċjali u partikolari. Hemm f’dan xjenza ċara li għandha l-ideat u l-prinċipji etiċi tagħha. Dik li sfortunatament u żbaljatament titqabbel mal-politika. Il-bnedmin fin-negozju mhumiex l-istess bħal dawk fil-politika. Hemm dawk li kienu naħa u marru oħra bil-ħsieb li ser iġibu bidliet u kunċetti differenti fis-soċjetà. Anki jekk ikun hemm appell elettorali għal dan u jirnexxi, però fit-tul wieħed jibda jara l-linji ta’ demarkazzjoni. Iktar u iktar meta dawk li huma fil-kummerċ u jsiru politiċi, flok jinbidlu u jifhmu l-kwalitajiet li hemm bżonn, minflok jinsistu li huma għadhom l-istess. Hemm dejjem it-tentazzjoni ċara li hemm linja bejn dik tal-interess personali u dik tal-ġid komuni li ma tiġix rispettata u anzi tiġi vvjolata b’ġustifikazzjoni kummerċjali.
Personalitajiet
4. F’dan, l-aħħar elezzjoni għall-President tal-Istati Uniti tal-Amerika kienet u tibqa’ waħda partikolari. Diversi ma setgħux iġibu f’daqqa din il-forma ta’ alleanza kummerċjali/politika bejn l-illum President Donald Trump (1946) u l-billjunarju magħruf Elon Musk (1971). Tul dawn it-tnax-il xahar rajna żewġ fażijiet. Fl-ewwel sitt xhur l-impenn politiku qawwi ta’ Musk fil-kampanja elettorali. Fit-tieni, forom varji ta’ ħidma governattiva, daqqa mfaħħra ħafna u daqqa kkritikata sew. Issa donnu li sejrin lejn perjodu kompletament differenti. Il-fatt jibqa’ li Musk ġieb ħeġġa u mpenn ferm akbar lill-kampanja elettorali ta’ Trump. Dan sija bl-inċentivi tiegħu, imma l-iktar bil-fatt li dak li sa issa huwa l-iktar bniedem sinjur fid-dinja kien lest li jafda u “jinvesti” fl-eċċentriċità ta’ Trump. Il-messaġġ kien li, indipendentement mill-kliem żejjed, kien ser ikun hemm politika ekonomika serja u li tkattar il-ġid, u għaldaqstant kien qiegħed jinvesti hemm.
Żewġ jew fard
5. Ċertament il-preżenza tiegħu għenet aktar u aktar bis-saħħa li dak li kien ‘Twitter’, illum ‘X’, ċaqlaq. Inbniet forma ta’ stima, b’Musk jiddikjara li jħobb ħafna lil Trump u l-President jiddikjarah bħala “an incredible patriot”. Dan għola iktar u iktar f’pożizzjoni speċjali meta ġie maħtur biex imexxi d-Dipartiment tal-Effiċjenza fil-Gvern (DOGE). Ingħata poteri li ġew użati u abbużati. Mhux dejjem fil-loġika tal-istat, imma fid-direzzjoni li wieħed għandu jnaqqas l-ispejjeż u nfieq governattiv sabiex jogħlew il-profitti u jiżdied il-kummerċ. Biss hemm linji li ma jistgħux jinqabżu, għax kif ingħad tajjeb f’The Economist: “Government provides critical Services that the private sector does not or will not lay on in sufficient qualities.” (Il-Gvern jipprovdi servizzi determinanti li s-settur privat ma jirnexxilux jew mhuwiex kapaċi jwassal fis-sħiħ tagħhom.)
Kontroversjali
6. Fir-realtà, iż-żewġ karattri huma kontroversjali. L-istess ġurnal ifakkar li Musk: “The richest man is exalted by some as an altruistic genius and hated by others as a self-dealing villain.” Biss, it-tnejn li huma mhumiex nieqsa mill-ftaħir u minn opinjoni għolja ħafna tagħhom infushom. It-tnejn, fi gradi varji, jaħsbu li huma salvaturi tal-umanità li ser jibdlu d-dinja, u li b’ħidmiethom kollox ser imur sewwa. Ċirkostanza li ħafna raw, u li sa ċertu punt kienu skantati kif effettivament dawn it-tnejn ħadmu flimkien. F’ħafna, bejn dak li jidher u dak li jingħad, u dak li tipprova tifhem f’kollox, tul dawn ix-xhur deher li hemm forom differenti ta’ kollaborazzjoni. B’deċiżjonijiet strambi, fosthom dik dwar il-US Agency for International Development, l-aġenzija tal-pajjiż mwaqqfa fl-1961 taħt il-Presidenza ta’ John F. Kennedy (1917-1963) biex tgħin f’diversi programmi umanitarji fid-dinja. Aġenzija aċċettata minn ħafna fil-pajjiż, kif Andrew Natsios (1940), Repubblikan li serva fiha u mexxiha ddikjara li d-deċiżjoni li ttieħdet dwarha kienet żball.
Insulti
7. Kif qrajna u smajna tul il-ġimgħa li għaddiet, din il-kollaborazzjoni issa ġiet fi tmiemha. Kif iddeskriva tajjeb il-ġurnal Franċiż Le Monde, kien hemm serje ta’ nsulti reċiproċi, theddid u akkużi deskritti bħala: “rare and violent war of words, of two boundless egos.” Dan fih il-konsegwenzi tiegħu. Hemm bnedmin li servew qabel Donald Trump u li telqu. Ħafna wkoll kitbu l-memorji tagħhom biex jiddeskrivu fid-dettall dak kollu li kellhom jgħaddu minnu. Biss ilkoll, b’xi mod, baxxew rashom u komplew mexjin ’il quddiem minn dik l-esperjenza morra. Issa x-xenarju jidher li qiegħed jiżviluppa f’direzzjonijiet oħra. Għax meta l-bnedmin li jħossuhom tant b’saħħithom ekonomikament jinżlu fil-kamp tal-battalja personali, l-affarijiet jindikaw li ma tantx ser ikun tajbin għat-tnejn li huma.
Tilef rasu
8. Il-kliem li ngħad, fil-fatt huwa qawwi ħafna. Musk jgħid li għandhom jinbdew proċeduri biex Trump jitneħħa minn President, u l-ieħor jiddikjara li Musk tilef rasu (lost his mind). Kliem li fihom ħafna piż fix-xenarju Amerikan, iktar u iktar meta Musk qiegħed jiddikjara li beħsiebu jifforma partit politiku għal rasu għax skont hu hemm 80% tas-soċjetà fiċ-ċentru li trid bidla. Il-loġika ċara hija li ladarba sostnejt lill-Partit Repubblikan b’tant saħħa u dan rebaħ b’daqstant ieħor, allura jien kapaċi nwettaq dan separatament. Mhux biss, imma d-differenza fl-età, b’Musk li għandu qrib l-erbgħa u ħamsin sena, issa li kellu l-esperjenza fil-Gvern, ċertament li din ser jidħol għaliha iktar bis-saħħa. Diversi f’dan, però, qed jagħrfu li ser ikun hemm ġlieda ekonomika serja, bi Trump jipprova jġib għarkubbtejh lil Musk bl-użu u bl-abbuż tal-mezzi tal-istat.
