DINJIET DIFFERENTI

1. Nhar il-Ġimgħa tal-ġimgħa li għaddiet, waqt li kont qiegħed preżenti għal attività mill-iktar interessanti, fhimt ftit aktar. Fhimt li f’dan il-pajjiż qed ngħixu realtà politika differenti minn dik soċjali. Fhimt aktar kemm hemm sitwazzjonijiet ikkumplikati li hemm bżonn min jagħti każ tagħhom. Fhimt li hemm parti sew mill-poplu li huwa maqtugħ, u f’ħafna sens, volontarjament jew involontarjament, maqtugħ għal rasu. Partijiet li jimmeritaw mhux biss attenzjoni imma rappreżentanza. Kemm aħna ppreparati għal dan hija kwistjoni oħra u għaldaqstant, meta nitkellmu dwar il-ġustizzja soċjali li ftit qishom iridu jsemmu nifhmu li llum din hija aktar neċessarja u li biha tikber aktar id-demokrazija f’dawn il-gżejjer.

Ivan Bartolo

2. Ħaqqu aktar minn mertu, jew kif kienu jgħidu qabel, kukkarda għal dak li rnexxielu jorganizza. Bnedmin minn kull parti tad-dinja Maltija u Għawdxija kienu miġbura biex jisimgħu dak li kien qiegħed jiġi ppreżentat. Il-ktieb Il Quddiem b’Dinjità huwa fil-fatt ġabra ta’ opinjonijiet, ideat u proposti ta’ persuni varji li jafu x’inhuma jagħmlu. F’kull artiklu li taqra tara perspettiva differenti. Tara fonti ta’ informazzjoni sabiex jekk trid tibni komunità aktar attenta, libera u ġusta, tużaha. Id-dokument huwa f’dan speċjali għax jirnexxilu jġib stampa aktar sħiħa billi ġieb ħafna biċċiet f’daqqa. Irnexxielu jagħtina vista ta’ dak li hemm, dak li jista’ jinbidel u dak li għandu fil-fatt jinbidel.

Direzzjoni

3. Fil-fatt dan huwa dokument politiku f’kull sens, u nistieden lil dawk li jistgħu sabiex jixtruh u jaqrawh. Dawk il-ħafna li ġew, kien kważi mass meeting, ċertament ħadu lura magħhom esperjenza unika. F’dan ikun aktar tajjeb jekk jiġi mxandar fuq il-mezzi tal-Partit sabiex jasal għand ferm iktar bnedmin. Għax hemm il-bżonn li niddiskutu dak li ħaddieħor ma jridx jiddiskuti. Nidħlu għal pożizzjonijiet skomdi imma dovuti sabiex min jgħix hawn u jaħseb li kollox miexi fuq l-aqwa toroq jifhem li dan mhuwiex proprju l-każ. Iktar u iktar meta hemm il-mentalità tal-proċess ta’ pajjiż li jimxi fuq id-diviżjoni. Parti tafferma ruħha billi timxi fuq l-oħra. Flok nużaw lil kulħadd naraw biss kif nistgħu neliminaw lil dawk li jew ma jaqblux magħna jew li m’għandniex grazzja magħhom.

Kunċett żbaljat

4. Il-ktieb imexxina kontra dan il-kunċett xejn tajjeb. Ma nafx minn fejn writna din il-mentalità li flok nifhmu li qegħdin ilkoll f’daqqa naħsbu biss li nistgħu nimxu waħedna. Nimxu aħna u l-oħrajn jiġu traskurati, imwarrba fil-ġenb u abbandunati. Qisu għandhom xi ħaġa ħażina, xi dell ikrah fuqhom jew għandhom xi inkapaċità partikolari. Hija kultura politika żbaljata li qiegħed nara fix-xenarju politiku tagħna. Waħda li nikkumbatti fl-affermazzjoni kostanti li kull persuna hija rilevanti. Jekk iktar nemmnu fid-dinjità umana, kif ukoll li l-politika tħares lejn il-bniedem bħala ċ-ċentru tal-ideat u l-bżonnijiet, allura dan m’għandniex nippermettuh.

