IL-BAŻI GĦANDHA VUĊI

1. Fost il-kitba li nsibu fil-kultura tagħna, dik li aħna werrieta tagħha, hemm ittra interessanti mhux tant magħrufa. Iktar għarfa u diretta, mingħajr pariri żbaljati. Waħda li għandha l-punti validi u hija f’kuntrast ukoll ma’ oħrajn. Għax f’ċerti mumenti hemm wisq dawk li jemmnu u jimxu fuq dak li kiteb Niccolò Macchiavelli (1469-1527) fil-ktejjeb tiegħu Il Principe (1513). Dawk li jaħsbu li l-politika t-tajba ssir bil-linja li fiha l-ħatfa tal-poter tiġġustifika kull azzjoni. Mentri hemm iktar f’ittra mimlija b’pariri li Quintus Tullius Cicero (102-43 QK) jgħaddi lil ħuħ, Marcus Tullio Cicero (106-43 QK), dak il-ħin kandidat għall-Konsolat, f’dak li għandu jwettaq biex jiġi elett. Waħda li hija pożittiva u mhux negattiva, miftuħa u mhux repressiva, dik li titlob il-kunsens politiku u mhux timponih.

Parir ċar

2. Fiha hemm numru ta’ pariri ċari ħafna lil min qiegħed jitlob li jiġi elett. Jibda, però, b’żewġ dmirijiet. Huwa jgħidlu: “Et petitio magistratus divisa est in duarum rationum diligentiam, quarum altera in amicorum studiis, altera in popolari volontate ponenda est.” (Meta wieħed ikun qiegħed jikkontesta għandu żewġ linji ta’ ħidma: l-ewwel li jġib l-appoġġ tal-ħbieb u wara li jirbaħ il-volontà tal-poplu.) Pariri tajba, forsi wkoll ovvji, imma li huwa dejjem mhux indikat li tinjorahom. Jgħoddu fuq żewġ livelli: dawk personali meta l-kandidat ikun waħdu bħal Ċiċerun, jew jagħraf li jrid jaqdef għal rasu. Jgħoddu aktar, u f’kuntest differenti, meta jkun hemm partit politiku sħiħ li jrid jikkontesta fis-sistema demokratika.

Bdil fl-ideat

3. F’dan wieħed irid jagħraf numru ta’ punti fost id-diversi li hemm jiġru fuq fomm il-bażi tal-Partit. Dan aktar fl-għarfien li hemm id-differenza bejn dawk li huma fil-poter u moħħhom iffukat biex jibqgħu jżommuh, u dawk fl-Oppożizzjoni li jridu jaraw kif ser jidħlu huma fis-siġġu. Jinteressana minn dawk tat-tieni kategorija: l-ewwel għax il-pajjiż għandu bżonn bidla; u t-tieni għax il-Partit Nazzjonalista jixraq li jkun lura hemm. Biss l-intenzjonijiet u d-direzzjonijiet mhumiex dejjem kapaċi jaħdmu id f’id. Hemm ħafna fil-poplu li jagħrfu l-pożizzjoni attwali. Jagħrfu dak li ninsabu fih fis-sens li hemm ir-realpolitik: dik li minkejja d-dnubiet mortali li l-Gvern kien, u jidher li għadu kapaċi jwettaq, xorta ma hemmx bdil fil-barometru tal-kunsensi elettorali.

Hemm tessut soċjali

4. Hemm f’dan storja twila ta’ Partit li rnexxilu, tul snin twal, jirrappreżenta lil diversi fil-pajjiż. Mhuwiex fil-maġġoranza, u ilu ma jkun, imma almenu fil-mument partikolari, minkejja kollox għadu jżomm madwar 40% tal-elettorat. Vera għandu bżonn 11% oħra, u hawn l-argument huwa kif wieħed jista’ jieħu l-pariri ta’ dak ir-Ruman Quintus Tullius Cicero biex iżidhom. Forsi f’dan il-mument partikolari hemm bżonn aktar l-għarfien ta’ dak li hu l-bażi tal-Partit li għadha ħajja hemm, minkejja d-diffikultajiet organizzattivi u amministrattivi li trid u tippretendi mingħandna. Jista’ jkun li naqsu dawk li jattendu l-bini tal-każini, imma dan ma jfissirx li ma sarux mobbli f’postijiet oħra. Dak li wħud jidher li ma jagħtux piż biżżejjed għalih huwa proprju l-kontra għax hemm diskussjoni ħajja u kostanti għaddejja. Mhux neċessarjament mismugħa, informata, u wisq inqas preparata imma attiva ħafna.