Futur
9. Anki jekk ikun hekk u dan iseħħ, b’magna u b’influwenza daqshekk kbira, il-qasma ekonomika fiha mpatt. Wieħed li ser imiss mal-iżvilupp tal-pajjiż kif ukoll mad-demokrazija għax m’għandu jkun hemm ħadd li jabbuża mill-poter tal-istat biex ikisser saħħiet ekonomiċi. Il-verità hija li Musk illum għandu saħħa politika li f’sena żiedet ma’ dik tal-Partit Repubblikan. Fattur fil-kalatura li, kif qiegħed, ser tkun qed jagħmlilhom il-ħsara. Għax jekk ma jkunx hemm “ftehim”, ser jolqothom direttament. Dan sija għax jappella għall-votant ta’ dak il-partit, jew jekk jiddeċiedi li jrid imur lura mad-Demokratiċi. F’dan, il-futur ħadd ma rah, imma jidher li sa issa għadna fil-bidu ta’ perjodu ta’ ġlied kbir li ser jaffettwa wkoll dinja mimlija kumplikazzjonijiet, li flok spiċċaw minn meta ġie elett Donald Trump, tkattru sew mertu tiegħu.
Fejn sejrin
10. F’dan kollu huma iktar żewġ persuni imprevedibbli li ma nafux fejn ser jispiċċaw. Din mhijiex politika serja. Mhijiex dik li bnedmin fl-ekonomija għandhom bżonn. Għal dawk li fl-intelliġenza tagħhom jippjanaw, dan jagħrfuh aktar. Jagħrfu li s-sitwazzjoni mhijiex tant feliċi. Jagħrfu li fil-politika hemm bżonn bnedmin serji, ta’ esperjenza u ta’ rettitudni morali, u mhux bnedmin erratiċi. Jagħrfu aktar li, fil-loġika tal-illoġika, ser jispiċċaw ikollhom jafdaw fil-munita tad-deċiżjonijiet tal-wiċċ jew ġejjen.
Showing posts with label Elon Musk. Show all posts
Showing posts with label Elon Musk. Show all posts
11.6.25
BEJN WIĊĊ U ĠEJJEN
1. Kif nafu mill-esperjenza tal-ħajja, il-bnedmin huma varji fil-forma, fil-kontenut u fil-karattru. Uħud imorru tajjeb ma’ ftit, oħrajn ma’ ħafna, u ftit oħra ma’ ħadd. Hemm forma ta’ kimika li tifforma li daqqa tgħaqqad u daqqa tifred. Ħbieb isiru għedewwa u dawk li ma jinġibux isiru jinġiebu. Hemm dawk li jaħsbu li jistgħu jagħżlu tajjeb lil dawn il-persuni. Daqqa jiġu f’daqqa għax ikollhom bżonn u xi mindaqqiet ukoll għax jaħsbu li jaqblilhom. Elementi essenzjali biex wieħed jifhem aħjar id-dinamika li tmexxi u twaqqaf il-proċess tal-iżvilupp uman, speċjalment fid-dinja politika. Imma f’dan kollu hemm ukoll linji li rari jirnexxu u diversi drabi huma destinati għal nuqqas ta’ suċċess.
Ekonomija
2. Id-dinja ekonomika fiha minn dawn il-karattri wkoll. Tista’ tipprova tifridhom f’dawk li jħarsu li jkattru l-kapital li għandhom, u dawk li għandhom it-talent li joħolqu l-ġid fil-kreattività ekonomika tagħhom. Dawn jafu jmorru tajjeb flimkien u jibnu wkoll forom ta’ dipendenza fir-rabtiet tagħhom. Imma meta ġġib lil dawk tat-tieni kategorija f’daqqa tkun qiegħed tidħol f’żona delikata ħafna. Daqqa jmorru tajjeb ħafna fi proġett partikolari u daqqa jintilfu, l-ewwel f’perjodu paċifiku u wara f’kunflitti qawwija. Splussivi tant li jidħlu f’direzzjoni li jirnexxilhom ukoll jifirdu r-rota, proprju dik li hemm bżonn dejjem li tibqa’ ddur, tal-kummerċ.
Aspett ieħor
3. F’dan hemm linja partikolari li xi wħud idumu biex jifhmu. Il-kummerċ huwa dak li hu u l-mekkaniżmi tiegħu jibqgħu speċjali u partikolari. Hemm f’dan xjenza ċara li għandha l-ideat u l-prinċipji etiċi tagħha. Dik li sfortunatament u żbaljatament titqabbel mal-politika. Il-bnedmin fin-negozju mhumiex l-istess bħal dawk fil-politika. Hemm dawk li kienu naħa u marru oħra bil-ħsieb li ser iġibu bidliet u kunċetti differenti fis-soċjetà. Anki jekk ikun hemm appell elettorali għal dan u jirnexxi, però fit-tul wieħed jibda jara l-linji ta’ demarkazzjoni. Iktar u iktar meta dawk li huma fil-kummerċ u jsiru politiċi, flok jinbidlu u jifhmu l-kwalitajiet li hemm bżonn, minflok jinsistu li huma għadhom l-istess. Hemm dejjem it-tentazzjoni ċara li hemm linja bejn dik tal-interess personali u dik tal-ġid komuni li ma tiġix rispettata u anzi tiġi vvjolata b’ġustifikazzjoni kummerċjali.
Personalitajiet
4. F’dan, l-aħħar elezzjoni għall-President tal-Istati Uniti tal-Amerika kienet u tibqa’ waħda partikolari. Diversi ma setgħux iġibu f’daqqa din il-forma ta’ alleanza kummerċjali/politika bejn l-illum President Donald Trump (1946) u l-billjunarju magħruf Elon Musk (1971). Tul dawn it-tnax-il xahar rajna żewġ fażijiet. Fl-ewwel sitt xhur l-impenn politiku qawwi ta’ Musk fil-kampanja elettorali. Fit-tieni, forom varji ta’ ħidma governattiva, daqqa mfaħħra ħafna u daqqa kkritikata sew. Issa donnu li sejrin lejn perjodu kompletament differenti. Il-fatt jibqa’ li Musk ġieb ħeġġa u mpenn ferm akbar lill-kampanja elettorali ta’ Trump. Dan sija bl-inċentivi tiegħu, imma l-iktar bil-fatt li dak li sa issa huwa l-iktar bniedem sinjur fid-dinja kien lest li jafda u “jinvesti” fl-eċċentriċità ta’ Trump. Il-messaġġ kien li, indipendentement mill-kliem żejjed, kien ser ikun hemm politika ekonomika serja u li tkattar il-ġid, u għaldaqstant kien qiegħed jinvesti hemm.
Żewġ jew fard
5. Ċertament il-preżenza tiegħu għenet aktar u aktar bis-saħħa li dak li kien ‘Twitter’, illum ‘X’, ċaqlaq. Inbniet forma ta’ stima, b’Musk jiddikjara li jħobb ħafna lil Trump u l-President jiddikjarah bħala “an incredible patriot”. Dan għola iktar u iktar f’pożizzjoni speċjali meta ġie maħtur biex imexxi d-Dipartiment tal-Effiċjenza fil-Gvern (DOGE). Ingħata poteri li ġew użati u abbużati. Mhux dejjem fil-loġika tal-istat, imma fid-direzzjoni li wieħed għandu jnaqqas l-ispejjeż u nfieq governattiv sabiex jogħlew il-profitti u jiżdied il-kummerċ. Biss hemm linji li ma jistgħux jinqabżu, għax kif ingħad tajjeb f’The Economist: “Government provides critical Services that the private sector does not or will not lay on in sufficient qualities.” (Il-Gvern jipprovdi servizzi determinanti li s-settur privat ma jirnexxilux jew mhuwiex kapaċi jwassal fis-sħiħ tagħhom.)