Diviżjoni

5. Dan wisq nibża’ li ser narawh lura b’xi mod affermat fil-jum meta jiġi mxandar il-Budget. F’dan ġiet iffurmata forma ta’ maġġoranza ta’ dawk li jistgħu u li huma komdi, li l-Gvern qiegħed jara kif jinċensa u jżomm miegħu kemm jista’ jkun. Fil-fatt dan il-jum huwa l-iktar wieħed finanzjarju. Uħud jippruvaw jaraw warajh ideat jew viżjoni fit-tul, imma f’dawn is-snin rajna iktar kif ir-rota tibqa’ ddur. Meta tiġi f’dan tifhem iktar lil dawk li jitkellmu dwar l-“istatus quo”. Dawk li jibdew bħala riformisti, progressisti, soċjalisti, u jispiċċaw konservattivissimi. Dawk li ferħanin bil-poter fil-poter u li mhumiex lesti jissugraw ideat ġodda sabiex il-klassijiet l-iktar ’l isfel jitilgħu ’l fuq.

Il-Klassi Medja

6. Kien hemm żmien meta konna nisimgħu b’din il-klassi. Anzi, kienu jgħidulna kemm il-“middle class” hija mportanti u li jridu jżiduha. Kunċett politiku li dwaru numru ta’ awturi, fosthom Emanuel Todd (1951) jinsistu li huma s-sigriet veru sabiex titkattar id-demokrazija. Għalihom, u f’dan hemm valur, dik hija ċ-ċavetta li ġġib il-bidliet. Għax dawk li jitilgħu ’l fuq ikunu jridu soċjetà aqwa, differenti u li tgħin lil min huwa minn taħt. Oħrajn huma fil-fatt komdi li l-affarijiet jibqgħu kif inhuma għax iħossuhom affluwenti u li anzi, kif jinsabu, jistgħu jżidu aktar il-ġid tagħhom. F’ħafna, dan huwa proprju dak li qiegħed iħabbat il-bieb għalina. Din hija l-isfida ta’ partit interklassista. Partit li mhuwiex konservattiv u li huwa fil-fatt fis-sejħa vera tiegħu progressiv. Wieħed li jħares sabiex jgħolli lil min huwa minn taħt.

Rilevanza

7. F’dan, dak li sar nhar il-Ġimgħa, 10 ta’ Ottubru 2025 huwa iktar utli għax minnu wieħed jista’ verament jislet proċess ta’ bidla. Bir-rispett lejn kulħadd, naħseb li jkun aktar siewi li dawn il-persuni li kitbu jinġiebu jitkellmu fil-Partit. L-enerġija hija tajba ħafna politikament, imma l-ħsieb u l-linja tagħha huma aktar. Biex nibnu linji politiċi lejn soċjetà aktar ġusta u demokratika rridu nifhmu l-faċċati sħaħ tal-ġustizzja soċjali. Il-pajjiż jafdana jekk naqbżu għal dawk li għandhom bżonn, għax għandna ideat tajba li fuqhom nistgħu naħdmu. Nittama li fix-xhur li ġejjin ikollna dibattiti u diskussjonijiet interni ma’ dawn il-bnedmin. Għalija proċess neċessarju li jibni s-serjetà u l-missjoni politika vera tagħna. Forsi f’dan kollu nifhmu aktar id-dinjiet differenti u varji li għandna madwarna.

SOĊJETÀ MĦALLTA

1. Fil-ħidma li l-politiku jmiss magħha jsib ruħu jifhem il-bnedmin li jgħix magħhom u li huwa mitlub jirrappreżenta. Jekk jinqata’, jew naqtugħ, mill-persuni li jridu l-għajnuna nkunu qed niżbaljaw. Kull deputat għandu jsir jaf il-bnedmin li jivvutawlu u għala jagħmlu dan. Għall-kuntrarju ta’ dak li jingħad, il-maġġor parti jivvutaw mhux għax ser jieħdu “xi ħaġa” lura, imma għax jidentifikaw ruħhom miegħu. Mal-ideat tiegħu, mal-valuri li jħaddan u mal-azzjonijiet politiċi li jwettaq. Hemm min jitlob l-għajnuna. Hemm min ikun ġenwin u li jifhem il-pożizzjoni. Hemm ukoll min, kif jgħidu, ikun wiċċu tost. Imma l-esperjenza politika turik li l-bnedmin, fil-maġġoranza tagħhom, huma ġenwini. Nies b’qalbhom tajba, li jfittxu li jwettqu l-ġid lill-proxxmu aktar milli lilhom infushom.