Kif tħabbar u tkabbar

5. F’dan huwa ċar u evidenti li l-Partit irid jifhem li hemm bidla fil-mentalità li trid issir ftit aktar. M’aħniex fil-Gvern u ma nistgħux naħsbu jew naġixxu aktar bħallikieku qegħdin hemm. It-tieni: m’aħniex ġabra ta’ partiti f’daqqa f’wieħed. Fis-sens li kull kandidat, minn fuq s’isfel, mhuwiex la xi forma ta’ monarka u anqas waħdu, imma huwa f’daqqa ma’ oħrajn bħalu. Anqas, fit-tielet, ma tista’ tibqa’ għaddejja l-mentalità ta’ dawk li jħallu lill-oħrajn jgħidu u jinjoraw l-argumenti li jressqu. Ħafna, fil-bażi, proprju fuq dan issibhom jiddiskutu u jilmentaw. Għax biex l-uffiċjal tal-Partit jew id-deputat jew il-kunsillier jimxi ma jistax jitlaq għal rasu, imma jrid ikollu l-bażi elettorali warajh. Irid jitlaq billi jħares sew lura u jifhem il-polz politiku u mhux jitlaq waħdu fl-immaġinazzjoni li b’dak li ser jgħid jew jagħmel ser iġib lil ħafna jiġru warajh. Għax f’dan isib minflok lil min ma tantx jaqbel u jikteb fil-mezzi varji soċjali u tradizzjonali daqqa bid-diplomazija u daqq’oħra b’ferm inqas f’dak li jaħseb.

Snakes and Ladders

6. Hemm din il-logħba ta’ kif titla’ ’l fuq u tinżel malajr ’l isfel li ħafna ma jieħdux. Jaħsbu fil-pariri tal-mument u impulsivi tagħhom li tista’ tixħet id-dadi u taħseb li inti tant tajjeb u kapaċi li ser tikkontrolla li ġġib in-numru minn wieħed sa sitta preċiż. Mentri, kif naraw, dan ma jgħoddx għax il-politika hija xjenza ċara u mhux logħob tal-azzard. Forsi inqas protagonisti, inqas diskors żejjed u inqas konfrontazzjoni inutili jafu jġibuna lura fil-konnessjoni mal-bażi Demokratika-Kristjana tal-Partit. Pass lura huwa aħjar u fil-mument partikolari l-kawtela hija aktar determinanti. Anzi, is-silenzju aqwa. Aktar dożi fl-umiltà li wieħed jagħraf li huwa parti mill-partit sħiħ, u li mhuwiex waħdu. Is-sigriet li sarraf fit-tul fis-snin passati huwa proprju dan: li l-Partit iħares li jkun Demokratiku-Kristjan fil-valuri tiegħu. Il-bnedmin jivvutawlu għax huwa dak tas-soluzzjonijiet fil-moderazzjoni, fl-attenzjoni tal-isfidi li l-poplu jaffronta u fil-valuri Nsara.

Linja politika

7. F’dawn il-jiem ser ikun hemm għall-bejgħ il-ktieb Più Uno ta’ Ernesto Maria Ruffini (1969). Fih, dan l-avukat intelliġenti jgħidilna: “Perché l’unico modo di andare avanti è farlo insieme, in prima personale plurale. Ogni giorno, più uno!”. Dak li aħna wkoll nagħrfu, għax aħna parti mill-wirt ta’ linja politika ċara, stabbli u kostanti. M’hemmx bżonn nibdlu dak li ħadem imma li nħaddmu wkoll tajjeb dak li għandna. F’dan wieħed irid jibda billi jmur lura lejn il-bażi tal-Partit. Wieħed minn fost il-bażi, il-Ħadd li għadda fl-Independent qalilna: “Grassroots engagement cannot be an afterthought.”. Għandu raġun. Irid jiġu koltivat, impenjat u involut. Biss dan jeħodna għat-tieni punt fil-pariri ta’ Quintus Tullius Cicero: kif iżżid il-kunsens elettorali. Kif ukoll ġustament irrimarka dan il-kittieb, ċertament għax irid il-ġid u jrid li l-pożizzjoni tinbidel fiż-żieda: “People will not vote for an opposition that merely reacts to Labour mistakes. They will vote for a party that inspires confidence, offers proper solutions and addresses their concerns.” F’dan proprju tinsab miftuħa l-isfida tagħna ’l quddiem.