Kontroversjali
6. Fir-realtà, iż-żewġ karattri huma kontroversjali. L-istess ġurnal ifakkar li Musk: “The richest man is exalted by some as an altruistic genius and hated by others as a self-dealing villain.” Biss, it-tnejn li huma mhumiex nieqsa mill-ftaħir u minn opinjoni għolja ħafna tagħhom infushom. It-tnejn, fi gradi varji, jaħsbu li huma salvaturi tal-umanità li ser jibdlu d-dinja, u li b’ħidmiethom kollox ser imur sewwa. Ċirkostanza li ħafna raw, u li sa ċertu punt kienu skantati kif effettivament dawn it-tnejn ħadmu flimkien. F’ħafna, bejn dak li jidher u dak li jingħad, u dak li tipprova tifhem f’kollox, tul dawn ix-xhur deher li hemm forom differenti ta’ kollaborazzjoni. B’deċiżjonijiet strambi, fosthom dik dwar il-US Agency for International Development, l-aġenzija tal-pajjiż mwaqqfa fl-1961 taħt il-Presidenza ta’ John F. Kennedy (1917-1963) biex tgħin f’diversi programmi umanitarji fid-dinja. Aġenzija aċċettata minn ħafna fil-pajjiż, kif Andrew Natsios (1940), Repubblikan li serva fiha u mexxiha ddikjara li d-deċiżjoni li ttieħdet dwarha kienet żball.
Insulti
7. Kif qrajna u smajna tul il-ġimgħa li għaddiet, din il-kollaborazzjoni issa ġiet fi tmiemha. Kif iddeskriva tajjeb il-ġurnal Franċiż Le Monde, kien hemm serje ta’ nsulti reċiproċi, theddid u akkużi deskritti bħala: “rare and violent war of words, of two boundless egos.” Dan fih il-konsegwenzi tiegħu. Hemm bnedmin li servew qabel Donald Trump u li telqu. Ħafna wkoll kitbu l-memorji tagħhom biex jiddeskrivu fid-dettall dak kollu li kellhom jgħaddu minnu. Biss ilkoll, b’xi mod, baxxew rashom u komplew mexjin ’il quddiem minn dik l-esperjenza morra. Issa x-xenarju jidher li qiegħed jiżviluppa f’direzzjonijiet oħra. Għax meta l-bnedmin li jħossuhom tant b’saħħithom ekonomikament jinżlu fil-kamp tal-battalja personali, l-affarijiet jindikaw li ma tantx ser ikun tajbin għat-tnejn li huma.
Tilef rasu
8. Il-kliem li ngħad, fil-fatt huwa qawwi ħafna. Musk jgħid li għandhom jinbdew proċeduri biex Trump jitneħħa minn President, u l-ieħor jiddikjara li Musk tilef rasu (lost his mind). Kliem li fihom ħafna piż fix-xenarju Amerikan, iktar u iktar meta Musk qiegħed jiddikjara li beħsiebu jifforma partit politiku għal rasu għax skont hu hemm 80% tas-soċjetà fiċ-ċentru li trid bidla. Il-loġika ċara hija li ladarba sostnejt lill-Partit Repubblikan b’tant saħħa u dan rebaħ b’daqstant ieħor, allura jien kapaċi nwettaq dan separatament. Mhux biss, imma d-differenza fl-età, b’Musk li għandu qrib l-erbgħa u ħamsin sena, issa li kellu l-esperjenza fil-Gvern, ċertament li din ser jidħol għaliha iktar bis-saħħa. Diversi f’dan, però, qed jagħrfu li ser ikun hemm ġlieda ekonomika serja, bi Trump jipprova jġib għarkubbtejh lil Musk bl-użu u bl-abbuż tal-mezzi tal-istat.
Futur
9. Anki jekk ikun hekk u dan iseħħ, b’magna u b’influwenza daqshekk kbira, il-qasma ekonomika fiha mpatt. Wieħed li ser imiss mal-iżvilupp tal-pajjiż kif ukoll mad-demokrazija għax m’għandu jkun hemm ħadd li jabbuża mill-poter tal-istat biex ikisser saħħiet ekonomiċi. Il-verità hija li Musk illum għandu saħħa politika li f’sena żiedet ma’ dik tal-Partit Repubblikan. Fattur fil-kalatura li, kif qiegħed, ser tkun qed jagħmlilhom il-ħsara. Għax jekk ma jkunx hemm “ftehim”, ser jolqothom direttament. Dan sija għax jappella għall-votant ta’ dak il-partit, jew jekk jiddeċiedi li jrid imur lura mad-Demokratiċi. F’dan, il-futur ħadd ma rah, imma jidher li sa issa għadna fil-bidu ta’ perjodu ta’ ġlied kbir li ser jaffettwa wkoll dinja mimlija kumplikazzjonijiet, li flok spiċċaw minn meta ġie elett Donald Trump, tkattru sew mertu tiegħu.
Fejn sejrin
10. F’dan kollu huma iktar żewġ persuni imprevedibbli li ma nafux fejn ser jispiċċaw. Din mhijiex politika serja. Mhijiex dik li bnedmin fl-ekonomija għandhom bżonn. Għal dawk li fl-intelliġenza tagħhom jippjanaw, dan jagħrfuh aktar. Jagħrfu li s-sitwazzjoni mhijiex tant feliċi. Jagħrfu li fil-politika hemm bżonn bnedmin serji, ta’ esperjenza u ta’ rettitudni morali, u mhux bnedmin erratiċi. Jagħrfu aktar li, fil-loġika tal-illoġika, ser jispiċċaw ikollhom jafdaw fil-munita tad-deċiżjonijiet tal-wiċċ jew ġejjen.
Ekonomija
2. Id-dinja ekonomika fiha minn dawn il-karattri wkoll. Tista’ tipprova tifridhom f’dawk li jħarsu li jkattru l-kapital li għandhom, u dawk li għandhom it-talent li joħolqu l-ġid fil-kreattività ekonomika tagħhom. Dawn jafu jmorru tajjeb flimkien u jibnu wkoll forom ta’ dipendenza fir-rabtiet tagħhom. Imma meta ġġib lil dawk tat-tieni kategorija f’daqqa tkun qiegħed tidħol f’żona delikata ħafna. Daqqa jmorru tajjeb ħafna fi proġett partikolari u daqqa jintilfu, l-ewwel f’perjodu paċifiku u wara f’kunflitti qawwija. Splussivi tant li jidħlu f’direzzjoni li jirnexxilhom ukoll jifirdu r-rota, proprju dik li hemm bżonn dejjem li tibqa’ ddur, tal-kummerċ.
Aspett ieħor
3. F’dan hemm linja partikolari li xi wħud idumu biex jifhmu. Il-kummerċ huwa dak li hu u l-mekkaniżmi tiegħu jibqgħu speċjali u partikolari. Hemm f’dan xjenza ċara li għandha l-ideat u l-prinċipji etiċi tagħha. Dik li sfortunatament u żbaljatament titqabbel mal-politika. Il-bnedmin fin-negozju mhumiex l-istess bħal dawk fil-politika. Hemm dawk li kienu naħa u marru oħra bil-ħsieb li ser iġibu bidliet u kunċetti differenti fis-soċjetà. Anki jekk ikun hemm appell elettorali għal dan u jirnexxi, però fit-tul wieħed jibda jara l-linji ta’ demarkazzjoni. Iktar u iktar meta dawk li huma fil-kummerċ u jsiru politiċi, flok jinbidlu u jifhmu l-kwalitajiet li hemm bżonn, minflok jinsistu li huma għadhom l-istess. Hemm dejjem it-tentazzjoni ċara li hemm linja bejn dik tal-interess personali u dik tal-ġid komuni li ma tiġix rispettata u anzi tiġi vvjolata b’ġustifikazzjoni kummerċjali.
