1. Dak li ġara tul din il-ġimgħa fl-Istati Uniti tal-Amerika
għandu, u jimmerita, riflessjoni. Jitlob
dan għax wieħed irid iżommu fil-kuntest li huwa u, fl-istess ħin, jieħdu bħala
lezzjoni. Kull demokrazija għandha
l-mumenti tal-prova tagħha. Kull waħda
taf li f’xi pożizzjoni ser issib lil min iqegħda fid-dubju. Ser iqegħda għall-eżami sabiex jara kif, u
safejn hija kapaċi tirbaħ fuq forzi awtoritarji. Tirbaħ fuq min m’għandux rispett u jħares
lejn il-proċess demokratiku bħala wieħed: dak tat-triq li tieħdok fis-siġġu
tal-poter.
Il-liġijiet
biżżejjed?
2. Le. Il-liġijiet mhumiex biżżejjed. Huma neċessarji, u ma hemmx limitu
għal-livell tal-bidliet li jkun hemm lok li jsiru minn żmien għal żmien. Imma hemm element iktar qawwi mill-kitba
tar-regoli. Mid-direzzjoni li parlament
jista’ jipprova jagħti sabiex sistema tiġi “garantita” li qegħda taħdem. Imma, kif nafu mill-esperjenza tagħna f’dawn
il-gżejjer, iridu jkunu l-bnedmin li jirrispettaw id-demokrazija. Tista’, fuq naħa jkollok bnedmin li huma
kommessi għad-demokrazija, li jifhmu li din tiġi mill-imġieba tagħhom. U tista’, fuq l-oħra, ikollok l-aqwa liġijiet
magħmula u mfassla fuq esperjenzi politiċi varji li mhumiex osservati u
rispettati.
Ubbidjenza
tar-regoli
3. Imma huwa l-ispirtu demokratiku li huwa fil-bniedem u li jmexxih
li jirbaħ. Hemm, fuq kollox, l-għarfien
li ħadd ma huwa ‘l fuq mill-poter tal-liġi.
Li ħadd ma jista’ jaħseb li l-mandat f’elezzjoni ġenerali jfisser li
jista’ jagħmel li jrid għax għandu “dritt”, “super-power”, jew għax huwa
jirrappreżenta l-“vuċi pura” tal-volontà popolari. Hemm il-liġijiet kostituzzjonali u nazzjonali
ordinarji li jridu jiġu obduti f’żewġ direzzjonijiet. Osservati fil-kitba, imma l-iktar fl-iskop,
fil-motivazzjoni, fl-ispirtu tan-norma.
Tul dawn l-aħħar snin kiber riħ kuntrarju. Kiber fil-ħsieb li l-vuċi tal-poplu għandha
bżonn mexxejja “b’saħħithom”, awtoritarji, biex iwieġbu għar-realtà. Dawk li qed jiġu identifikati jew jippretendu
li huma “populisti”, u għalhekk “speċjali”.
Imma l-ħajja turi l-kontra. Għax
ir-realtà fiha nfisha, u fid-demokrazija, hija differenti.
Kwistjoni
ta’ demokrazija
4. Diġà l-proċess u l-għarfien fil-perjodu ta’ transizzjoni kien
qawwi fil-biża’ tal-perikli li s-sistema kienet għaddejja minnu. F’The Economist tat-28 ta’ Novembru li
għadda, l-editorjal prinċipali kien “The Resilience of Democracy”. F’dak, hemm ċar dan il-ħsieb: “Mr. Trump has
still done harm, as have the Republican leaders who indulged him. Given that four in every five Republican
voters say the vote was “stolen”, trust in the fairness of elections has been
shaken and Mr. Biden unjustly undermined from the very start”. Però jidher li jirrifletti dwar il-bilanċ
tal-konsegwenzi li: “That is not a threat to the republic’s existence, but it
does mark a further partisan deterioration in American democracy.”
L-Attakk
5. Is-sitwazzjoni ma waqfitx, u l-aġir żbaljat u anti-demokratiku
ta’ Trump wasslu, kif rajna, għal konsegwenzi agħar. Għax l-attakk li seħħ minn folla msaħħna
l-Erbgħa li għadda jinkwadra, f’ħafna, f’dan il-kuntest. Magħmula minn persuni li sabu min isaħħanhom
u jirkeb fuq l-ideat żbaljati li għandhom.