Nikteb

8. F’dan għalhekk nersaq nikteb dan l-artiklu bi ħsieb ċar. Dak li nkompli ngħin aktar sabiex il-Partit li ilni nimmilita fih ikun f’pożizzjoni politika aħjar. Ilni nagħti sehmi għax nemmen li huwa strument ta’ bidla. Nista’, kif nintalab ukoll, li nħalli kollox għaddej. Imma jekk irridu nġibu progress f’dan il-pajjiż naħseb li dik mhijiex il-pożizzjoni politika ġusta. Nemmen li rridu ninvolvu aktar bnedmin u nifhmu li min jikteb irid l-affarijiet sewwa u jrid jieħu sehem fil-proċess sabiex dawn jinbidlu. Nemmen li l-bażi elettorali tal-Partit għandha ħafna xi tgħid, li trid ħafna iktar mingħandna u dan għax trid bidla fil-Gvern tal-ġurnata. X’partit inkunu mingħajr bażi, u daqshekk ieħor jekk sentejn qabel l-elezzjoni ġenerali, li huma determinanti għall-futur, ma nassigurawx il-parteċipazzjoni attiva tagħha? Ejja nifhmu li din il-bażi għandna vuċi u ejja nifhmu li għandna nagħtuha widen.

MID-DINJA SPANJOLA

1. Huwa tajjeb li sakemm il-ħin jippermetti, u fuq in-naħa l-oħra sakemm l-informazzjoni tkun korretta u tħaddan il-verità, li wieħed isegwi. Jara dak li jkun għaddej madwarna f’dinja li l-fruntieri tagħha qed jersqu dejjem iktar viċin xulxin. Dawk l-eventi li fil-fatt, illum il-ġurnata qed jiftħulna għajnejna i hemm effetti li mmissu magħhom ilkoll. Dak li jseħħ fil-ħajja politika, soċjali u kulturali ta’ poplu jimxi u jmiss, b’xi mod, lil dawk mhux biss ta’ madwar, imma wkoll lil dawk iktar ’il bgħid bħal tagħna. Ħafna drabi nidħlu fil-qxur tagħna u nimmaġinaw li xejn ma jmissna ħlief dak li jiġri fit-triq jew l-iktar il-belt jew ir-raħal li ngħixu fihom. Hemm effetti li tajjeb li nifhmu u nkunu miftuħa għalihom. Naċċettaw li ser jolqtuna b’xi m od. Fit-tajjeb mod, f’dak inqas f’linja oħra.

Dak li qed iseħħ

2. F’dan huwa sewwa li naraw kif u lejn liema direzzjonijiet qed jimmiraw li jaslu popli oħra. F’dawn l-aħħar jiem nistgħu nħarsu aħjar lejn dak li d-dinja Spanjola qed tibgħat. Nifhem li aħna esposti għal dak li qiegħed jiġri fid-dinja li konna iktar parti minnha, il-Commonwealth. U issa wkoll qed nifhmu ftit iktar l-influwenza li hemm fil-ħajja tal-isfera ta’ dik Franċiża. Biss ninsabu maqtugħa ma’ dak li hemm f’dawk li Spanja u l-Portugall għadhom jeżerċitaw ħafna drabi proprju minħabba l-użu tal-istess lingwa wara snin ta’ kolonjaliżmu. Dak li jiġri f’dawk iż-żoni ta’ ideat jitlob attenzjoni diretta. Mhux biss bl-użu intelliġenti tal-Ambaxxati tagħna f’Madrid u Lisbona, imma wkoll aktar illum fil-Brażil, li għandhom jagħtuna iktar informazzjoni diretta u tajba.

Fi Spanja

3. F’dan, ċertament wieħed għandu jaħseb u jirrifletti fuq kif ġie ffurmat il-Gvern f’Madrid tul il-ġimgħa li għaddiet. Kif Pedro Sanchez għall-Partit Soċjalista (PSOE) ġie kkonfermat Prim Ministru wara elezzjoni ġenerali li fiha, għalkemm mhux b’tant saħħa, fil-fatt huwa ma baqax fuq quddiem kif kien. Fir-realtà, il-Partit Popolari mmexxi minn Alberto Núñez Feijóo afferma ruħu imma m’għandux il-maġġoranza tad-deputati. Sanchez irnexxilu għax wasal fi ftehim mal-partit li fil-programm politiku għandu l-indipendenza Katalana minn Spanja. Ilkoll niftakru li ftit snin ilu ttieħdu passi legali kriminali kontra dak li kien qabel il-kap, Carles Puigdemont, bl-akkuża ta’ tradiment tal-Istat. Mill-2017 dan jinsab maħrub fil-Belġju, fejn tawh rifuġju politiku. Ftehmu f’din l-allenza bil-patt li dawk li aġixxew kontra l-Istat Spanjol jingħataw maħfra legali.