Personalitajiet
4. F’dan, l-aħħar elezzjoni għall-President tal-Istati Uniti tal-Amerika kienet u tibqa’ waħda partikolari. Diversi ma setgħux iġibu f’daqqa din il-forma ta’ alleanza kummerċjali/politika bejn l-illum President Donald Trump (1946) u l-billjunarju magħruf Elon Musk (1971). Tul dawn it-tnax-il xahar rajna żewġ fażijiet. Fl-ewwel sitt xhur l-impenn politiku qawwi ta’ Musk fil-kampanja elettorali. Fit-tieni, forom varji ta’ ħidma governattiva, daqqa mfaħħra ħafna u daqqa kkritikata sew. Issa donnu li sejrin lejn perjodu kompletament differenti. Il-fatt jibqa’ li Musk ġieb ħeġġa u mpenn ferm akbar lill-kampanja elettorali ta’ Trump. Dan sija bl-inċentivi tiegħu, imma l-iktar bil-fatt li dak li sa issa huwa l-iktar bniedem sinjur fid-dinja kien lest li jafda u “jinvesti” fl-eċċentriċità ta’ Trump. Il-messaġġ kien li, indipendentement mill-kliem żejjed, kien ser ikun hemm politika ekonomika serja u li tkattar il-ġid, u għaldaqstant kien qiegħed jinvesti hemm.
Żewġ jew fard
5. Ċertament il-preżenza tiegħu għenet aktar u aktar bis-saħħa li dak li kien ‘Twitter’, illum ‘X’, ċaqlaq. Inbniet forma ta’ stima, b’Musk jiddikjara li jħobb ħafna lil Trump u l-President jiddikjarah bħala “an incredible patriot”. Dan għola iktar u iktar f’pożizzjoni speċjali meta ġie maħtur biex imexxi d-Dipartiment tal-Effiċjenza fil-Gvern (DOGE). Ingħata poteri li ġew użati u abbużati. Mhux dejjem fil-loġika tal-istat, imma fid-direzzjoni li wieħed għandu jnaqqas l-ispejjeż u nfieq governattiv sabiex jogħlew il-profitti u jiżdied il-kummerċ. Biss hemm linji li ma jistgħux jinqabżu, għax kif ingħad tajjeb f’The Economist: “Government provides critical Services that the private sector does not or will not lay on in sufficient qualities.” (Il-Gvern jipprovdi servizzi determinanti li s-settur privat ma jirnexxilux jew mhuwiex kapaċi jwassal fis-sħiħ tagħhom.)
Kontroversjali
6. Fir-realtà, iż-żewġ karattri huma kontroversjali. L-istess ġurnal ifakkar li Musk: “The richest man is exalted by some as an altruistic genius and hated by others as a self-dealing villain.” Biss, it-tnejn li huma mhumiex nieqsa mill-ftaħir u minn opinjoni għolja ħafna tagħhom infushom. It-tnejn, fi gradi varji, jaħsbu li huma salvaturi tal-umanità li ser jibdlu d-dinja, u li b’ħidmiethom kollox ser imur sewwa. Ċirkostanza li ħafna raw, u li sa ċertu punt kienu skantati kif effettivament dawn it-tnejn ħadmu flimkien. F’ħafna, bejn dak li jidher u dak li jingħad, u dak li tipprova tifhem f’kollox, tul dawn ix-xhur deher li hemm forom differenti ta’ kollaborazzjoni. B’deċiżjonijiet strambi, fosthom dik dwar il-US Agency for International Development, l-aġenzija tal-pajjiż mwaqqfa fl-1961 taħt il-Presidenza ta’ John F. Kennedy (1917-1963) biex tgħin f’diversi programmi umanitarji fid-dinja. Aġenzija aċċettata minn ħafna fil-pajjiż, kif Andrew Natsios (1940), Repubblikan li serva fiha u mexxiha ddikjara li d-deċiżjoni li ttieħdet dwarha kienet żball.
Insulti
7. Kif qrajna u smajna tul il-ġimgħa li għaddiet, din il-kollaborazzjoni issa ġiet fi tmiemha. Kif iddeskriva tajjeb il-ġurnal Franċiż Le Monde, kien hemm serje ta’ nsulti reċiproċi, theddid u akkużi deskritti bħala: “rare and violent war of words, of two boundless egos.” Dan fih il-konsegwenzi tiegħu. Hemm bnedmin li servew qabel Donald Trump u li telqu. Ħafna wkoll kitbu l-memorji tagħhom biex jiddeskrivu fid-dettall dak kollu li kellhom jgħaddu minnu. Biss ilkoll, b’xi mod, baxxew rashom u komplew mexjin ’il quddiem minn dik l-esperjenza morra. Issa x-xenarju jidher li qiegħed jiżviluppa f’direzzjonijiet oħra. Għax meta l-bnedmin li jħossuhom tant b’saħħithom ekonomikament jinżlu fil-kamp tal-battalja personali, l-affarijiet jindikaw li ma tantx ser ikun tajbin għat-tnejn li huma.
Tilef rasu
8. Il-kliem li ngħad, fil-fatt huwa qawwi ħafna. Musk jgħid li għandhom jinbdew proċeduri biex Trump jitneħħa minn President, u l-ieħor jiddikjara li Musk tilef rasu (lost his mind). Kliem li fihom ħafna piż fix-xenarju Amerikan, iktar u iktar meta Musk qiegħed jiddikjara li beħsiebu jifforma partit politiku għal rasu għax skont hu hemm 80% tas-soċjetà fiċ-ċentru li trid bidla. Il-loġika ċara hija li ladarba sostnejt lill-Partit Repubblikan b’tant saħħa u dan rebaħ b’daqstant ieħor, allura jien kapaċi nwettaq dan separatament. Mhux biss, imma d-differenza fl-età, b’Musk li għandu qrib l-erbgħa u ħamsin sena, issa li kellu l-esperjenza fil-Gvern, ċertament li din ser jidħol għaliha iktar bis-saħħa. Diversi f’dan, però, qed jagħrfu li ser ikun hemm ġlieda ekonomika serja, bi Trump jipprova jġib għarkubbtejh lil Musk bl-użu u bl-abbuż tal-mezzi tal-istat.
Futur
9. Anki jekk ikun hekk u dan iseħħ, b’magna u b’influwenza daqshekk kbira, il-qasma ekonomika fiha mpatt. Wieħed li ser imiss mal-iżvilupp tal-pajjiż kif ukoll mad-demokrazija għax m’għandu jkun hemm ħadd li jabbuża mill-poter tal-istat biex ikisser saħħiet ekonomiċi. Il-verità hija li Musk illum għandu saħħa politika li f’sena żiedet ma’ dik tal-Partit Repubblikan. Fattur fil-kalatura li, kif qiegħed, ser tkun qed jagħmlilhom il-ħsara. Għax jekk ma jkunx hemm “ftehim”, ser jolqothom direttament. Dan sija għax jappella għall-votant ta’ dak il-partit, jew jekk jiddeċiedi li jrid imur lura mad-Demokratiċi. F’dan, il-futur ħadd ma rah, imma jidher li sa issa għadna fil-bidu ta’ perjodu ta’ ġlied kbir li ser jaffettwa wkoll dinja mimlija kumplikazzjonijiet, li flok spiċċaw minn meta ġie elett Donald Trump, tkattru sew mertu tiegħu.
Fejn sejrin
10. F’dan kollu huma iktar żewġ persuni imprevedibbli li ma nafux fejn ser jispiċċaw. Din mhijiex politika serja. Mhijiex dik li bnedmin fl-ekonomija għandhom bżonn. Għal dawk li fl-intelliġenza tagħhom jippjanaw, dan jagħrfuh aktar. Jagħrfu li s-sitwazzjoni mhijiex tant feliċi. Jagħrfu li fil-politika hemm bżonn bnedmin serji, ta’ esperjenza u ta’ rettitudni morali, u mhux bnedmin erratiċi. Jagħrfu aktar li, fil-loġika tal-illoġika, ser jispiċċaw ikollhom jafdaw fil-munita tad-deċiżjonijiet tal-wiċċ jew ġejjen.