Tul il-ġimgħa

2. Ħsibt iktar dwar dan tul dawn l-aħħar sebat’ijiem. Iltqajt ma’ diversi ta’ ideat differenti, imma li lkoll iridu, fil-fond ta’ qalbhom u bl-intelliġenza, li jagħmlu l-ġid. Iridu li l-affarijiet isiru aħjar għax jixtiequ dinja aqwa fejn jgħixu. Ħafna minnhom huma kommessi jwettqu ħidmiet varji għall-oħrajn fis-soċjetà. Ibda minn għaqdiet differenti u kompli direttament f’dak li huwa personali. Bnedmin li jgħinu bnedmin oħra kontinwament. Jitilqu minn dak li għandhom, mill-ftit ħin ta’ mistrieħ tagħhom sabiex jiddedikaw ruħhom għall-oħrajn. F’varjetajiet kbar. Ma ninsiex dak il-funeral li kont mort għalih tant snin ilu u nsib li l-ġirien kienu ġabru bejniethom biex jieħdu ħsieb jidfnu persuna bħalhom li kienu jafu li ma kellha lil ħadd jiġi minnha u li anqas kellha mezzi. Il-knisja kienet mimlija bi bnedmin, imma l-iktar kienet mimlija b’rispett u mħabba lejn dik l-opra ta’ karità tant nobbli li kienu qegħdin iwettqu f’daqqa.

Kienet tagħlima

3. Ċertament tgħallimt li hemm parti sew mill-komunità tagħna li tipprattika dak li temmen fih. Erġajt missejt ma’ dan tul din il-ġimgħa waqt żewġ funerali. Iż-żewġ predikaturi fakkruna fil-ħajja u fil-mument meta niġu msejħa. Biss, it-tnejn iddeskrivew mill-qrib l-atti ta’ ġenerożità li kienu twettqu. Ħafna azzjonijiet tajba ma’ bnedmin oħra li kienu qegħdin f’mumenti diffiċli. Fil-mard, fis-sofferenzi varji, fin-nuqqasijiet, l-iktar direttament fis-solitudni li l-bnedmin isibu ruħhom fiha għal raġunijiet varji. Atti altruwisti mhux sabiex ikun hemm ħlas lura għalihom iżda li anzi jsiru proprju biex ma jitħallsux lura. Indipendentement minn dak li naqraw fil-ġurnali hemm dawk li huma tajba, u mhumiex ftit. Tajba fil-kelma u fl-azzjoni. F’dawn is-snin li ilni nimxi fl-esperjenza politika ma nqastx li niltaqa’ ma’ dawn il-karattri.

Mhux ċiniku

4. Ħafna bnedmin huma mmirati għat-tajjeb. Hemm min, però, fil-ħajja jsib, imiss u jduq il-qrusa. Iebsa ħafna. Diversi jsibu ruħhom suġġetti tal-azzjonijiet żbaljati ta’ oħrajn. Daqqa frott l-għira, daqqa l-mibegħda u daqqa tal-frott tal-ġenn uman. Ħafna, fil-morr iebes jinbidlu u jibdew iħarsu lejn id-dinja u lejn dawk ta’ madwarhom b’mod mill-iktar ċiniku. Ħasra kif, f’dan, il-ħażen jipprova u jirnexxilu jaħkem lil dawk li huma l-iktar twajba. Jibbiesu u ma jkunux iridu jafdaw lilhom infushom għax jaħsbu li jekk ser iċedu, ser ilaqqtu aktar. F’dan hemm proċess twil lura mill-velenu li ħaddieħor jisqik. Hemm żmien twil biex tiġi lura bħala bniedem li trid tagħmel il-ġid lill-oħrajn. Il-bniedem jgħaddi minn prova li f’parti tbasktu, inkella f’oħra li tipprova tkissru. Huma f’dawn it-toroq li l-bnedmin twajba, b’missjoni ċara, iwettqu d-differenza.