Liġi

4. F’dan infetaħ bieb perikoluż ħafna. Wieħed li l-Partit Soċjalista ser, għada pitgħada, jħallas prezz politiku għalih, speċjalment fl-immaġini tiegħu. Il-poter rebaħ fuq kull kunsiderazzjoni ta’ prinċipju. Reġa’ ġie lura fil-moda kitbet Niccolò Macchiavelli (1469-1527) li, bil-Principe stabbilixxa li l-fini jiġġustifika kull mezz politiku. Ġieb ukoll mewġa li ser tnaqqas mill-ġieħ demokratiku u tas-saltna tad-dritt f’dak il-pajjiż. Preċedent ikrah ħafna, sija għalihom kif ukoll għal dawk li huma parti mis-sistema fl-Unjoni Ewropea. Il-liġi li ġiet ippreżentata li biha jinħafru d-delitti li seħħew ma tantx ser tinżel tajjeb. Diġà hemm protesti qawwija fit-toroq u fi ħdan il-Parlament Ewropew ser ikollna wkoll dibattitu interessanti iktar dwar dan. Wieħed li diversi fi Spanja ser jarawh bħala umiljanti għall-prestiġju li jgħożż. Kif sewwa ddikjara Alberto Núñez Feijóo meta qasam il-Kamra biex jieħu b’idejn il-Prim Ministru kkonfermat li dan huwa żball politiku kbir li għalih Sanchez huwa responsabbli.

Influwenzi

5. Dak li sar u dak li twieled ser ikun kaġun ta’ nkwiet politiku soċjali u ekonomiku għal dan il-pajjiż kbir. Wieħed li ser ikollu effetti fuqna wkoll, li għandna ħafna iktar irbit magħhom milli naħsbu. Biss, f’dan, ix-xenarju ser isir iktar ikkargat hekk kif tul dwn is-sigħat ġie kkonfermat li l-Arġentina, pajjiż li f’ħafna huwa Spanjol, ser jara bidliet oħra. Il-fatt li fir-riżultat tal-Ħadd li għadda l-President il-ġdid huwa Javier Milei f’kuntest politiku xejn faċli. Huwa ġie deskritt bħala politiku b’ideat fuq il-lemin estrem, imma f’dan iktar wieħed b’ideat kompletament differenti. Għeleb lil Sergio Massa, li kellu warajh il-Partit Peronista. Dak li twaqqaf minn Juan Domingo Peron (1895-1974) f’taħlit ta’ ideat, imma viċin dawk l-iktar l-isfel. Bidla li sallum tidher mill-iktar differenti u li tista’ tindika wkoll reazzjoni ta’ poplu li jrid l-affarijiet isiru differentement minn kif saru qabel.

Ideat

6. F’dan hemm proċess li ser jinfluwenza mhux biss lil dak il-pajjiż imma wkoll lill-Amerika Latina. Qiegħed jiddikjara ideat bombastiċi li mhumiex faċli li twettaq. Fuq naħa t-tneħħija tal-Bank Ċentrali, tnaqqis drastiku tal-infiq inkluż, skont hu, t-tneħħija tal-Ministeru tal-Kultura, Edukazzjoni u d-Diversità. Kif ukoll l-użu tad-Dollaru Amerikan biex tiġi stabbilita l-ekonomija u tonqos l-inflazzjoni qawwija li għandhom bħalissa. Ma’ dan il-pożizzjoni kompletament kontra l-abort. Irid idaħħal l-ekonomija fl-isports, senjatament fil-kamp kalċistiku fis-sens li l-klabbs li sa issa ma kinux jistgħu jibdew jitmexxew bi profitti ekonomiċi. Ideat ‘ġodda’ ‘varji’ mhux neċessarjament tajbin u li jitilqu mill-iżvantaġġ li maġġoranza parlamentari m’għandux. Imma fuq kollox ser jolqtu direttament f’dak li għaddej iktar u iktar fid-dawl tal-Elezzjonijiet Presidenzjali fl-Istati Uniti tal-Amerika. Is-suċċess ta’ Javier Milei jaf jagħti palata lil Donald Trump.

Issa naraw

7. F’dan kollu nibqgħu nirrikonoxxu li ideat u suċċessi politiċi f’pajjiżi oħra jinfluwenzaw dawk ta’ oħrajn. Tagħna nkluż. Jew direttament inkella, kif jidher aktar fix-xenarju, indirettament. Fix-xhur li ġejjin ser naraw u nisimgħu b’aktar minn dak li Pedro Sanchez u Javier Milei ser jgħidu u jipproponu. Ser neżaminaw x’ser ikun l-effett tal-liġijiet u d-deċiżjonijiet tagħhom. Pożizzjonijiet li għandna d-dmir li nsegwu u nippruvaw nifhmu. Dan għax id-dinja Spanjola għandha ħafna iktar influwenza milli naħsbu u tajjeb li nagħtuha l-importanza li ħaqqha.