15.1.25
HEMM FORZA POLITIKA
1. Forsi jiena żbaljat, imma minn dak li qiegħed nara, l-affarijiet mhumiex ser ikunu kompletament kif qed jgħidulna. Kienet linja politika differenti minn ta’ qabilha dik li mexxiet lil Donald Trump erba’ snin ilu fil-politika barranija, meta beda jiddikjara u jagħti x’wieħed jifhem li l-Ewropej iridu jfendu għal rashom. Ma jistgħux jiddependu aktar fuq l-Istati Uniti tal-Amerika kif kienu qabel. Kienet daqqa ’l bgħid minn dak li konna mdorrijin bih u nieqsa mill-għaqal. Imma dan fih innifsu ma jfissirx li l-Ewropa, u b’mod partikolari l-Unjoni Ewropea, tiddependi tant fuq kif ħaddieħor jaħseb. F’dawn it-tmenin sena (1945-2025) hemm saħħa ekonomika u preżenza politika akbar fil-kontinent Ewropew u barra li qabel ma kienx hemm. Fl-aspett militari li fih hemm il-piż tiegħu, ċertament illum. Imma mhuwiex kollox u issa hemm aktar x’tiddiskuti.
Servew
2. Dawn l-aħħar erba’ snin tal-amministrazzjoni tal-Presidenza Joe Biden però servew. Mument ta’ ħsieb u riflessjoni. Diversi Stati Membri fehmu li jista’ jiġi lura Trump u għalhekk ma qagħdux lura. L-Ewropa mhijiex dgħajfa kif ipinġuha xi wħud. Hija potenza ekonomika li ssudat lilha nfisha. Mhux dejjem ikollha mexxejja tajba jew stabbli. Kif ukoll setgħet kienet komda li jkollha l-ispalla tal-Istati Uniti fuqhiex tistrieħ, biss dan ma jfissirx li mhix kapaċi timxi mingħajrha. Għax hemm ukoll forom ta’ dipendenzi reċiproki li fihom l-Istati Uniti jridu wkoll jimmarkaw jekk humiex ser jitilfu l-primat u s-supremazija, speċjalment fil-politika barranija. Hemm rabtiet ‘antiki’ li ġejjin mhux biss minn relazzjonijiet diplomatiċi twal, imma wkoll mill-fatt li diversi Ewropej emigraw f’dak il-pajjiż li kien jilqa’ aktar lill-bnedmin li fittxew il-libertà.
Parti minnha
3. L-ideat li hemm, f’ħafna u f’daqqa, jgħoddu għat-tnejn. Għalkemm dak li nbena hu mertu tal-ideat li l-partiti Demokristjani kellhom u għad għandhom, f’ħafna llum huwa differenti. Jista’ jkun li Ursola von der Leyen mhix fl-istess saħħa politika u militari ta’ Joe Biden, jew issa Donald Trump, iżda hija mexxejja intelliġenti u tħaddan il-virtù tal-għaqal. Mara li kapaċi tiġbor u tissoda l-ideat ta’ diversi bnedmin fil-klassi politika Ewropea li jifhmu. Bnedmin li qraw, li ffurmaw ruħhom, u jafu jaslu għal kompromess politiku li huwa vantaġġuż għall-Istati Membri. F’dawn is-snin, id-dibattitu Ewropew ma firidx. Meta mmarka n-nuqqas ta’ qbil irreġistra wkoll il-kontra.
Iktar infiq
4. Biss, l-argument kontinwu li ġej huwa li mingħajr is-saħħa militari Amerikana, l-Unjoni Ewropea mhix b’saħħitha. The Economist jikteb direttament hekk dwar dan: “The first and most urgent problem is resources: only about two-thirds of NATO’s 30 European members currently spend 2% of their GDP on defence. Without America, they would need to spend perhaps twice that to have any hope of filling the resulting military gaps.” (L-ewwel u l-iktar problema urġenti hija r-riżorsi: huma biss żewġ terzi tal-Istati Ewropej fin-NATO li qed jonfqu 2% tal-PGD tagħhom fuq l-armamenti. Mingħajr l-Amerika, ser ikollhom bżonn jonfqu d-doppju bit-tama li jimlew in-nuqqasijiet fil-militar.) Argumenti li ilna nisimgħu f’xenarju li wieħed irid jirreġistra li qiegħed jinbidel. Dan għax hemm il-fattur tas-saħħa militari tal-Federazzjoni Russa fuq parti, u l-industrija tal-armamenti fuq in-naħa l-oħra.
Kif għaddejjin
5. F’dan huwa iktar indikattiv li l-punt fil-bilanċ ġej l-iktar imfassal mar-riżorsi umani u militari. It-telf tal-ħajjiet tal-bnedmin f’dan il-kunflitt Ukren huwa għoli ħafna. Ħadd ma jista’ jgħid li ma tilifx minn uliedu. Naħa biex tiddefendi l-pajjiż, u l-oħra biex tinvadi. Finalment, gwerra inutli. Imma huwa iktar ċar illum li mingħajr il-preżenza ta’ suldati Koreani, il-Federazzjoni Russa qed tbati hija wkoll. Fuq l-oħra taf li ma tistax tiddependi fuq suldati Ewropej. Imma ma’ dan hemm il-kont ekonomiku. Il-Federazzjoni Russa tinsab f’diffikultajiet xejn faċli, li fihom il-kapaċità naqset. Fuq l-oħra, il-kont li qiegħed jitħallas mill-Istati Uniti u l-Ewropej qiegħed ukoll jixxotta.
Wieħed jieqaf
6. Mhuwiex il-mument li wieħed jabbanduna. Imma fl-istess ħin l-industrija tal-armamenti fl-Ewropa ma naqqsitx, anzi żiedet bl-inċentivi li ġew stabbiliti. Nippreferi li kieku din it-triq ma nqabditx. Imma r-realtà hija li, jingħad x’jingħad, dan huwa proċess li qiegħed jissoda, fuq naħa l-ekonomija u fuq l-oħra qed tinbena linja strateġika. Inqas dipendenza fuq l-Istati Uniti u fl-istess ħin preparazzjoni għal eventwalitajiet futuri. Anki jekk issa sejrin lejn forom ta’ trattati ta’ paċi, hemm ukoll il-kumplikazzjonijiet tagħhom. L-amministrazzjoni ta’ Trump tista’ timxi f’toroq għal rasha. Tipprova tasal mingħajr l-Ewropa jew l-Ukrajna, li ħafna jaħsbu li jkun żball. Iktar u iktar jekk, kif ġustament jgħid l-istess The Economist: “To acquiesce would be to grant Russia a partial victory, give it time to rebuild its forces and agree to live with a new iron curtain – or under the shadow of another war.” (Li ċċedi tkun qiegħed tagħti rebħa parzjali lill-Federazzjoni Russa, tagħtiha żmien biex tibni lura lilha nfisha u taqbel li tgħix b’purtiera ġdida tal-ħadid jew taħt id-dell ta’ gwerra oħra.)
Dipendenza
7. Fl-istess ħarġa hemm kitbet il-President Latvjan Edgars Rinkevics, li qabel kien ukoll Ministru tal-Affarijiet Barranin, li jgħid hekk: “European and North American powers need each other, now more than ever. We should not lose our focus and resolve. We must prevent our adversaries and strategic competitors from sowing discord amongst us. This is not a time for division and disagreement. We must recognise that the basis of our collective future security lies in our unity.” (Il-poteri Ewropej u Nord Amerikani għandhom bżonn ta’ xulxin, issa iktar minn qatt qabel. M’għandniex nitilfu l-mira tagħna li naslu. Għandna nżommu lill-avversarji tagħna u lill-kompetituri strateġiċi tagħna milli jiżirgħu l-inkwiet bejnietna. Għandna nirrikonoxxu li l-bażi tal-futur ċert u kollettiv tagħna jibqa’ jiddependi fuq l-għaqda.) Kliem li wieħed għandu jixtarru u jagħtih piż.
