FIĊ-ĊIRKOSTANZI LI NINSABU

1. Għandi dubji fuq kemm id-dinja mxiet ’il quddiem f’dawn l-ewwel sitt xhur tas-sena. B’ “’il quddiem” nifhem il-progress li jitkattar mill-paċi u l-ġustizzja. Mill-abbiltà li tibni pajjiż u tieħu ħsieb iktar il-bżonnijiet tal-popli. Minn dak li huwa evidenti, għandna iktar xenarji ta’ gwerer li ma jiqfux. Ifaqqsu. Għandna f’dan ukoll ferm iktar gvernijiet li biex iżommu ’l-Istat għaddej żiedu u kabbru d-dejn nazzjonali tagħhom. Għandna iktar infiq fl-armamenti militari milli qatt kellna f’dawn l-aħħar tmenin sena. F’dik is-sena 1945, meta l-Ġappun ċeda wkoll u t-theddida kontra d-demokraziji li l-lemin estrem kien jirrappreżenta spiċċat definittivament ingħalaq kapitolu ikrah u d-dinja bdiet tipprova tibni lilha nfisha mill-ġdid. Dak li kien pass favur il-progress issa jidher li sejrin kompletament il-kontra tiegħu.

Dak li nbena

2. F’dan aktar qisna dħalna f’fażi fejn dak li ġie mibni lura f’diversi stati issa beda l-proċess lura biex, b’xi mod, jiżżarma. Il-marka tal-ġid nazzjonali kien f’dan immarkat b’kemm kapaċi nonfqu fi proġetti li jissudaw l-infrastruttura, il-bliet u l-assigurazzjoni li hemm stat soċjali u ġustizzja soċjali pprattikati. Ix-xenarji ta’ gwerer li mhumiex jieqfu fl-Ukrajna u f’Gaża jindikaw aktar li dħalna f’mentalità li se ssib soluzzjoni billi tassigura d-distruzzjoni. F’dan nistgħu naraw laqgħat miżmuma bejn pajjiżi varji, jiddiskutu kif ser iġibu l-fondi u kif dawn ser jintefqu biex jinbena mill-ġdid it-tifrik. Imma lkoll nafu li r-realtà hija ferm ’il bogħod milli naħsbu.

Il Sole 24 Ore

3. Fil-ħarġa ta’ din il-gazzetta tal-24 ta’ Lulju, li tħares lejn il-finanzi u li ftit tingħata importanza f’pajjiżna, sibt artiklu ta’ Pier Luigi Sacco li huwa professur fl-Ekonomija. Fih huwa jibda l-analiżi tiegħu hekk: “L’Europa si trova oggi di fronte a una sfida geopolitica che non ha preċedenti dai tempi del secondo dopoguerra. La rapidissima evoluzione verso un nuovo ordine mondiale multipolare caratterizzato da crescenti tensioni geopolitiche e da una profonda messa indiscussione dei fondamenti stessi della globalizzazione economica degli ultimi decenni, sta costringendo il nostro continente a ripensare radicalmente le proprie priorità strategiche. Il riarmo europeo, ormai ineludibile, rappresenta una risposta necessaria ma non sufficiente a garantire la rilevanza geopolitica dell’Europa negli scenari futuri.” (L-Ewropa llum tinsab quddiem sfida ġeopolitika li ma kellhiex qabel sa minn żmien it-tieni gwerra mondjali. L-evoluzzjoni veloċi ħafna lejn ordni mondjali multipolari, b’tensjonijiet ġeopolitiċi li jikbru kontinwament u ta’ tqegħid għad-diskussjoni l-bażi stess tal-globalizzazzjoni ekonomika tal-aħħar deċennji qed iġġiegħel lill-kontinent tagħna jaħseb radikalment il-prijoritajiet strateġiċi tiegħu. Ir-riarm Ewropew, li sfortunatament, ma jistax jinżamm milli jsir, jirrappreżenta risposta neċessarja imma mhux biżżejjed biex jiggarantilha rilevanza ġeopolitika Ewropea fix-xenarji futuri.)