Fuq kollox, mill-istess Trump li kien baqa’ ma jistax jaċċetta li
tilef. Ma jridx jikkonċedi li Joe Biden
huwa l-persuna li l-elettorat għażel. U
għalhekk, kien ilu mill-4 ta’ Novembru, ġimgħa wara ġimgħa, jibgħat messaġġ
inveritier li huwa rebaħ u li l-elezzjoni ittieħdet b’ingann. U kif, sfortunatament nagħrfu u nafu, għax
l-istorja umana tgħallem, meta tirrepeti dak li mhuwiex minnu iktar minn darba
tispiċċa biex tiġi emmnut bħala fatt li mhux.
Bilanċ
tal-konsegwenzi
6. L-effett huwa li persuni tilfu ħajjithom f’dan il-ġenn uman. Mhux biss, imma hemm l-effetti fuq
il-kredibilità u l-kredenzjali tal-Partit Repubblikan. Taf tkun bidla determinanti. Bidla fil-bażi sabiex il-forza moderata fih
tikber fis-saħħa politika. Tmur iktar
lejn iċ-ċentru u tagħraf il-vantaġġi ta’ soċjetà ibbażata fuq il-ġustizzja
soċjali. L-iktar, it-tneħħija fis-saħħa
għal ċerti elementi li ilhom jidentifikaw ruħhom fil-partit. L-ewwel: għax hemm bżonn it-tneħħija tal-fatt
li l-lemin estrem f’dak il-pajjiż kien qiegħed jidentifika, komodament, ruħu
fih. It-tieni: li quddiem ix-xeni ta’
bnedmin jiġru bi bnadar konfederati fil-parlament, jingħalaq il-kapitolu
tal-Gwerra Ċivili wara mija u sittin sena mill-bidu tagħha f’April 1861.
Il-futur
7. Kemm il-proċess fil-Partit Repubblikan ser isir f’dawn is-snin
huwa determinanti għalih, imma l-iktar għad-demokrazija f’dak il-pajjiż. Wara li għaddew dawn l-erba’ snin mill-iktar
riskjużi għad-dinja, m’għandux ikun permess minnhom li Donald Trump, l-ewwel,
jibqa’ jiddomina ‘l-partit; u t-tieni, li jingħata nkarigu ieħor fl-elezzjoni
presidenzjali li ġejja. Il-pożizzjoni
tagħhom għandha tmur lejn iktar għarfien li d-demokrazija hija dipendenti minn
forza moderata. Proprju għalhekk li
l-piż fuq il-President il-ġdid, Joe Biden, jikber. Għandu diffikultajiet biex jikkalma lura
s-sitwazzjoni, kif ukoll biex iġib il-paċi u l-istabilità interna.
Mumenti
tal-prova
8. Kull demokrazija, kif l-esperjenza politika tgħallem, għandha
bżonn ukoll il-mument tal-prova tagħha.
Is-suċċess tagħha jġib għaliha lil dawk li jibdew jaħsbu li xejn mhuwa
ser imissha. Jaħsbu li ser tibqa’
l-istess, u li m’għandhomx bżonn jaħdmu sabiex jassiguraw li ma jagħtux appoġġ
lil dawk il-politiċi li jersqu lejn pożizzjonijiet anti-demokratiċi u forom
varji ta’ populiżmu. Għandu jkun mument
ta’ riflessjoni għalina wkoll.
Speċjalment għal dawk li jaħsbu li din il-forma ta’ politika tagħmel xi
ġid. Hija biss forma reazzjonarja li
proprju f’dawn il-jiem, min fl-Ewropa u fi ħdanna appoġġja lil Trump, għandu
jagħraf l-iżball tagħha. Meta bnedmin
fil-politika demokratika ma jirrispettawx l-ispirtu fundamentali tagħha jġibu
dan kollu.
Nissudaw
u nsaħħu
9. Id-demokrazija trid aġir korrett. Biss, titlob iktar li jkun hemm għarfien ta’
dak li tfisser. Hemm bżonn iktar
informazzjoni, edukazzjoni u formazzjoni demokratika. Hemm bżonn iktar tixrid tal-korrettezza li
hemm fl-osservanza tar-regoli, biex is-sistema u s-soċjetà jiġu garantiti. Hemm bżonn nifhmu li ngħixu f’soċjetà,
f’komunità, fi stat li jipproteġi l-libertajiet u d-drittijiet fundamentali
tagħna. Fi żminijiet oħra, missirijietna
kienu jsakkru l-bibien tal-belt fid-dlam tal-lejl. Jipproteġu dawk li huma ġewwa biex ma jintgħelbux. Proprju għalhekk li minn dan kollu għandna
nifhmu li għandna dmir li nsaħħu l-istaneg ta’ bwiebna.