Għaqda
8. Fejn l-amministrazzjoni Trump ser finalment tmur, għad irridu naraw. Qed tinbaħ u tista’ tigdem, iżda finalment l-Unjoni Ewropea trid tifhem li trid tkompli timxi fl-għaqda. Fil-kontra le. Messaġġ li mexxejja bħal Viktor Orban u Georgia Meloni għandhom jifhmu. Appoġġi politiċi varji minn Elon Musk mhumiex favur Ewropa aqwa, imma sabiex is-saħħa preżenti tonqos. Fix-xhur li ġejjin, anzi fl-erba’ snin li għandna quddiemna, wieħed irid iżomm ċar quddiemu l-prijoritajiet tiegħu. Jifhem fejn irid imur hu u fejn ħaddieħor irid jieħdu. L-aktar li jifhem li fl-Unjoni Ewropea għad hemm forza politika li trid tiġi sostnuta u ssudata.
Servew
2. Dawn l-aħħar erba’ snin tal-amministrazzjoni tal-Presidenza Joe Biden però servew. Mument ta’ ħsieb u riflessjoni. Diversi Stati Membri fehmu li jista’ jiġi lura Trump u għalhekk ma qagħdux lura. L-Ewropa mhijiex dgħajfa kif ipinġuha xi wħud. Hija potenza ekonomika li ssudat lilha nfisha. Mhux dejjem ikollha mexxejja tajba jew stabbli. Kif ukoll setgħet kienet komda li jkollha l-ispalla tal-Istati Uniti fuqhiex tistrieħ, biss dan ma jfissirx li mhix kapaċi timxi mingħajrha. Għax hemm ukoll forom ta’ dipendenzi reċiproki li fihom l-Istati Uniti jridu wkoll jimmarkaw jekk humiex ser jitilfu l-primat u s-supremazija, speċjalment fil-politika barranija. Hemm rabtiet ‘antiki’ li ġejjin mhux biss minn relazzjonijiet diplomatiċi twal, imma wkoll mill-fatt li diversi Ewropej emigraw f’dak il-pajjiż li kien jilqa’ aktar lill-bnedmin li fittxew il-libertà.
Parti minnha
3. L-ideat li hemm, f’ħafna u f’daqqa, jgħoddu għat-tnejn. Għalkemm dak li nbena hu mertu tal-ideat li l-partiti Demokristjani kellhom u għad għandhom, f’ħafna llum huwa differenti. Jista’ jkun li Ursola von der Leyen mhix fl-istess saħħa politika u militari ta’ Joe Biden, jew issa Donald Trump, iżda hija mexxejja intelliġenti u tħaddan il-virtù tal-għaqal. Mara li kapaċi tiġbor u tissoda l-ideat ta’ diversi bnedmin fil-klassi politika Ewropea li jifhmu. Bnedmin li qraw, li ffurmaw ruħhom, u jafu jaslu għal kompromess politiku li huwa vantaġġuż għall-Istati Membri. F’dawn is-snin, id-dibattitu Ewropew ma firidx. Meta mmarka n-nuqqas ta’ qbil irreġistra wkoll il-kontra.
Iktar infiq
4. Biss, l-argument kontinwu li ġej huwa li mingħajr is-saħħa militari Amerikana, l-Unjoni Ewropea mhix b’saħħitha. The Economist jikteb direttament hekk dwar dan: “The first and most urgent problem is resources: only about two-thirds of NATO’s 30 European members currently spend 2% of their GDP on defence. Without America, they would need to spend perhaps twice that to have any hope of filling the resulting military gaps.” (L-ewwel u l-iktar problema urġenti hija r-riżorsi: huma biss żewġ terzi tal-Istati Ewropej fin-NATO li qed jonfqu 2% tal-PGD tagħhom fuq l-armamenti. Mingħajr l-Amerika, ser ikollhom bżonn jonfqu d-doppju bit-tama li jimlew in-nuqqasijiet fil-militar.) Argumenti li ilna nisimgħu f’xenarju li wieħed irid jirreġistra li qiegħed jinbidel. Dan għax hemm il-fattur tas-saħħa militari tal-Federazzjoni Russa fuq parti, u l-industrija tal-armamenti fuq in-naħa l-oħra.
Kif għaddejjin
5. F’dan huwa iktar indikattiv li l-punt fil-bilanċ ġej l-iktar imfassal mar-riżorsi umani u militari. It-telf tal-ħajjiet tal-bnedmin f’dan il-kunflitt Ukren huwa għoli ħafna. Ħadd ma jista’ jgħid li ma tilifx minn uliedu. Naħa biex tiddefendi l-pajjiż, u l-oħra biex tinvadi. Finalment, gwerra inutli. Imma huwa iktar ċar illum li mingħajr il-preżenza ta’ suldati Koreani, il-Federazzjoni Russa qed tbati hija wkoll. Fuq l-oħra taf li ma tistax tiddependi fuq suldati Ewropej. Imma ma’ dan hemm il-kont ekonomiku. Il-Federazzjoni Russa tinsab f’diffikultajiet xejn faċli, li fihom il-kapaċità naqset. Fuq l-oħra, il-kont li qiegħed jitħallas mill-Istati Uniti u l-Ewropej qiegħed ukoll jixxotta.
Wieħed jieqaf
6. Mhuwiex il-mument li wieħed jabbanduna. Imma fl-istess ħin l-industrija tal-armamenti fl-Ewropa ma naqqsitx, anzi żiedet bl-inċentivi li ġew stabbiliti. Nippreferi li kieku din it-triq ma nqabditx. Imma r-realtà hija li, jingħad x’jingħad, dan huwa proċess li qiegħed jissoda, fuq naħa l-ekonomija u fuq l-oħra qed tinbena linja strateġika. Inqas dipendenza fuq l-Istati Uniti u fl-istess ħin preparazzjoni għal eventwalitajiet futuri. Anki jekk issa sejrin lejn forom ta’ trattati ta’ paċi, hemm ukoll il-kumplikazzjonijiet tagħhom. L-amministrazzjoni ta’ Trump tista’ timxi f’toroq għal rasha. Tipprova tasal mingħajr l-Ewropa jew l-Ukrajna, li ħafna jaħsbu li jkun żball. Iktar u iktar jekk, kif ġustament jgħid l-istess The Economist: “To acquiesce would be to grant Russia a partial victory, give it time to rebuild its forces and agree to live with a new iron curtain – or under the shadow of another war.” (Li ċċedi tkun qiegħed tagħti rebħa parzjali lill-Federazzjoni Russa, tagħtiha żmien biex tibni lura lilha nfisha u taqbel li tgħix b’purtiera ġdida tal-ħadid jew taħt id-dell ta’ gwerra oħra.)
Dipendenza
7. Fl-istess ħarġa hemm kitbet il-President Latvjan Edgars Rinkevics, li qabel kien ukoll Ministru tal-Affarijiet Barranin, li jgħid hekk: “European and North American powers need each other, now more than ever. We should not lose our focus and resolve. We must prevent our adversaries and strategic competitors from sowing discord amongst us. This is not a time for division and disagreement. We must recognise that the basis of our collective future security lies in our unity.” (Il-poteri Ewropej u Nord Amerikani għandhom bżonn ta’ xulxin, issa iktar minn qatt qabel. M’għandniex nitilfu l-mira tagħna li naslu. Għandna nżommu lill-avversarji tagħna u lill-kompetituri strateġiċi tagħna milli jiżirgħu l-inkwiet bejnietna. Għandna nirrikonoxxu li l-bażi tal-futur ċert u kollettiv tagħna jibqa’ jiddependi fuq l-għaqda.) Kliem li wieħed għandu jixtarru u jagħtih piż.