Ix-xenarju huwa differenti

4. Fl-ewwel sitt xhur nimmarkaw li dak li ġie proġettat fil-presidenza futura ta’ Donald Trump ma seħħx fid-direzzjoni li ntqal lilna. Ma kienx hemm paċi l-għada, jew fil-jiem ta’ wara l-ħatra. Kien hemm, u għad hemm iktar jiem ta’ attakki u partijiet li ma jistgħux jiftehmu dwar il-futur. Qisha kull naħa taħseb li jekk tkompli tiġġieled ser ikollha vantaġġi akbar fil-proċessi futuri. Imma jekk hemm settur ta’ instabilità kbira huwa proprju dak tal-kunflitti militari. Iktar u iktar illum il-ġurnata bit-teknoloġija moderna li dejjem qed tibni armi iktar miċidjali, sofistikati u effettivi. F’dan però huwa dejjem iktar ċar li l-Unjoni Ewropea fehmet u għalhekk qegħda timxi sabiex tkun iktar għal rasha u ma tiddependix fid-dożi preċedenti mill-Istati Uniti, jew aħjar, mill-Presidenza Trump. Biss din il-linja llum tista’ tidher bħal dik ġusta, dik mingħajr alternattiva, imma wieħed irid iżomm ruħu attent li qed jimxi u jġorr dak li verament ser ikun fil-futur.

Macron, Merz u Starmer

5. F’dan proprju hemm dawn il-laqgħat kontinwi li qed isiru bejn dawn it-tlett mexxejja Ewropej, li huma mimlija b’ideat. Uħud nisimgħu bihom u oħrajn trid tfittixhom. Franza, l-Ġermanja u r-Renju Unit qed jersqu iktar viċin fl-aġenda marbuta ma’ dak li huwa fil-bżonn tat-twettiq ta’ iktar infiq militari. Dak li jingħad u l-kontenut ta’ dak rilaxxat juri li hemm proċess li qiegħed jidħol fis-seħħ. Tul il-ġimgħa, il-Gvern ġdid Tedesk approva liġi li trendi x-xiri tal-armi għall-eżerċitu tiegħu aktar malajr. Il-Ministru tal-Ekonomija Catherine Reiche ddikjarat u rrappurtata fil-gazzetti Taljani li qalet hekk: “L’obiettivo è chiaro: dobbiamo diventare tecnologicamente e industrialmente più forti dei potenti aggressuri. È così che assicuriamo la pace.” (Il-mira tagħna hija ċara: irridu nsiru teknoloġikament u industrijalment iktar b’saħħitna mill-aggressuri potenti. Huwa b’hekk li nassiguraw il-paċi.) Ideat li jfakkruna li fl-Ewropa, il-produzzjoni attwali wasslitha tikber billi teħxien, mentri huwa ċar li ma baqgħetx veloċi u f’postha tiflaħ tiġri ma’ oħrajn jew qabel oħrajn. Triq iqsar mir-rapport ta’ Mario Dragi f’Settembru li għadda, u proprju għalhekk li sejra lejn dik il-linja.

Skużi jew raġunijiet

6. F’dan huwa ċar li dan ġej proprju fil-mument u ċ-ċirkostanzi li wħud jaħsbu li huma favorevoli. Fis-sens li l-opzjoni lejn infiq u produzzjoni militari tista’ ġġib lura l-produzzjoni industrijali fil-Ġermanja f’postha. F’ċertu sens faċli, f’ieħor neċessarja. Imma l-fatt jibqa’ li bl-armi ma tikolx u lanqas tibni. Prodott li fit-tul huwa mejjet u f’dan ikun hemm min jinsisti li jiġi wżat u mibjugħ lill-oħrajn. Proċess ta’ nkwiet u wkoll ta’ riekwilibriju, jekk wieħed jista’ jsejjaħlu hekk, għax Emanuel Macron u Keir Starmer għandhom warajhom vantaġġ militari fuq il-Ġermanja. Fil-fatt, tul Lulju, fil-11, kellna l-ewwel ftehim militari bejn dawn it-tlieta biex jikkoordinaw iktar il-kapaċitajiet militari tagħhom biex isostnu lill-Ewropa u lin-NATO. Pass interessanti għall-istess Renju Unit wara l-effetti negattivi ta’ Brexit.