Napprezzawhom

5. Din is-soċjetà hija mħallta fil-karattri, talenti u abbiltajiet tal-bnedmin. Imma, fil-verità, timxi ’l quddiem mertu ta’ dawk li jwettqu opri tajba. Dawk li jiddedikaw ħafna mill-ħin tagħhom biex jagħmlu l-ġid. U l-ġid joħroġ biss mit-tajjeb u mhux mill-ħażin. Hija lezzjoni tal-ħajja li tiġi fuq kull persuna li minnha jagħraf li meta jsiru atti fit-triq tal-banalità tal-ħażen ma jitwieled xejn sew. Proprju f’dan, l-isforz kollettiv tagħna għandu jkun dak li naġixxu fuq din il-linja t-tajba. Naqbdu d-direzzjoni tas-sewwa, mhux biss f’dak li rridu nwettqu, imma aktar fil-metodu li bih dan għandu jsir. Għad għandna wisq bnedmin li jaħsbu li ser ‘javvanzaw’ jekk jaqbdu l-ħsieb li l-għan jiġġustifika l-aġir żbaljat tagħhom. Proprju aktar f’dan li għandna napprezzaw aktar lil dawk li jagħżlu li ma jwettqux aġir simili.

Ġustizzja Soċjali

6. F’dan, ċertament, wieħed ma jidnibx jekk japprezza l-ħidma li hi għaddejja mill-kollegi parlamentari l-Onor. Ivan Bartolo u l-Onor. Katya Degiovanni. Dak li qed jagħmlu hija inizjattiva li ħaqqha attenzjoni. Mhux biss, jew aħjar, sempliċement għall-fatt li żewġ deputati ta’ partiti differenti qegħdin jaqbdu dan, imma l-iktar fis-suġġett li għażlu. Wieħed li fid-dinja politika attwali ma tarahx daqshekk fl-aġenda tagħha li taqbad. Mentri fil-fatt hija. Għax għandna soċjetà mħallta fil-ġid materjali għad għandna bnedmin li jsibu ruħhom fid-diffikultajiet finanzjarji u dawk li jsibu ruħhom ’l bgħid mis-soċjetà, fqar fil-kumpanija. Il-ġustizzja hija għodda kontinwa għad-dispożizzjoni tagħna. Hija dik li biha tgħin lill-bnedmin jieħdu lura d-dinjità tagħhom.

Mhux kwistjoni ta’ flus

7. F’dan, iktar u iktar hemm il-punt li m’aħniex f’soċjetà li bil-flus issolvi l-inġustizzji soċjali. Dawk huma rilevanti sakemm huma parti minn proċess sabiex tirrispetta lill-bniedem innifsu. Tirrispettah f’dak kollu li huwa. Fil-bżonn li jħossu validu u rilevanti ma’ bnedmin oħrajn. Ma nemmnux fil-liġi tal-eliminazzjoni ta’ dawk li huma inqas b’saħħithom. Ma nemmnux f’soċjetà li tippermetti li l-bniedem jiġi degradat, li jitqiegħed fil-pożizzjoni ta’ oġġett li tista’ tiskartah jew tarmih. Proprju l-kontra, l-umanità tagħna, iċ-ċiviltà li nħaddnu, dik Nisranija titlob li ma nħallux bnedmin fl-irkejjen tas-soċjetà, abbandunati. Aħna mħallta verament. Fuq naħa għandna lil dawk li jaħsbu li huma affluwenti u li ma tantx iridu jitħalltu mal-oħrajn. Fuq l-oħra dawk li qegħdin iġarrbu fis-silenzju l-umiljazzjoni u l-velenu tal-istkerrija fis-soċjetà. Trid iktar biex tinbidel.

Għarfien

8. L-inizjattiva hija tajba minnha nfisha. L-ewwel għax qed iġġib is-suġġett għad-dibattitu. Hemm għarfien soċjali, politiku u kulturali li f’dan qiegħed jinbena. Hemm bżonn li jsiru jafuh, speċjalment dawk li jridu jwettqu l-ġid imma li ma jafux biżżejjed kif u quddiem liema sfidi soċjali jridu jimpenjaw ruħhom. It-tieni, għax billi tiddiskuti dan tista’ tasal biex tibni stat soċjali aktar modern u aktar rilevanti għall-bżonnijiet ta’ dawk li jeħtieġu l-għajnuna. L-iktar li tibni stat soċjali mil-lenti ta’ dawk li mhumiex segwaċi tas-suq li jsuq. L-iktar minn dawk li huma viċin id-duttrina soċjali tal-Knisja, li tant hija mimlija b’għerf. Nittama, f’dan, li ħadd ma jipprova jwaqqaf dan il-proċess. Inħares ’il quddiem sabiex f’din is-soċjetà mħallta nibnu pedamenti u proposti li jġibu l-bidla, sabiex il-Ġustizzja Soċjali ma tonqosx.