Għaqda
8. Fejn l-amministrazzjoni Trump ser finalment tmur, għad irridu naraw. Qed tinbaħ u tista’ tigdem, iżda finalment l-Unjoni Ewropea trid tifhem li trid tkompli timxi fl-għaqda. Fil-kontra le. Messaġġ li mexxejja bħal Viktor Orban u Georgia Meloni għandhom jifhmu. Appoġġi politiċi varji minn Elon Musk mhumiex favur Ewropa aqwa, imma sabiex is-saħħa preżenti tonqos. Fix-xhur li ġejjin, anzi fl-erba’ snin li għandna quddiemna, wieħed irid iżomm ċar quddiemu l-prijoritajiet tiegħu. Jifhem fejn irid imur hu u fejn ħaddieħor irid jieħdu. L-aktar li jifhem li fl-Unjoni Ewropea għad hemm forza politika li trid tiġi sostnuta u ssudata.
21.11.24
MA TISTAX TMERIHOM
1. Il-ktieb awtobijografiku ta’ Peter Mandelson, The Third Man, huwa mimli b’ideat u riflessjonijiet varji. Pjaċevoli biex taqrah anki jekk ġej minn linja politika differenti. Jiddeskrivi kif saret il-ħidma biex il-Partit Laburista Ingliż seta’ jikseb lura l-Gvern. F’mument minnhom huwa jgħid hekk dwar dan il-partit, u dan wara li kien reġa’ ġarrab telfa qawwija oħra: “We could not make policy on the simple basis that everything that the Tory government did was wrong. That risked just failing to take on board policies that might be right, but could leave us opposing policies of far greater benefit to our own voters than anything we are offering.” (Ma stajniex inwettqu politika fuq il-bażi sempliċi li dak kollu li kien qiegħed jagħmel Gvern Konservattiv kien ħażin. Dak kellu u għandu s-sogru li ma taċċettax linji politiċi li jistgħu jkunu tajbin, imma wkoll li nopponu għall-politika li tista’ tkun qed twettaq aktar ġid lill-elettorat tagħna minn dak li nistgħu noffru aħna.) Proċess ta’ għarfien, u fl-istess ħin preparazzjoni lejn il-bidla.
Direzzjonijiet
2. Fil-politika hemm linja ta’ attività li numru ta’ drabi partiti politiċi ma jagħrfux jibdlu u jiddistakkaw ruħhom minnhom. Jispiċċaw jaħsbu li kollox huwa l-istess bħal qabel. Jaħsbu li dak li ħadem xi darba fil-passat ser jibqa’ jirnexxi fil-futur. Jieħdu l-linja li m’għandhomx bżonn jifhmu dak li hu għaddej u għalhekk, f’dan, kif ma’ kull appuntament elettorali x-xenarju huwa differenti. Jaħsbu li tant jafu kollox li għandhom formula maġika speċjali u mistura li tista’ tiġi mqegħda fis-seħħ f’kull okkażjoni u ċirkostanza. Imma dan mhuwiex minnu u l-esperjenzi ta’ elezzjonijiet varji fid-dinja, kif ukoll dawk fuq dawn il-gżejjer, juruk il-kontra. F’dan, għalhekk, hemm dejjem il-biża’ li wieħed jaqa’ fil-linja ta’ politika atavistika. Dik proprju li tirrepeti dak li sar qabel mingħajr ma taħseb x’qiegħed twettaq.
L-aħħar riżultat
3. F’dan huwa aktar evidenti r-riżultat elettorali li kien hemm ġewwa l-Istati Uniti tal-Amerika. Il-kampanja ta’ Donald Trump kienet aħjar għax ħadet ħsieb li ma jiġux ripetuti l-istess żbalji li kienu saru qabel. Mhux biss, imma ma’ dan anqas ma saret l-istess kampanja elettorali li wieħed seta’ jippretendi. F’ħafna kienet kompletament ġdida. Wasal b’użu aħjar u ferm iktar tal-“influencers”. Magħha wkoll ħidmet Elon Musk, li ġie bil-kaxxa distinta tiegħu. Fil-kamp tal-Partit Repubblikan fehmu li jekk kien hemm possibilità ta’ rebħa, din kienet tiddependi fuq bidla. Mhux ripetizzjoni passata. Fehmu u wettquha. Veru li mhux kull persuna kienet konvinta. Biss, il-partit fehem ukoll li jrid jibda mill-bidu u daħal fi proċess twil u kkumplikat li jagħżel kandidat fil-magħrufa ‘Primaries’. Fejn Trump ġie kontestat, però ma kienx hemm alternattiva għalih. Xorta t-triq kienet mimlija sfidi xejn faċli li tegħleb. Mal-maġġoranza kellu immaġini mhux daqshekk qawwija, fid-dell tal-fatt li diversi kienu ħarġu biex jivvutaw kontra tiegħu proprju minħabba l-erba’ snin tal-presidenza li kellu.
Disfatta
4. Dan aktar u aktar sarraf proprju kemm kien diffiċli ħafna biex jiġi elett mill-ġdid. Dan għax, l-ewwel, kien jidher ferm aktar estrem wara l-attakk li seħħ fuq il-Capitol Hill; it-tieni, deher maqtugħ mill-pajjiż; u t-tielet, kien hemm l-isfond ta’ ġlied intern fil-partit li kien qawwi. F’ħafna kien ġej mill-pożizzjoni li kien mehdi jibla’ l-fwieħa tal-propaganda tiegħu stess. Jemminha meta ma kellux. Imma l-fatt huwa li Trump, fl-aħħar riżultat żamm l-elettorat li kellu. Ma żiedx fuq l-aħħar elezzjoni tal-2019, imma fin-nuqqas tad-Demokratiċi, li minflok naqqsu verament sew, ġieb il-maġġoranza. Li huwa riżultat li seħħ mhux biss minħabba l-isforzi li saru mill-kamp Repubblikan, imma ċertament ukoll aktar minħabba l-iżbalji tal-amministrazzjoni tal-President Joe Biden.
Telfa
5. F’dan ukoll, fuq in-naħa l-oħra, ċertament il-Partit Demokratiku jrid iħares lejn dak li wassal għal dan kollu. Għall-ewwel darba f’dawn l-aħħar għaxar snin tilef il-maġġoranza tal-voti, dik fis-Senat u fil-Kamra tad-Deputati. Hemm raġunijiet varji, l-iktar in-nuqqast ta’ preparazzjoni ta’ kampanja elettorali ċċentrata fuq kandidat li ma baqax. Kien żball politiku li ma bediex il-proċess ta’ għażla ta’ kandidat ġdid għal Joe Biden. Kien biss tlett xhur qabel, u dan verament fl-aħħarnett li huwa għażel li jieħu pass lura. Kien żball strateġiku u f’dan kien jaqbel li jieħdu ferm qabel. Dan aktar u aktar meta l-elettorat kien qiegħed juri li kien diġà mdejjaq sena qabel bil-pożizzjoni ta’ inċertezza li fl-aħħar żviluppat fix-xenarju internazzjonali. Mis-7 ta’ Ottubru 2023, il-pożizzjoni marret għall-agħar. Ħafna qabblu dan ma’ dak li Jimmy Carter mess fil-kriżi tal-Ambaxxata Amerikana f’Teheran. Meta Carter deher inkapaċi u inċert, bil-pajjiż umiljat. Dak li proprju wassal lil Ronald Reagan jirbaħ mingħajr diffikultà fi kważi kull stat.