Kif twettaq

7. F’ċertu sens hija ħasra li tara lil dawn il-pajjiżi kbar u b’saħħithom jinġabru biex ikollhom teknoloġija u industrija militari aqwa mentri setturi oħra mhumiex daqshekk fl-aġenda, u forsi wkoll, ma jistgħux ikunu. F’dan ċertament tifhem iktar il-preċiżjoni umana Ewropea li, fejn trid, jirnexxilha tiċċaqlaq u twettaq. Jekk jaqblu, kif qed naraw, jimxu f’dik id-direzzjoni. Tul il-ġimgħa li għaddiet, fl-24 ta’ Lulju, fil-fatt Friedrich Merz u Emanuel Macron iltaqgħu f’Berlin sabiex jippruvaw jissuperaw żewġ punti determinanti. L-ewwel fuq dak marbut mat-tfassil ta’ ajruplani militari aqwa u komuni, magħruf bħala ‘Future Combat Air System’. Dan billi hemm diffikultajiet bejn il-kumpannija Franċiża Dasault Aviation, l-Airbus Franko-Tedeska u l-Ispanjola Indra Sistemas. It-tieni, fit-tankijiet tal-gwerra f’dik indikata bħala ‘Main Ground Combat System’, fejn il-Ġermanja tidher li hija fuq quddiem. Dan dejjem bit-tnejn jaqblu li jibqgħu jagħtu appoġġ lill-Ukrajna.

X’ser ikollna

8. Biss, il-kumplikazzjonijiet komplew iktar bid-dikjarazzjoni ta’ Macron li f’Settembru, Franza ser tirrikonoxxi lill-Istat Palestinjan u dan quddiem dak li hemm iseħħ, b’mod mill-iktar inaċċettabbli, ġewwa Gaża. Wieħed li ġieb konfrontazzjoni politika qawwija. Bil-gazzetta Le Monde tas-26 ta’ Lulju tiddikjara qbil f’editorjal bit-titlu ‘La Logique de la Reconnaissance De La Palestine”, tinsisti fl-argument li b’hekk il-Ħamas mhux qed jiġi ppremjat, imma ser ikollu jaċċetta l-eżistenza tal-Istat ta’ Iżrael. Dikjarazzjonijiet bħal dawn ser iġibu pressjoni sija fuq Keir Starmer, kif ukoll fuq Friedrich Merz. Sitwazzjonijiet xejn faċli u li jitolbu iktar attenzjoni. Proprju għalhekk li quddiem dan kollu, u f’dawn iċ-ċirkostanzi, huwa dejjem għaqli li wieħed jibqa’ pass lura u jifhem sew fejn sejrin, jew aħjar, fejn ser nispiċċaw.

STAĠUN POLITIKU ĠDID

1. Waqt li kif inhuwa ġust u xieraq, matul din il-ġimgħa d-dinja tat l-aktar attenzjoni lill-Konklavi sabiex jiġi elett Papa ġdid, fl-istess jiem fil-Ġermanja seħħ pass importanti ħafna u jingħad x’jingħad dwar dan il-pajjiż, huwa jibqa’ determinanti fil-ħajja u l-istorja Ewropea. Għal dawk li huma b’xi mod parti minn jew li jsegwu l-politika fl-Unjoni Ewropea, m’hemmx dubju li mingħajr il-kunsens ta’ dan l-Istat Membru, l-affarijiet ma jimxux. Proprju għalhekk li l-ħatra ta’ Friedrich Merz (1955) bħala l-Kanċillier il-ġdid (Prim Ministru) ta’ dak il-pajjiż tul il-ġimgħa ġibdet l-attenzjoni.

Fuq livelli

2. Dan fuq diversi livelli, proprju għall-persuna li hu u għal dak li jirrappreżenta. Ġej mill-Partit Demokratiku Kristjan (CDU) li mmilita fih għal snin twal. Kellu, u għadu għaddej f’karriera twila u xejn faċli għalih. Personalment ġarrab ħafna u ġie f’pożizzjoni li kellu jwarrab lura lejn il-karriera professjonali fil-liġi li huwa għandu. Minn żagħżugħ (1972) kien diġà membru attiv fil-partit u fl-1989 ġie elett Membru tal-Parlament Ewropew. Żmien ta’ formazzjoni qawwija fejn fost ħidmietu kien ukoll membru ta’ kumitat responsabbli mir-relazzjonijiet ma’ pajjiżna. Wara din il-leġislatura sar membru tal-Parlament Federali, il-Bundestag.