Ħeġġa
6. Imma hemm l-aspett personali. Ċertament kien diffiċli ħafna biex Biden u l-Partit Demokratiku jgħaddu minn dan il-proċess sħiħ. Iktar quddiem il-pożizzjoni li l-fatti kienu qed juruk x’inhuwa ġej għalik. Meta fil-fatt ma tagħtix każ tagħhom, tibqa’ twettaq dak li għamilt qabel u ma tibdilx. Hemm meta l-ħeġġa u d-determinazzjoni biex wieħed jirbaħ elezzjoni jintilfu proprju minħabba dawn l-iżbalji. Meta wara jkun ferm aktar diffiċli biex iġġib il-kunsens elettorali. Meta s-sitwazzjoni tkun nieżla aktar ’l isfel, kif kellhom. Meta jgħaddu kemm jgħaddu xhur, u jagħmel kemm jagħmel awtogoals l-avversarju tibqa’ nieżel, trid tiddeċiedi. Kien żball li baqgħu jittamaw li ċ-ċirkostanzi ser jinbidlu u jitilgħu ’l fuq, għax minflok, marru iktar ’l isfel. F’dan, għalhekk, il-Partit Demokratiku falla, u fuq din l-esperjenza qarsa ħafna jrid jitgħallem lezzjoni kbira. Jifhem li l-fatti u l-figuri tista’ taħrabhom, imma ma tistax tmerihom.
Direzzjonijiet
2. Fil-politika hemm linja ta’ attività li numru ta’ drabi partiti politiċi ma jagħrfux jibdlu u jiddistakkaw ruħhom minnhom. Jispiċċaw jaħsbu li kollox huwa l-istess bħal qabel. Jaħsbu li dak li ħadem xi darba fil-passat ser jibqa’ jirnexxi fil-futur. Jieħdu l-linja li m’għandhomx bżonn jifhmu dak li hu għaddej u għalhekk, f’dan, kif ma’ kull appuntament elettorali x-xenarju huwa differenti. Jaħsbu li tant jafu kollox li għandhom formula maġika speċjali u mistura li tista’ tiġi mqegħda fis-seħħ f’kull okkażjoni u ċirkostanza. Imma dan mhuwiex minnu u l-esperjenzi ta’ elezzjonijiet varji fid-dinja, kif ukoll dawk fuq dawn il-gżejjer, juruk il-kontra. F’dan, għalhekk, hemm dejjem il-biża’ li wieħed jaqa’ fil-linja ta’ politika atavistika. Dik proprju li tirrepeti dak li sar qabel mingħajr ma taħseb x’qiegħed twettaq.
L-aħħar riżultat
3. F’dan huwa aktar evidenti r-riżultat elettorali li kien hemm ġewwa l-Istati Uniti tal-Amerika. Il-kampanja ta’ Donald Trump kienet aħjar għax ħadet ħsieb li ma jiġux ripetuti l-istess żbalji li kienu saru qabel. Mhux biss, imma ma’ dan anqas ma saret l-istess kampanja elettorali li wieħed seta’ jippretendi. F’ħafna kienet kompletament ġdida. Wasal b’użu aħjar u ferm iktar tal-“influencers”. Magħha wkoll ħidmet Elon Musk, li ġie bil-kaxxa distinta tiegħu. Fil-kamp tal-Partit Repubblikan fehmu li jekk kien hemm possibilità ta’ rebħa, din kienet tiddependi fuq bidla. Mhux ripetizzjoni passata. Fehmu u wettquha. Veru li mhux kull persuna kienet konvinta. Biss, il-partit fehem ukoll li jrid jibda mill-bidu u daħal fi proċess twil u kkumplikat li jagħżel kandidat fil-magħrufa ‘Primaries’. Fejn Trump ġie kontestat, però ma kienx hemm alternattiva għalih. Xorta t-triq kienet mimlija sfidi xejn faċli li tegħleb. Mal-maġġoranza kellu immaġini mhux daqshekk qawwija, fid-dell tal-fatt li diversi kienu ħarġu biex jivvutaw kontra tiegħu proprju minħabba l-erba’ snin tal-presidenza li kellu.
Disfatta
4. Dan aktar u aktar sarraf proprju kemm kien diffiċli ħafna biex jiġi elett mill-ġdid. Dan għax, l-ewwel, kien jidher ferm aktar estrem wara l-attakk li seħħ fuq il-Capitol Hill; it-tieni, deher maqtugħ mill-pajjiż; u t-tielet, kien hemm l-isfond ta’ ġlied intern fil-partit li kien qawwi. F’ħafna kien ġej mill-pożizzjoni li kien mehdi jibla’ l-fwieħa tal-propaganda tiegħu stess. Jemminha meta ma kellux. Imma l-fatt huwa li Trump, fl-aħħar riżultat żamm l-elettorat li kellu. Ma żiedx fuq l-aħħar elezzjoni tal-2019, imma fin-nuqqas tad-Demokratiċi, li minflok naqqsu verament sew, ġieb il-maġġoranza. Li huwa riżultat li seħħ mhux biss minħabba l-isforzi li saru mill-kamp Repubblikan, imma ċertament ukoll aktar minħabba l-iżbalji tal-amministrazzjoni tal-President Joe Biden.
Telfa
5. F’dan ukoll, fuq in-naħa l-oħra, ċertament il-Partit Demokratiku jrid iħares lejn dak li wassal għal dan kollu. Għall-ewwel darba f’dawn l-aħħar għaxar snin tilef il-maġġoranza tal-voti, dik fis-Senat u fil-Kamra tad-Deputati. Hemm raġunijiet varji, l-iktar in-nuqqast ta’ preparazzjoni ta’ kampanja elettorali ċċentrata fuq kandidat li ma baqax. Kien żball politiku li ma bediex il-proċess ta’ għażla ta’ kandidat ġdid għal Joe Biden. Kien biss tlett xhur qabel, u dan verament fl-aħħarnett li huwa għażel li jieħu pass lura. Kien żball strateġiku u f’dan kien jaqbel li jieħdu ferm qabel. Dan aktar u aktar meta l-elettorat kien qiegħed juri li kien diġà mdejjaq sena qabel bil-pożizzjoni ta’ inċertezza li fl-aħħar żviluppat fix-xenarju internazzjonali. Mis-7 ta’ Ottubru 2023, il-pożizzjoni marret għall-agħar. Ħafna qabblu dan ma’ dak li Jimmy Carter mess fil-kriżi tal-Ambaxxata Amerikana f’Teheran. Meta Carter deher inkapaċi u inċert, bil-pajjiż umiljat. Dak li proprju wassal lil Ronald Reagan jirbaħ mingħajr diffikultà fi kważi kull stat.
Ħeġġa
6. Imma hemm l-aspett personali. Ċertament kien diffiċli ħafna biex Biden u l-Partit Demokratiku jgħaddu minn dan il-proċess sħiħ. Iktar quddiem il-pożizzjoni li l-fatti kienu qed juruk x’inhuwa ġej għalik. Meta fil-fatt ma tagħtix każ tagħhom, tibqa’ twettaq dak li għamilt qabel u ma tibdilx. Hemm meta l-ħeġġa u d-determinazzjoni biex wieħed jirbaħ elezzjoni jintilfu proprju minħabba dawn l-iżbalji. Meta wara jkun ferm aktar diffiċli biex iġġib il-kunsens elettorali. Meta s-sitwazzjoni tkun nieżla aktar ’l isfel, kif kellhom. Meta jgħaddu kemm jgħaddu xhur, u jagħmel kemm jagħmel awtogoals l-avversarju tibqa’ nieżel, trid tiddeċiedi. Kien żball li baqgħu jittamaw li ċ-ċirkostanzi ser jinbidlu u jitilgħu ’l fuq, għax minflok, marru iktar ’l isfel. F’dan, għalhekk, il-Partit Demokratiku falla, u fuq din l-esperjenza qarsa ħafna jrid jitgħallem lezzjoni kbira. Jifhem li l-fatti u l-figuri tista’ taħrabhom, imma ma tistax tmerihom.
Subscribe to:
Posts (Atom)