Ċeda l-pass

3. Ma kenitx faċli għalih u kellu diffikultajiet mal-magħrufa Kanċilliera Angela Merkel (1954), ikbar minnu fl-età bi ftit xhur. Kunflitti nterni xejn pjaċevoli, li minħabba fihom iddeċieda li ma jikkontestax l-elezzjoni tal-2009. Ħadem b’suċċess bħala avukat però, kif qed naraw, spiċċa lura fil-parlament. Dan seħħ wara li kkontesta bħala Kap tal-partit tlett darbiet sabiex fl-aħħar, fl-2021, ġie elett. Dan ġieb perjodu xejn faċli għalih u kien qiegħed kull darba jikkumbatti lil dak li kien jidher ċar li kien is-suċċessur il-“midluk” ta’ Merkel. Biss minn hemm, bil-karriera personali tiegħu u bl-importanza u l-attenzjoni li huwa ta lis-settur ekonomiku, spiċċa jmexxi l-partit li ġieb l-iktar voti u siġġijiet fl-elezzjoni ġenerali li saret din is-sena. Mexxa diskussjonijiet mal-Partit Soċjalista (SPD), li tilef il-poter, sabiex issir koalizzjoni.

Triq xejn faċli

4. Il-pożizzjonijiet politiċi passati ġabuh f’kunflitt ma’ diversi. Però l-bniedem huwa sod u mimli b’valuri tajbin. Strateġikament ma’ qabilx fuq ħafna u huwa proprju għalhekk li wieħed jifhem għala fl-ewwel jum li fih kellu jiġi konfermat bħala Kanċillier kien hemm min ried iferih ulterjorment. Jidher li ħmistax-il membru tal-partit tiegħu stess iddeċidew li ma jivvutawlux u riedu jibgħatulu, żbaljatament, messaġġ. Biss, fit-tieni vot, li huwa wkoll kien sigriet, il-maġġoranza ġiet mirbuħa b’325 vot. Issa qiegħed fil-pożizzjoni u qabad triqtu jdur l-Ewropa sabiex jieħu postu. Il-Ġermanja tiddependi fuqu, u daqshekk ieħor il-kontinent.

Kapitolu ġdid

5. M’għandix dubju li dan il-bniedem ser fil-fatt jiftaħ kapitolu differenti u ġdid, sija għall-partit kif ukoll għall-gvern. Ser ikun hemm tibdil fuq l-infiq u l-kwistjoni tal-awsterità. Ser ikollu wkoll l-isfidi li Donald Trump kontinwament qiegħed jibgħat, minbarra wkoll ix-xenarju li qiegħed jinbidel ta’ Ġermanja li tibqa’ lura fl-armamenti militari għal waħda li trid tarma lilha nfisha. Għandu però vantaġġ politiku għax għandu esperjenza twila li fiha ġie mbaskat sew. Ma ssirx Kanċillier ta’ pajjiż bħal dak mingħajr ma tkun għaddejt minn ħafna. F’dan għandu wkoll id-dehen li jagħraf li jista’ juża tajjeb it-talenti differenti li għandu.

Nittamaw

6. Ċertament ser ikollu l-vantaġġ ta’ Unjoni Ewropea mmexxija minn Ursula von der Leyen (1958), li qabel kienet miegħu fil-partit. Kif ukoll diversi mexxejja Ewropej li ser iħarsu lejh b’rispett. Il-bidu għalih ma kienx faċli, u lanqas triqtu biex ġie maħtur Kap u Kanċillier, imma naħseb li dan ser iservih f’dożi aqwa ta’ umiltà u attenzjoni għal dak li hu għaddej fil-partit. M’hemmx dubju li d-demokrazija Tedeska hija eżemplari u r-reputazzjoni tagħhom ma marritx lura. Jafu x’inhuma jagħmlu u kapaċi jibdlu. Proprju għalhekk li fil-mument attwali nawgurawlu u nittamaw li ħidmietu tkun aktar għas-sewwa u l-valuri sodi Nsara li l-Ewropa tant għandha bżonn.